SN: Przeniesienie sędziego do innego wydziału oceni sąd pytający
Siedmioro sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych miało podjąć uchwałę w sprawie odwołania do Krajowej Rady Sądownictwa od podziału czynności sędziego. I to w sposób skutkujący zmianą zakresu obowiązków sędziego, zwłaszcza – przeniesieniem do innego wydziału sądu. Izba odmówiła jednak podjęcia uchwały, twierdząc, że problem powinien rozstrzygnąć sąd zadający pytanie.
Tłem sprawy było przeniesienie sędziego Sądu Okręgowego w Elblągu do innego wydziału sądu. Sędzia odwołał się w 2022 roku do Krajowej Rady Sądownictwa, gdyż zmiana ta wiązała się ze zmianą podziału czynności. Rada w lipcu 2022 r. podjęła uchwałę umarzającą postępowanie. Gdy sprawa trafiła do Sądu Najwyższego, trzech sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych powzięło wątpliwość: czy w takiej sytuacji art. 22 par. 5 pkt. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, który mówił o kompetencjach prezesa sądu, jest zgodny z Konstytucją.
Warto dodać, że przepis ten obecnie nie obowiązuje.
Zachowanie bezstronności przez sędziego
W referacie przedstawionym na posiedzeniu 16 września br. sędzia sprawozdawca Janusz Niczyporuk nawiązał do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 23 lipca 2023 r. o sygnaturze P 1/23, który umorzył postępowanie z tego powodu, że zaskarżono niewłaściwe przepisy. Z orzecznictwa jednak wynika, że tylko orzeczenie Trybunału może decydować, czy dany przepis jest zgodny z Konstytucją RP czy nie.
W wyroku wydanym 1 sierpnia 2025 r. w sprawach C-422/23, C-455/23, C-459/23, C-486/23 i C-493/23 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w 5-osobowym składzie Izby orzekł, że dopuszczalne jest czasowe skierowanie sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego do orzekania jednocześnie w Izbie Cywilnej, ale po spełnieniu koniecznych warunków, gwarantujących im zachowanie bezstronności i niezależności.
Czytaj w LEX: Przeniesienie sędziów SN było zgodne z prawem UE. Omówienie wyroku TS z dnia 1 sierpnia 2025 r., C-422/23 i in. (Daka i inni) >
SN nawiązał też do niedawnego wyroku TK z 10 września 2026 r., według którego przenoszenie sędziów Sądu Najwyższego między izbami tego sądu za ich zgodą jest zgodne z Konstytucją RP.
Sąd orzekający ma prawo ocenić
W uzasadnieniu postanowienia wydanego 16 września br. sędzia sprawozdawca podkreślił, że wobec odmowy przez Trybunał Konstytucyjny odpowiedzi na zadane przez Sąd Najwyższy pytanie, to w konsekwencji odmowa stosowania określonego przepisu dokonywana jest przez sąd orzekający w konkretnej sprawie.
- Na gruncie omawianej sprawy o konstytucyjności przepisu orzekałby Sąd Najwyższy w powiększonym składzie, a więc innym, niż orzeka merytorycznie – uzasadniał sędzia Niczyporuk. – W konsekwencji sąd orzekający związany byłby oceną sądu siódemkowego, co należy uznać za niedopuszczalne – dodał i podkreślił, że sąd orzekający powinien samodzielnie dokonać oceny konstytucyjności artykułu art. 22a) par. 5 pkt 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych.
Czytaj też w LEX: Dopuszczalność odwołania od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa w sprawach przeniesienia sędziego do innego wydziału >
Tym samym Izba Kontroli Nadzwyczajnej SN uznała, że dopuszczalna jest tzw. rozproszona kontrola konstytucyjności przepisów ustaw.
W składzie zasiadali sędziowie: Paweł Czubik, Marek Dobrowolski, Joanna Lemańska, Janusz Niczyporuk, Maria Szczepaniec, a także - Paweł Wojciechowski.
Postanowienie Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN z 16 września 2026 r., sygnatura akt I NZP 5/24.
Zobacz też linię orzeczniczą w LEX: Wyłączność kompetencji Ministra Sprawiedliwości do przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe >
