Prezydent zdecydował o zawetowaniu ustawy likwidującej Centralne Biuro Antykorupcyjne, wskazując, iż w wyniku likwidacji instytucji, powstaje ryzyko chaosu kompetencyjnego oraz utraty ciągłości postępowań, co bezpośrednio zagraża fundamentom zaufania do państwa. Zdaniem prezydenta, ustawa zakładająca odejście od modelu wyspecjalizowanej służby antykorupcyjnej, a następnie rozproszenie kompetencji jednostki pomiędzy Policję, ABW i KAS, może doprowadzić do chaosu kompetencyjnego, utraty ciągłości postępowań i odejścia doświadczonych funkcjonariuszy. Zdaniem prezydenta szybkie odbudowanie wiedzy operacyjnej, sukcesywnie tworzonej od 2006 roku, nie jest możliwe. Nawrocki zaznaczył, że nie jest przeciwny reformom i każda instytucja państwa może i powinna podlegać kontroli i zmianom. Podkreślił jednak, że „czym innym jest zwiększenie efektywności instytucji, a czym innym jej likwidacja.
Nawet eksperci Fundacji Batorego, bliskiej przecież obecnej większości rządzącej, wskazywali, że ta ustawa została przygotowana bez całościowej strategii antykorupcyjnej - wskazał Karol Nawrocki.
Zaznaczył również, że w czasach „ogromnych” wydatków publicznych, szczególnie na bezpieczeństwo i obronność, Polska powinna wzmacniać instrumenty kontroli i przejrzystości, a nie osłabiać wyspecjalizowane służby antykorupcyjne. Podkreślił też, że likwidacja CBA i przeniesienie jego kompetencji do struktur podległych ministrowi oraz premierowi oznacza odebranie państwu niezależnego narzędzia kontroli władzy.
Dlaczego rząd chciał zlikwidować CBA
Likwidacja CBA to realizacja umowy koalicyjnej, którą 10 listopada 2023 r. podpisali liderzy PO, PSL, Polski 2050 oraz Lewicy CBA powstało w 2006 roku. Biuro było przedmiotem wielu kontrowersji, zarzucano mu m.in. liczne prowokacje i wskazywano, że wiele jej działań było wymierzonych w polityków opozycyjnych.
Celem zawetowanej ustawy o koordynacji działań antykorupcyjnych oraz likwidacji Centralnego Biura Antykorupcyjnego była likwidacja tej służby i przeniesienie ciężaru walki z korupcją na inne wyspecjalizowane w tym zakresie instytucje tj. Policję, ABW oraz Krajową Administrację Skarbową, która ma przejąć zadania związane z systemem oświadczeń majątkowych, a także rozpoznawaniem, wykrywaniem i zwalczaniem przestępstw pozostających w związku z działalnością godzącą w interesy ekonomiczne państwa.
W strukturach Policji utworzone miało zostać Centralne Biuro Zwalczania Korupcji (CBZK). - jednostka odpowiedzialna za realizację na obszarze całego kraju zadań w zakresie rozpoznawania i zwalczania przestępstw związanych z korupcją oraz zapobiegania tym przestępstwom, a także wykrywania i ścigania ich sprawców.
Oprócz likwidacji CBA nowa ustawa wyznaczał też zasady ochrony antykorupcyjnej. Służby ochrony antykorupcyjnej miały pilnować procedur udzielania zezwoleń i koncesji oraz zamówień publicznych organów administracji rządowej, jednostek im podległych i przez nie nadzorowanych oraz państwowych osób prawnych.
Zawetowana ustawa zakładała, że koordynacja działań antykorupcyjnych będzie realizowana przez:
- osłonę antykorupcyjną koordynowaną przez ministra koordynatora służb specjalnych (w przypadku jego powołania) albo Prezesa Rady Ministrów;
- obowiązek współdziałania Policji, Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej, KAS oraz ABW i SKW w zakresie zwalczania korupcji.
Przepisy zakładały, że do obowiązków Prezesa Rady Ministrów należeć będzie prowadzenie i aktualizowanie Wykazu przedsięwzięć rządowych objętych osłoną antykorupcyjną. Służby osłony antykorupcyjnej (ustawa wymienia wprost trzy: Policję, ABW i SKW) miały raz na kwartał sporządzać pisemną informację prezentującą efekty działań podjętych w ramach osłony antykorupcyjnej.
Ustawa zawiera przepisy nowelizujące 150 ustaw związanych z działalnością likwidowanej służby.
Etaty zostaną rozdzielone między służby
Dziś CBA posiada ok. 1300 etatów funkcjonariuszy CBA i ok. 200 pracowników cywilnych. Z tej liczby 950 funkcjonariuszy i 200 pracowników cywilnych ma zostać przeniesionych do policji. Do nowego Centralnego Biura Zwalczania Korupcji trafi ponadto ok. 300 funkcjonariuszy i pracowników cywilnych z innych jednostek policji. KAS uzyska około 150 etatów, a ABW - 200.
Z uzasadnienia projektu i oceny skutków regulacji wynika, że budżet CBA miał zostać rozdzielony proporcjonalnie do przejętych zadań i etatów – najwięcej pieniędzy – 73 proc. miało trafić do policji, 15,5 proc. do ABW, a 11,5 proc. do KAS. Przepisy miały wejść w życie 1 października 2026 r., ale część artykułów dotyczących przygotowania likwidacji biura – 1 lipca.
Ustawa trafi teraz do podpisu prezydenta
Czytaj w LEX: Skutki procesowe dowodu uzyskanego w wyniku przekroczenia właściwości rzeczowej przez CBA >
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
