SN: Renta dla skazanego prokuratora w stanie spoczynku
Prokurator został skazany za przestępstwo umyślne i stracił stanowisko. Domagał się prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sąd Najwyższy w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych orzekł, że okres pobierania uposażenia przez prokuratora w stanie spoczynku jest okresem ubezpieczenia. Osoba przechodząca w ten stan zachowuje swój dotychczasowy status, zaprzestaje jedynie wykonywania obowiązków służbowych w zakresie świadczenia pracy. Tym samym stosunek służbowy nie ulega rozwiązaniu wraz z przejściem prokuratora w stan spoczynku.
Problem dotyczył prokuratora, który w grudniu 2019 r. złożył w ZUS w Chorzowie wniosek o ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W toku postępowania przed ZUS ustalono, że odwołujący się jest zdolny do pracy i dlatego pozwany wydał decyzję o odmowie przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Prokurator niezdolny do pracy?
W toku postępowania odwoławczego sąd pierwszej instancji dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu chirurgii urazowej i ortopedii. Lekarze specjaliści nie uznali ubezpieczonego za zdolnego do pracy. Sąd dopuścił dowód z opinii także innego zespołu biegłych (psychiatra, psycholog), którzy nie zgodzili się z oceną lekarzy orzeczników ZUS, konsultanta psychiatry ZUS oraz poprzedniego zespołu biegłych sądowych. Ten zespół stwierdził, że odwołujący się, z wyższym wykształceniem prawniczym i wieloletnim doświadczeniem zawodowym nie może z powodu ujawnionych zaburzeń i dysfunkcji wykonywać swojego zawodu. To znacznie zakłóca jego funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne. Dlatego uznali go za osobę częściowo niezdolną do pracy (od grudnia 2019 r. do grudnia 2024 r.).
Jeszcze inny zespół biegłych (psychiatra i psycholog) stwierdził u prokuratora zaburzenia lękowe i tendencję do intensywnego reagowania niepokojem, napięciem wewnętrznym, które wpływają na jakość jego życia, ograniczając jego aktywność i powodując wycofanie się z pełnionych dotychczas ról społecznych. W konsekwencji - zdaniem biegłych - ubezpieczony od grudnia 2019 r. jest częściowo niezdolny do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu, wynikającej z ogólnego stanu zdrowia. Ponadto w ich ocenie w znacznym stopniu utracił zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji rozumianych jako wykonywany zawód i nabyte wykształcenie, a rokowanie odzyskania zdolności zarobkowej na ogólnym rynku pracy po przekwalifikowaniu należy ocenić jako niepewne.
Skazanie za przestępstwo umyślne
Z dniem 6 września 2019 r. wygasł z mocy prawa stosunek służbowy prokuratora w stanie spoczynku w związku z uprawomocnieniem się wyroku karnego, skazującego za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Wobec tego Prokuratura przelała na rzecz ZUS składki na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od 1 stycznia 1998 r. do 14 listopada 2009 r. Od uposażenia pobieranego przez ubezpieczonego w stanie spoczynku w okresie od 15 listopada 2009 r. do 5 września 2019 r. składki na ubezpieczenia społeczne nie były odprowadzone.
Na tej podstawie organ rentowy stwierdził, że okres ubezpieczenia odwołującego się skończył się z dniem 14 listopada 2009 r.
Sąd odwoławczy S.A. w Katowicach powołał się na art. 93 par 4 Prawa o prokuraturze, zgodnie z którym prawomocne orzeczenie sądu dyscyplinarnego o wydaleniu ze służby prokuratorskiej oraz prawomocny wyrok sądu skazujący prokuratora za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, powodują z mocy prawa utratę stanowiska prokuratora. A stosunek służbowy prokuratora wygasa z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia lub wyroku. Z kolei w myśl art. 126 Pr. o Prokuraturze - od wynagrodzenia prokuratorów nie odprowadza się składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku wygaśnięcia stosunku służbowego prokuratora po wyroku skazującym - wynagrodzenia, od którego nie odprowadzono składki na ubezpieczenie społeczne, przekazuje się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składkę przewidzianą za ten okres w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Prokuratura przekazuje składki tylko za czynną służbę
Prokuratura zastosowała powyższe przepisy i przekazała do organu rentowego składki na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzeń uzyskanych przez ubezpieczonego w czasie pełnienia służby. Sąd Apelacyjny nie zgodził się z poglądem organu rentowego, że ostatni okres ubezpieczenia w przypadku ubezpieczonego zakończył się z dniem 14 listopada 2009 r.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, jeżeli wygaśnie z mocy prawa stosunek służbowy prokuratora w stanie spoczynku na skutek skazania prawomocnym wyrokiem karnym, w warunkach powodujących wygaśnięcie stosunku służbowego prokuratora, stosuje się odpowiednio art. 126 par. 2 Pr. o prok. Czyli od uposażenia wypłaconego w stanie spoczynku przekazuje się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składkę przewidzianą za ten okres w przepisach ustawy systemowej. Zatem sąd odwoławczy przyjął, że okres ubezpieczenia ustał z wygaśnięciem stosunku służbowego ubezpieczonego, to jest z dniem 6 września 2019 r.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył pełnomocnik ZUS.
SN oddala skargę organu
Skarga kasacyjna ZUS okazała się chybiona, dlatego Izba Pracy SN oddaliła ją. Jak uzasadniał sędzia sprawozdawca Bohdan Bieniek, pozwany ZUS chętnie odwołuje się do argumentu, że – skoro składka na ubezpieczenie społeczne została zapłacona za okres od 1 stycznia 1998 r. do 14 listopada 2009 r. – to okres ubezpieczenia ustał w 2009 r. Dlatego jeśli niezdolność do pracy powstała w 2019 r., to odwołujący się nie może uzyskać prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Tym samym można stwierdzić, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu i z tego powodu skarga kasacyjna podlegała oddaleniu -orzekł SN..
Szczególny status prokuratora
- Uwypuklenie szczególnej sytuacji, z którą mamy do czynienia w sprawie, wymaga narysowania szerszego kontekstu, to znaczy jak należy ocenić okres pobierania uposażenia przez prokuratora w czasie stanu spoczynku, gdy po kilku latach realizacji tego świadczenia utraci on status prokuratora – wskazał sędzia Bieniek.
Prokuratura nie ma obowiązku odprowadzić składki na ubezpieczenie społeczne od uposażenia wypłacanego w okresie stanu spoczynku. Ale to nie powoduje wykluczenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w okolicznościach faktycznych, jakie miały miejsce w sprawie – orzekł SN. - Stan spoczynku wywołuje skutki hybrydowe. Przede wszystkim osoba przechodząca w ten stan zachowuje swój dotychczasowy status, zaprzestaje jedynie wykonywania obowiązków służbowych w zakresie świadczenia pracy. Tym samym stosunek służbowy nie ulega rozwiązaniu wraz z przejściem prokuratora w stan spoczynku, co oznacza, że na nim ciążą obowiązki określone w ustawie o prokuraturze, w tym ograniczenia w dopuszczalności podejmowania dodatkowego zatrudnienia. Stan nieczynny ma podkreślać doniosłość zaszczytnej służby prokuratora. Ustawodawca powiązał z nim szereg obowiązków (w tym podleganie odpowiedzialności dyscyplinarnej).
Jak stwierdził Sąd Najwyższy - stan spoczynku prokuratora – niezależnie od tego, jakie ryzyko socjalne realizuje (wiek, niezdolność do pracy) nie może być traktowany jako niebyły, gdy dojdzie na następczego usunięcia ubezpieczonego z zawodu. Przyczyny traktowania go „jako niebyły” nie można wywodzić z tego, że za ten okres nie została odprowadzona składka na ubezpieczenie społeczne. Składki na ubezpieczenie społeczne nie odprowadza się za okresy pobierania świadczeń emerytalnych i rent – dodał SN.
Wyrok Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z 1 lipca 2026 r., sygnatura akt II USKP 135/26
