Opodatkowanie VAT sprzedaży używanych rzeczy ruchomych będących wcześniej przedmiotem dzierżawy lub umów o podobnym charakterze

Wiele niejasności i sporw podatnikw z fiskusem budzi kwestia opodatkowania VAT sprzedaży rzeczy ruchomych, gdy wcześniej rzeczy te były przedmiotem dzierżawy, najmu, leasingu lub podobnej umowy przez okres co najmniej pł roku. Podatnicy mają wątpliwości, czy trzeba płacić VAT w takiej sytuacji. Warto zatem wiedzieć, czy i w jaki sposb regulują tę kwestię przepisy podatkowe? Jakie stanowisko prezentują w tej kwestii organy podatkowe? Co mwią sądy administracyjne o opodatkowaniu VAT sprzedaży używanych rzeczy ruchomych i czy to stanowisko jest korzystne dla podatnikw?

Brak definicji używania w przepisach ustawy o VAT i wykonawczych do niej
Całe zamieszanie bierze się stąd, że w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.) brakuje definicji używania. Definicji tej nie ma także w przepisach rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o VAT (Dz.U. z 2004 r. nr 97, poz. 970 z późn. zm.). Stąd biorą się spory podatników z fiskusem w kwestii opodatkowania VAT używanych rzeczy ruchomych.

Organy podatkowe i sądy administracyjne o opodatkowaniu VAT używanych rzeczy ruchomych
Precedensowy wyrok wydał niedawno w omawianej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W rozpoznawanej przez sąd sprawie podatnik – dealer jednego z producentów samochodów oddaje w dzierżawę fabrycznie nowe samochody. Samochody te są własnością podatnika i figurują w rejestrze środków trwałych. Przy zakupie tych samochodów podatnik odliczał VAT. Potem były wydzierżawiane na okres przekraczający 6 miesięcy. Po tym okresie były podatnikowi zwracane i były przez niego sprzedawane jako towary używane.

Podatnik zwrócił się do urzędu skarbowego z wnioskiem o wydanie wiążącej interpretacji podatkowej. Zapytał, czy przy sprzedaży samochodu może skorzystać ze zwolnienia z VAT. Zdaniem podatnika może to zrobić. We wniosku o interpretację podatnik powołał się na przepisy rozporządzenia wykonawczego do ustawy o VAT, zgodnie z którymi zwalnia się od podatku dostawę samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych, przez podatników, którym przy ich nabyciu przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego, o którym jest mowa w art. 86 ust. 3 i 5 ustawy o VAT, jeżeli te samochody i pojazdy są towarami używanymi w rozumieniu art. 43 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT (§ 8 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług – Dz.U. Nr 97, poz. 970 z późn. zm.). W myśl zaś ustawy o VAT przez towary używane rozumie się towary, z wyjątkiem gruntów, których okres używania przez podatnika dokonującego ich dostawy wyniósł co najmniej pół roku (art. 43 ust. 2 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług).

Urząd skarbowy uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Zdaniem naczelnika urzędu skarbowego, ze zwolnienia, o którym jest mowa we wskazanych powyżej przepisach mogą korzystać jedynie podatnicy, którzy samodzielnie używali samochody. Ich zdaniem, z uwagi na fakt, że samochody były przez podatnika wydzierżawiane, nie może on skorzystać ze zwolnienia z VAT. Przed sprzedażą samochód musi być użytkowany przez podatnika. Zwolnienie, o którym jest mowa we wskazanych wyżej przepisach nie ma zastosowania do samochodów oddawanych w dzierżawę, najem lub leasing, bowiem nie są one wówczas używane przez podatnika, tylko przez dzierżawcę, najemcę lub leasingobiorcę – stwierdził organ podatkowy pierwszej instancji.

Stanowisko urzędu skarbowego podtrzymała izba skarbowa, w związku z czym pełnomocnik spółki złożył skargę na decyzję izby skarbowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Argumentował w niej, że z pojęcia „używane przez podatnika” nie można wyprowadzać wniosku, że chodzi tu jedynie o osobiste używanie samochodu przez właściciela pojazdu. W praktyce bowiem wiele rzeczy jest udostępniana przez właścicieli innym osobom. Ważny jest tu bowiem jedynie wpis do ewidencji środków trwałych oraz okres używania rzeczy – wskazał pełnomocnik podatnika.

