NSA: Los przedszkola zależy od lokalnej demografii
Sieć publicznych przedszkoli nie może być rozbudowywana dowolnie, ale należy wziąć pod uwagę również prognozy demograficzne w mieście, a także liczbę wolnych miejsc w już istniejących placówkach. Przekonała się o tym jedna z nauczycielek, która chciała, aby jej przedszkole uzyskało status publicznego, ale już dwukrotnie spotkała się z odmową urzędników.
Mrocza to czterotysięczne miasteczko w województwie kujawsko-pomorskim. Jest w nim kilka publicznych przedszkoli, a także oddziały przedszkolne przy podstawówkach. Działa też placówka prywatna, do której uczęszcza ok. 20 proc. dzieci z terenu gminy, a prowadzącej ją nauczycielce bardzo zależy na uzyskaniu statusu publicznego przedszkola. Szkopuł jednak w tym, że – jak skrupulatnie policzyli w trakcie odpowiedniego postepowania kuratoryjni urzędnicy - w publicznych placówkach było bardzo dużo wolnych miejsc, a ich liczba przewyższała liczbę dzieci w prywatnym przedszkolu. Miasteczko nie miało więc niedoboru miejsc w przedszkolach, ale wręcz ich nadmiar.
Zainteresowana od 2020 r. starała się w magistracie i w kuratorium o zezwolenie na założenie publicznego przedszkola. Wygrała nawet o to sprawę sądową z kuratorium w 2023 r., w której sędziowie nakazali urzędnikom ponowne zbadania sprawy po wcześniejszych odmowach.
Główną przeszkodą fatalna demografia
Kluczowe w sprawie są przepisy rozporządzenia z 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków udzielania i cofania zezwolenia na założenie przez osobę prawną lub osobę fizyczną szkoły lub placówki publicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 31). Zgodnie z par. 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia pozytywne rozpatrzenie wniosku o założenie szkoły publicznej wymaga, aby utworzenie szkoły łącznie spełniało – oprócz różnych wymogów biurokratyczno-formalnych - dwa zasadnicze warunki: poprawę warunków kształcenia oraz korzystne uzupełnienie sieci szkół publicznych w danej miejscowości bądź gminie. Nie wystarczy jedynie wykazanie, że nastąpi poprawa warunków kształcenia. Konieczne jest także wykazanie korzystnego uzupełnienia sieci placówek publicznych. To zwrot prawnie niedookreślony, a na jego treść składa się wiele okoliczności faktycznych, których spełnienie daje się ustalić dopiero na gruncie konkretnej sprawy. Chodzi o lokalną demografię, potrzeby edukacyjne miejscowej społeczności, potrzeby kształcenia specjalnego itp. Tymczasem w pierwszym podejściu do wniosku nauczycielki, magistrat Mroczy zbadał jedynie sytuację w placówkach publicznych (pomijając przedszkole prywatne). Analiza nie zawierała także oceny - opartej o prognozę demograficzną - jaki będzie prognozowany wzrost liczby dzieci i czy w Mroczy zapewniona będzie możliwość korzystania z wychowania przedszkolnego przez wszystkie zamieszkujące na jej obszarze dzieci. W przypadku zaistnienia takiej potrzeby jedną z możliwości jej zaspokojenia może być wydanie w stosunku do funkcjonującego już przedszkola niepublicznego zezwolenia na założenie przedszkola publicznego. Wtedy placówka taka - przy wsparciu pieniędzy publicznych – mogłaby zaspokoić potrzeby mieszkańców, bez konieczności angażowania środków publicznych w większe inwestycje.
Burmistrz i kuratorium ponownie zbadały sprawę, tym razem zdecydowanie bardziej wnikliwie, ale nie zmieniły swojego negatywnego stanowiska i ponownie odmówiły udzielenia zezwolenia na założenie publicznego przedszkola. Negatywną decyzję urzędników podtrzymały sądy: WSA w Bydgoszczy oraz Naczelny Sąd Administracyjny (NSA). Wyrok NSA z 24 marca br. oddalający skargę kasacyjną nauczycielki, zamyka definitywnie sprawę. Oba sądy podkreśliły, że kluczowe jest właśnie brzmienie par. 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia.
Zobacz też w LEX: Procedura zakładania publicznego przedszkola, szkoły lub placówki przez osobę fizyczną lub osobę prawną inną niż jednostka samorządu terytorialnego >
Zbyt mała wartość dodana, a dzieci nie przybędzie
Aby udzielić zezwolenia na założenie szkoły lub placówki publicznej konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek - poprawy warunków kształcenia oraz korzystnego uzupełnienia sieci szkół publicznych w miejscowości, gminie, powiecie, województwie lub regionie. Ponieważ w publicznych przedszkolach jest więcej wolnych miejsc niż dzieci uczęszczających do prywatnej placówki, to włączenie tej konkretnej placówki do sieci publicznych przedszkoli nie przesądzi o jej korzystnym uzupełnieniu.
Co do lepszego wyposażenia, większego zakresu zajęć czy wyższych standardów nauki, to nie wynikały w tych kwestiach jakieś znaczące różnice na niekorzyść placówek publicznych i co powodowałoby znaczącą pozytywną zmianę, gdyby liczba placówek powiększyła się właśnie o to przedszkole. Porównywano nawet fotografie sal w różnych placówkach, zestawiając zwłaszcza prywatne przedszkole z największą miejską placówką – podobnie, jak i kuratoryjni urzędnicy, sędziowie uznali, że obie placówki dysponują dużym terenem zewnętrznym, pomieszczeniami sanitarno-higienicznymi, szatniami i mają porównywalne wyposażenie w pomoce dydaktyczne. Grupy dzieci, które miałaby być utworzone w placówce, nie byłyby znacząco mniejsze od liczebności grup w miejskich przedszkolach. Wykształcenie i kompetencje zatrudnianej kadry nie są też jakoś znacząco wyższe od przedszkolanek w placówkach publicznych. Wartość dodana nowej placówki w sieci przedszkolnej nie byłaby więc znacząco wyższa od tych, które już w niej są.
Jaka jest norma czasu pracy nauczycieli w przedszkolu i żłobku prywatnym? - sprawdź w LEX >
Kluczowa i decydująca jest jednak prognoza demograficzna. Z ok. 300 dzieci zapotrzebowanie na miejsca przedszkolne ma w 2027 r. mocno spaść, do poziomu 249 osób. Dla nich wszystkich będą dostępne miejsca w już istniejących publicznych placówkach na terenie gminy Mrocza. Dlatego nauczycielka przegrała w obu sądach.
Jej sprawa nie jest jednak wyjątkiem. Odmowy zdarzają się nawet w dużych, silnie rozwijających się miastach, jak Warszawa. W kilku grudniowych wyrokach 2025 r. NSA także podtrzymał decyzje odmowne mazowieckiego kuratorium, które nie zgadzało się na włączenie prywatnych przedszkoli do publicznej sieci takich placówek na terenie stolicy.
Wyrok NSA z 24 marca 2026 r., III OSK 2646/24
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
