Elegancki grobowiec w prestiżowej lokalizacji, jak – powiedzmy – Powązki czy cmentarz Rakowcki w Krakowie, to spora inwestycja. Zarówno jeżeli chodzi o opłaty za miejsce, jak i samą nieruchomość – porządna płyta i usługi kamieniarskie, to koszt kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu tysięcy. A o nowe miejsca coraz trudniej – grób może więc być zarzewiem rodzinnych sporów, a nawet przedmiotem kradzieży.

 

Czy wiesz, że użytkownicy zalogowani do Moje Prawo.pl korzystają z dodatkowych newsów prawnych tylko dla nich?

Załóż bezpłatne konto na Moje Prawo.pl i zyskaj unikalne funkcjonalności >>>

 

Likwidacja po 20 latach

Zgodnie z ustawą o cmentarzach i chowaniu zmarłych, grób może być użyty do ponownego chowania, jeśli po upływie 20 lat od zawarcia przez zarząd cmentarza umowy cywilnoprawnej z dysponentem grobu, nie zostanie dokonana kolejna opłata. Użytkownik grobu może wtedy zgłosić zastrzeżenie przeciw pochowaniu w nim innych osób. Zastrzeżenie wraz z uiszczeniem opłaty przewidzianej za pochowanie zwłok powoduje, że grób nadal będzie w jego użytkowaniu.

- Oczywiście cały ten proces trochę trwa, nie jest tak, że administracja cmentarza stwierdza, że okres na uiszczenie opłaty upłynął i od razu bierze się za zrywanie tabliczek z grobu i chowanie tam innych osób – ocenia radca prawny Michał Kosiarski.

Czytaj w LEX: Charakter prawny urządzenia nagrobka - LINIA ORZECZNICZA >>>

Czytaj w LEX: Ponowne użycie grobu w kontekście opinii Głównego Inspektora Sanitarnego >>>

Likwidacja grobu polega na usunięciu nazwisk osób poprzednio w nim pochowanych. Istnieje jednak możliwość dochodzenia praw przez osoby, które są zainteresowane utrzymaniem grobu, ale nie płacą. Można w ten sposób doprowadzić do ponownego zamieszczenia tabliczki z nazwiskiem lub uzyskać odszkodowanie.

WZÓR DOKUMENTU: Wyrok oddalający powództwo w sprawie o ustalenie prawa do grobu z uwagi na brak interesu prawnego powoda w ustaleniu prawa do wyłącznego współdysponowania grobem >>>

Czy można ukraść grób?

Zdarza się jednak, że o grobowiec spiera się rodzina osób tam pochowanych – czasem nie poprzestając na mocnych słowach. W 2010 r. Sąd Najwyższy rozpatrywał sprawę „kradzieży grobu” – powódka wystąpiła do sądu o przywrócenie stanu poprzedniego i przyznanie prawa do grobu po tym, jak dowiedziała się, że grób „ukradł” jej powinowaty. Sprawa wyszła na jaw, gdy próbowała pochować matkę w rodzinnym grobowcu. W zarządzie cmentarza dowiedziała się, że daleki jej powinowaty Tadeusz P. po śmierci rodziców oświadczył, że jest jedynym krewnym leżących tam osób, opłacił miejsce i podzielił pomnik na dwie odrębne części. Oświadczył też, że jedna cześć grobu jest pusta, gdyż jest to grób symboliczny po powstańcach warszawskich należących do rodziny.
- Przedstawiłam sądowi dowody na to że w 1945 roku dwie moje ciotki z mężami i dziećmi, w sumie sześć osób, spod muru cmentarnego przeniesiono do naszej kwatery – mówi Liliana H.- A więc nieprawdą jest że grób w tej części jest pusty. Liliana H, jako wnuczka i siostrzenica pochowanych w spornym grobie osób wystąpiła do sądu o przyznanie prawa do niego oraz przywrócenie stanu sprzed 2007 roku. Sąd rejonowy i okręgowy uwzględnił żądania powódki, ale SN – w wyniku skargi kasacyjnej – wyroki uchylił (Sygnatura akt I CSK 66/10).

