WSA: Strona ma prawo poznać motywy kryjące się za decyzją organu

Organy uznały, że świadczenie wychowawcze zostało nienależnie pobrane i zobowiązały stronę do jego zwrotu. Decyzja pierwszej instancji w ogóle nie zawierała uzasadnienia. Natomiast argumentacja organu odwoławczego była lakoniczna. Tym samym wydane rozstrzygnięcia naruszały zasady przekonywania i dwuinstancyjności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że z uzasadnienia muszą wynikać motywy, jakimi kierowały się organy przy wydawaniu decyzji.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że świadczenie wychowawcze na dziecko zostało nienależnie pobrane i zobowiązał placówkę opiekuńczo-wychowawczą do zwrotu pieniędzy. Wydana decyzja została utrzymana w mocy przez organ drugiej instancji. Nie zakończyło to sporu, ponieważ strona wniosła skargę.

Uzasadnienie powinno przekonać adresata o słuszności rozstrzygnięcia

Sprawą zajął się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wskazał, że w art. 11 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego ustanowiono tzw. zasadę przekonywania. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania znajduje również swoje odzwierciedlenie w art. 107 par. 1 pkt 6 i par. 3 k.p.a., zgodnie z którymi decyzja administracyjna zawiera uzasadnienie faktyczne oraz uzasadnienie prawne. Sąd zwrócił uwagę, że uzasadnienie decyzji powinno stanowić uzewnętrznienie motywów kierujących organem przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, a nie być tylko wykazem zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma bowiem przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia oraz umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania organu.

Decyzje nie zawierały uzasadnienia

Sąd uznał, że wydane decyzje naruszyły art. 11 i art. 107 par. 3 k.p.a. Organ pierwszej instancji w ogóle nie uzasadnił podjętego aktu. Zawierał on jedynie samo rozstrzygnięcie, nr sprawy, datę, podpis i oznaczenie organu, który go wydał oraz niepełne przywołanie podstawy prawnej. Brak było uzasadnienia prawnego i uzasadnienia faktycznego, które obrazowałyby stan sprawy, czynności podjęte przez organ, dowody uznane za istotne w sprawie i te, którym odmówiono wiarygodności. Z kolei decyzja organu drugiej instancji zawierała lakoniczne uzasadnienie faktyczne, które w zwięzły sposób przedstawiało część stanu sprawy. Natomiast uzasadnienie prawne sprowadzało się do przywołania treści przepisów i stwierdzenia, że skarżąca nie spełniała warunku faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem. WSA ocenił, że tak sporządzone uzasadnienia nie spełniały wymogów określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ utrudniały stronie zrozumienie motywów, jakimi kierowały się organy przy wydawaniu decyzji oraz uniemożliwiały dokonanie ich sądowej kontroli.

Naruszono zasadę dwuinstancyjności

Ponadto WSA stwierdził, że w wyniku braku należytego uzasadnienia obu decyzji doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że dla zrealizowania zasady dwuinstancyjności nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, aby każde z rozstrzygnięć zostało poprzedzone przeprowadzeniem postępowania umożliwiającego osiągnięcie zakładanych celów.

W ocenie sądu, trudno uznać, że sprawa została rozpoznana z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności w sytuacji, w której decyzja organu pierwszej instancji w ogóle nie została uzasadniona, a strona dopiero na etapie wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy uzyskuje informacje na temat szczegółowej podstawy rozstrzygnięcia czy też stanu faktycznego, który był podstawą orzekania.

Mając powyższe na uwadze, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, WSA uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję.

Wyrok WSA w Gliwicach z 2 czerwca 2026 r., sygn. akt II SA/Gl 5/26, nieprawomocny