Miłośnikom Orientu chcą dać dwuletnie vouchery
Osoby, które miały zaplanowane wyjazdy w region Zatoki Perskiej, dostałyby vouchery do wykorzystania w ciągu najbliższych dwóch lat na inne wycieczki. Pozwoliłoby to im wybrać inną imprezę, zamiast rezygnować z umów i występować o zwrot środków z Turystycznego Funduszu Pomocowego – postulują posłowie, którzy zgłosili w tej sprawie projekt nowelizacji przepisów o turystyce. Wnioskodawcy odwołują się do rozwiązań z okresu pandemii COVID-19. Tymczasem Unia Europejska pracuje nad reformą stosowania voucherów przez biura turystyczne – nawet gdyby były możliwe, to brak ich wykorzystania nie pozbawiałby turysty możliwości uzyskania zwrotu pieniędzy.
W projekcie nowelizacji ustawy z 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2211), sejmowa Komisja Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki proponuje dodanie nowego art. 47a. Nadzwyczajne lub nieuniknione okoliczności nie usprawiedliwiałyby odstąpienia od umowy o udział w imprezie turystycznej lub jej rozwiązanie, jeśli podróżny wyraziłby zgodę na otrzymanie ważnego przez 2 lata vouchera do wykorzystania na wyjazdy (ponieważ umowa byłaby utrzymana, to tak naprawdę vouchery dotyczyłyby jedynie wycieczek w tę samą destynację). Wystarczyłoby jedynie aneksować umowę.
Wartość vouchera nie mogłaby być niższa niż kwota wpłacona na poczet realizacji dotychczasowej umowy o imprezę turystyczną. Środki odpowiadające wpłatom na poczet realizacji umów o imprezy turystyczne objęte byłyby zabezpieczeniem finansowym organizatora turystyki obowiązującym w dniu zawarcia dotychczasowej umowy o udział w imprezie turystycznej. Przepisy weszłyby w życie bardzo szybko, gdyż w dniu ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Alternatywa dla funduszu pomocowego
Komisja podkreśla, że po wybuchu wojny USA i Izraela z Iranem trzeba było ewakuować ok. 15 tysięcy turystów. To jednak nie wszystko, gdyż pod znakiem zapytania - na wiele tygodni, a nawet miesięcy - stoją kolejne wyjazdy.
Dynamiczna sytuacja na Bliskim Wschodzie wywołała ponadto falę odstąpień od umów ze strony podróżnych, których imprezy z destynacją w krajach Zatoki Perskiej. Sytuacja objęła imprezy turystyczne, zarówno które miały się dopiero rozpocząć, jak i te ale z odległymi terminami realizacji. Z perspektywy organizatorów turystyki skuteczne i uzasadnione nieuniknionymi i nadzwyczajnymi okolicznościami odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej skutkuje koniecznością zwrotu podróżnemu środków z tytułu zawartej umowy w terminie 14 dni od złożenia oświadczenia od odstąpieniu. Biorąc pod uwagę skalę zjawiska oraz podobne doświadczenia z okresu epidemii Covid-19 konieczne było przedsięwzięcie środków zaradczych w zakresie utrzymania płynności finansowej przedsiębiorców turystycznych – pisze w uzasadnieniu projektu poseł Tadeusz Tomaszewski, przewodniczący Komisji, wyznaczony do reprezentowania wnioskodawców.
Wnioskodawcy podkreślają, że nie chodzi o wszystkie imprezy turystyczne, ale tylko te w destynacjach wymienionych przez Ministra Sportu i Turystyki oraz Ministra Finansów i Gospodarki we wspólnym komunikacie, że wystąpiły tam nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności, które umożliwiają uruchomienie wypłat dla podróżnych ze środków Turystycznego Funduszu Pomocowego (TFP). Chodzi o Arabię Saudyjską, Bahrajn, Iran, Izrael, Jordanię, Katar, Kuwejt, Liban, Oman, Palestynę i Zjednoczone Emiraty Arabskie. Komunikat określił wymogi, których spełnienie nakazuje wypłatę środków podróżnemu (np. określona destynacja imprezy turystycznej, daty graniczne rozpoczęcia imprezy turystycznej, czy też termin na złożenie wniosków przez podróżnego i organizatora turystyki).
Czytaj też w LEX: Nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności w przepisach o imprezach turystycznych >
Wypłata środków z TFP obejmuje wszystkie wpłacone przez podróżnego należności z tytułu imprezy turystycznej, która się nie odbyła, lub która się nie odbędzie z powodu wystąpienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności w miejscu destynacji. Spłata należności podróżnych środkami TFP, rodzi po stronie organizatora turystyki obowiązek zwrotu tych środków do Funduszu w przeciągu sześciu lat. W sytuacjach kryzysowych skorzystanie z wypłat środków z TFP ogranicza groźbę utraty płynności finansowej przez organizatora turystyki, ale jednak obciąża go długoletnimi zobowiązaniami względem Funduszu.
Skuteczny sposób sprawdzony w pandemii
Dlatego pada propozycja innego - sprawdzonego już w pandemii koronawirusa - rozwiązania prawno-finansowego.
Wielu z podróżnych, którzy wybrali konkretny cel podróży oraz pokryli wszelkie koszty imprezy, która nie mogła się odbyć było zaineresowanych nie tyle natychmiastowym zwrotem środków (w skutek ich wypłaty przez organizatora turystyki lub w ramach wypłaty z TFP), a uzyskaniem możliwości zrealizowania imprezy turystycznej w pierwotnie zakładanej destynacji, ale w innym, bezpieczniejszym terminie. Te wnioski zachęciły właśnie ustawodawcę w 2020 r. do wprowadzenia czasowej możliwości skorzystania przez organizatora turystyki oraz podróżnego z instytucji vouchera. Zgodnie z twierdzeniami przedstawicieli branży turystycznej, jak i samych podróżnych było to rozwiązanie satysfakcjonujące – piszą wnioskodawcy w uzasadnieniu do projektu.
Vouchery nie byłyby przymusem, a dobrowolną decyzją turysty. Celem jest, aby wiele umów o imprezy turystyczne zostało przeniesionych na przyszłe terminy, a w konsekwencji ma to szanse ochronić większość organizatorów turystyki i rozłożyć w czasie skutki ekonomiczne obecnego kryzysu. Przyjęcie przez klienta vouchera nie spowoduje rozwiązania umowy z organizatorem turystyki, dlatego środki wpłacone przez klientów będą podlegały ochronie przed niewypłacalnością organizatora turystyki. Dodatkowo, wpłacone przez podróżnego środki nie będą traktowane jako nowe wpłaty klientów, stąd nie znajdzie zastosowania regulacja dotycząca przedpłat na poczet modyfikacji gwarancji ubezpieczeniowych, bankowych czy ubezpieczeń na rzecz klientów przez organizatorów turystyki. Wnioskodawcy przekonują, że vouchery dla podróżnych będą więc w pełni chronione i umożliwią sprawne przekładanie imprez turystycznych na korzystniejszych warunkach. Nie ukrywają też, że chodzi o uniknięcie kryzysu w branży.
Dzięki wprowadzeniu w czasie epidemii Covid-19 wypłat dla podróżnych z Turystycznego Funduszu Zwrotów (prekursor TFP) oraz alternatywy w postaci przyjęcia przez podróżnego vouchera na realizację imprezy turystycznej w przyszłości, w latach newralgicznych tj. 2020-2022, liczba niewypłacalności organizatorów turystyki utrzymała się na dokładnie tym samym poziomie, jak w latach poprzedzających wybuch epidemii – tłumaczy pos. Tomaszewski.
Czytaj też w LEX: Lojalność klientów biur podróży w czasie pandemii COVID-19 >
Co zaś z pozostałymi kierunkami jak Cypr i Egipt, albo takimi, dla których Bliski Wschód jest tylko tranzytem? Projekt poselski – według deklaracji wnioskodawców – objąć ma jednak tylko te jednoznacznie wskazane w komunikacie obu ministerstw.
Unia chce ucywilizować vouchery
Nad zmianą przepisów turystycznych – choć bez bezpośredniego związku z obecną wojną, a raczej na bazie doświadczeń covidowych - pracuje też Unia Europejska. Na ostatniej legislacyjnej prostej jest projekt zmian w dyrektywie 2015/2032/UE. Poprawione przepisy nie wejdą jednak w życie od razu. Państwa członkowskie UE będą miały 28 miesięcy od daty wejścia w życie na transpozycję nowych przepisów do prawa krajowego oraz kolejne 6 miesięcy na rozpoczęcie ich stosowania, co realnie oznacza dopiero 2029 r.
Czytaj też w LEX: Nowelizacja dyrektywy o imprezach turystycznych [projekt UE - aktualizacja] >
Gdyby nowe zasady już obowiązywały, to projekt poselski musiałby ulec kilku zmianom, aby był z nimi zgodny. Vouchery mogłyby być ważne maksymalnie przez dwanaście miesięcy, a klienci musieliby otrzymać zwrot kosztów za wszelkie całkowicie lub częściowo niewykorzystane i nieważne vouchery. Firmy nie mogłyby też ograniczać wyboru usług turystycznych dla posiadaczy voucherów.
Inna istotna zmiana – także inaczej rozstrzygana w projekcie poselskim, a inaczej w nowelizacji dyrektywy 2015/2023/UE - to zakres imprez turystycznych ewentualnie objętych voucherami. Zgodnie z obecnie obowiązującymi w UE przepisami klienci mogą anulować swoje plany podróży bez ponoszenia opłat za anulowanie lub kar, jeśli w miejscu docelowym podróży wystąpią nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności. Teraz zostanie to rozszerzone na nieuniknione i nadzwyczajne zdarzenia, zarówno te mające miejsce w miejscu wyjazdu, jak i te, które mogą mieć znaczący wpływ na podróż. Ustalenie, czy okoliczności są wystarczająco poważne, aby uzasadnić bezpłatne anulowanie, będzie dokonywane indywidualnie dla każdego przypadku. Oficjalne zalecenia dotyczące podróży mogą służyć jako wskazówki w tym zakresie.
Czytaj też w LEX: Nie każdy nieudany urlop oznacza zwrot ceny wycieczki. Omówienie wyroku TS z dnia 23 października 2025 r., C-469/24 (Tuleka) >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