Sprawdź w LEX: Pierwszeństwo osób wymienionych w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, do pochówku zwłok w określonym grobie oraz do ekshumacji >>>

Czytaj w LEX: Rozwiązania polskie w sprawie pochówków >>>

Opłata nie gwarantuje, że grobu nikt nie ukradnie

Sąd Najwyższy orzekł, że elementy osobiste prawa do grobu mają charakter przeważający i są związane z określoną osobą – są niezbywalne i niedziedziczne. - Z tego względu w zasadzie prawo do grobu jest tylko jednym z samoistnych praw majątkowych, co do którego nie ma zakazu ustawowego jego zbywalności ani wyłączenia od dziedziczenia tylko wtedy, gdy miejsce na cmentarzu zostało nabyte i grób został urządzony przez osobę pozostającą przy życiu i jest wolny – wskazał SN. Jeżeli w grobie spoczywają już zwłoki określonej osoby uprawnionej do pochowania, to na skutek pochówku następuje zdominowanie uprawnień niemajątkowych i w związku z czym dopuszczalność rozporządzenia prawem do grobu wygasa.

- Z tą chwilą nie jest już możliwe rozdzielenie uprawnień majątkowych od osobistych i z tego względu prawa majątkowe tracą swoją odrębność w tym sensie, że nie mogą być przedmiotem wyłącznego korzystania i rozporządzania ze strony dotychczasowego ich podmiotu, a to ze względu na prawa do grobu przysługujące pozostałym uprawnionym, których źródłem jest fakt powiązań rodzinnych z osobą pochowaną w grobie – wskazano w uzasadnieniu. Oznacza to, jak wyjaśnił SN, że osoba, która wybudowała grób na podstawie zawartej przez siebie umowy z zarządem cmentarza i uiściła należną opłatę cmentarną, z chwilą pochowania pierwszego zmarłego, nie może już bez porozumienia z osobami decydować samodzielnie o pochowaniu w tym grobie innych zmarłych.

 

Czy wiesz, że użytkownicy zalogowani do Moje Prawo.pl korzystają z dodatkowych newsów prawnych tylko dla nich?

Załóż bezpłatne konto na Moje Prawo.pl i zyskaj unikalne funkcjonalności >>>

 

Prawo do rezerwacji miejsca pochówku

Jak mówi Prawo.pl mec. Kosiarski, faktycznie – w niektórych przypadkach może zdarzyć się, że administracja cmentarza nie będzie miała możliwości ustalić kręgu uprawnionych do pochówku w grobowcu i będzie polegać na oświadczeniu osób, które się do niej zgłoszą. Ale już wkrótce pojawić się mają nowe przepisy, umożliwiające rezerwację miejsca pochówku. Projekt ustawy, która ma zastąpić obowiązujące przepisy, statuuje ustawa majątkowe, zbywalne i niepodzielne prawo rezerwacji miejsca pochówku. Obejmuje ono prawo decydowania o tym, kto może być pochowany w danym grobie oraz prawo budowy nagrobków, grobowców oraz innych kompozycji architektonicznych, zgodnie z regulaminem cmentarza. Prawo to będzie dziedziczne na zasadach ogólnych. Osoba dokonująca rezerwacji miejsca pochówku (fundator grobu) będzie wnosiła opłatę, która obejmie również opłatę za pierwsze pochowanie w tym grobie - niezależnie od tego, czy pierwszym pochowanym będzie fundator grobu czy inna osoba, pochowana w tym miejscu pochówku za zgodą fundatora grobu. Zbycie prawa rezerwacji miejsca pochówku będzie wymagało zachowania formy pisemnej i będzie musiało być dokonane w obecności właściciela cmentarza lub osoby przez niego upoważnionej.

 

Od dnia pochowania zwłok, szczątków ludzkich lub popiołów ludzkich w danym grobie rezerwacja miejsca pochówku ulegnie przekształceniu z mocy prawa w prawo do grobu – przysługiwać będzie kolejno:

  1.  podmiotowi wskazanemu w testamencie osoby pochowanej w grobie;
  2.  małżonkowi i krewnym zstępnym osoby pochowanej w grobie;
  3.  krewnym wstępnym i krewnym bocznym do czwartego stopnia pokrewieństwa osoby pochowanej w grobie;
  4. powinowatym w linii prostej do pierwszego stopnia osoby pochowanej w grobie;
  5. fundatorowi grobu.