Po przeprowadzeniu rozprawy sąd uznał argumenty podawane przez podatnika za słuszne i uchylił decyzję izby skarbowej. W uzasadnieniu wyroku sąd podkreślił, że podatnik ma prawo skorzystać ze zwolnienia z VAT przy sprzedaży będących jego własnością samochodów osobowych, które zostały uznane za towary używane w rozumieniu art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT nawet w przypadku, gdy były one przedmiotem dzierżawy, najmu lub innej podobnej umowy. Sąd podkreślił, że w przepisach brak jest co prawda pojęcia "używanie", ale w tym przypadku należy zastosować szeroką definicję tego pojęcia. Przy oddaniu samochodu w dzierżawę podatnik uzyskuje korzyść w postaci czynszu dzierżawnego. Dlatego trzeba przyjąć, że w tym znaczeniu podatnik używa samochodów, których jest właścicielem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził również, że zgodnie z linią orzeczniczą niemożliwe jest w przypadku zwolnień podatkowych stosowanie wykładni rozszerzającej. Sąd uznał jednak, że skoro ustawodawca nie określił, co oznacza użytkowanie, oraz jaki jest wymagany sposób użytkowania, należy przyjąć definicję najszerszą. Organy podatkowj natomiast w omawianej sprawie zastosowały zawężającą definicję użytkowania – stwierdził sąd. A zatem, nawet sprzedaż samochodu, którego podatnik nie używał osobiście, korzysta ze zwolnienia określonego w art. 43 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT.

W rezultacie podatnik nie musi płacić VAT w przypadku sprzedaży samochodu, którego nie używał osobiście. W omawianej sprawie użytkownikiem jest podatnik, u którego zaliczono towar do środków trwałych niezależnie od tego, że na podstawie innych umów towar ten stał się przedmiotem posiadania u dzierżawcy.

Rację ma więc podatnik, który domaga się zwolnienia z VAT na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r., mimo że sam nie używał samochodu – podkreślił sąd. Podatnik ma prawo do skorzystania ze zwolnienia z VAT przy sprzedaży należących do niego samochodów osobowych, które uznane zostały – w rozumieniu art. 43 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT – za towary używane, nawet w przypadku, gdy były one przedmiotem dzierżawy, najmu, leasingu lub podobnej umowy. Podatnicy nie muszą osobiście korzystać z samochodu lub innych rzeczy ruchomych, aby przy sprzedaży korzystać ze zwolnienia z VAT – podsumował sąd (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3997/06).

Jak wskazano wyżej, pojęcie „używanie” nie jest zdefiniowane w przepisach. Eksperci prawa podatkowego radzą w podobnych przypadkach przyjmować jak najszerszą wersję definicji używania. Należy przez nie rozumieć każdą formę osiągania korzyści z samochodu, i to nie tylko korzyści finansowych. Używaniem będzie również używanie samochodu dla celów przewozowych wewnątrz firmy, czy też używanie i pobieranie z niego pożytków, czyli wydzierżawianie.
Warto również wiedzieć, że wskazany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie można odnieść również do innych ruchomych towarów używanych. Samochód jest bowiem tylko przykładem. Powołany wyżej wyrok może być zastosowany i obejmuje wszystkich, którzy oddali w dzierżawę lub wynajmowali rzeczy ruchome będące środkami trwałymi.

Zmiana przepisów bardzo wskazana
Na koniec warto dodać, że spory podatników z organami podatkowymi w kwestii opodatkowania VAT używanych rzeczy ruchomych pokazują, że niezbędna jest nowelizacja przepisów ustawy o podatku od towarów i usług wprowadzająca definicję używania rzeczy ruchomych. Dzięki takiej zmianie przepisów podatnicy nie mieliby wątpliwości przy interpretowaniu przepisów dotyczących opodatkowania VAT używanych rzeczy ruchomych.