Mechanizm nowacji rozliczeniowej niedługo w prawie polskim

Większość systemów europejskiego i światowego prawa pozwala na wprowadzenie regulacji dotyczących rozliczania transakcji na rynku finansowym. Jest to tzw. mechanizm nowacji rozliczeniowej, wprowadzenie którego pozwoli dostosować regulacje krajowe do potrzeb międzynarodowych standardów finansowych, oraz znacznie zmniejszy ryzyko niewypłacalności instytucji finansowych.

Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (nr druku VII 282) wskazuje na konieczność znowelizowania ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, poszerzając ją o nowację rozliczeniową. Jest to mechanizm pozwalający na swobodne rozliczanie się inwestorów zagranicznych na polskim rynku zorganizowanym. Brak takiej regulacji rzuca cień ryzyka rozliczeniowego na Polskę i może prowadzić do ograniczenia międzybankowej płynności finansowej, co miało miejsce w 2008 r., kiedy silniejsze banki nie chciały zawierać transakcji z tymi słabszymi, o niepewnej sytuacji finansowej. W przypadku instytucji nowacji rozliczeniowej całe ryzyko przejmie izba rozliczeniowa, posiadająca odpowiednie kapitały i system gwarantowania rozliczeń na wypadek niewypłacalności strony transakcji.

Regulacje unijne w tym zakresie wprowadzają wymóg dokonywania rozliczeń w oparciu o wykorzystanie funkcji partnera centralnego, polegającą na wykorzystaniu mechanizmu, w którym podmiot rozliczający transakcje staje się kupującym dla każdego sprzedającego i sprzedającym dla każdego kupującego, wygaszając w ten sposób prawa i obowiązki pierwotnych stron względem siebie.

Nowacja rozliczeniowa jest konstrukcją odrębną od innych konstrukcji cywilnoprawnych, która została określona wyłącznie na potrzeby procesu rozliczania transakcji zawieranych na rynku finansowym. Wprowadzenie takiego mechanizmu czyni izbę rozliczeniową podmiotem bezpośrednio odpowiedzialnym za rozliczenie transakcji, ponieważ z momentem przyjęcia transakcji do rozliczenia musi doprowadzić do jej wykonania. Tym samym jest to system gwarantujący stronom transakcji jej wykonanie. Wprowadzając tę zmianę spełnione zostaną więc międzynarodowe standardy, przez co podniesie się konkurencyjność polskiego rynku kapitałowego. Nowacja rozliczeniowa będzie mogła znaleźć zastosowanie w stosunku do transakcji zawieranych na rynku zorganizowanym (giełdowym, pozagiełdowym oraz w obrocie alternatywnym).

Maciej Klonowski

Artykuł pochodzi z programu System Informacji Prawnej LEX on-line