Koniec z ekspresowymi awansami funkcjonariuszy

Awanse z pominięciem wymaganego okresu pełnienia służby w danym stopniu, nie będą już możliwe - funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej awansują nie więcej niż o dwa stopnie służbowe i nie częściej niż raz na 5 lat – przewiduje projekt ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Nowością będzie też zakazanie im kandydowania w wyborach samorządowych, łączenia stosunku służbowego z mandatem radnego i obejmowania funkcji z wyboru w organach wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego. Nowe będzie też stanowisko inspektora kontroli celno-skarbowej.

Ministerstwo Finansów przygotowało projekt nowelizacji ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz niektórych innych ustaw, o którym pisaliśmy już wczoraj, która – jak podkreślają autorzy projektu – wprowadza systemowe zmiany mające służyć dalszemu doskonaleniu funkcjonowania KAS, w tym zwiększeniu efektywności realizacji jej zadań, poprawie jakości obsługi podatników oraz zapewnieniu większej elastyczności organizacyjnej.  

Czytaj również: ZUS dowie się wszystkiego o wszystkich z automatu i bez pisania wniosków>>

Będzie nowa ścieżka awansu

Zmian istotnych dla funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej jest w projekcie wiele, ale nie sposób wszystkie opisać, skoncentrujemy się na najważniejszych i tych, o których, jako o problemach, w serwisie Prawo.pl pisaliśmy.

Czytaj więcej: Jak ekspresowy awans, to tylko w KAS - 16 miesięcy zamiast 16 lat>>

Projekt ma więc np. usprawnić wykonywanie zadań przez KAS w obszarze uelastycznienia zarządzania KAS, w szczególności poprzez zmniejszenie liczby stopni służbowych w korpusie podoficerów w celu umożliwienia szybszego awansu na wyższe stopnie służbowe. Dlatego proponuje się zmianę w art. 192 ust. 1 ustawy o KAS poprzez uchylenie w obecnym pkt 2 lit. a i d, czyli likwidację stopnia młodszego rewidenta i młodszego rachmistrza. - Celem projektowanej zmiany jest zmniejszenie liczby stopni służbowych w korpusie podoficerów, co będzie skutkowało skróceniem okresu mianowania na wyższe stopnie służbowe. Proponowana zmiana umożliwi funkcjonariuszom szybszy awans do korpusu aspirantów Służby Celno-Skarbowej, a następnie do korpusu oficerów, co wpłynie pozytywnie na motywację do służby, zaangażowanie w podnoszenie swoich kwalifikacji, a w konsekwencji na funkcjonowanie KAS – czytamy w uzasadnieniu.

Czytaj też w LEX: "Zasoby kadrowe" Krajowej Administracji Skarbowej: reasumpcja po 5 latach funkcjonowania >

Zmieniony ma też być art. 197 ust. 4a i 4aa dotyczący mianowania na wyższy stopień służbowy. Obecnie, na mocy obowiązującego art. 197 ust. 4a, w  szczególnie uzasadnionych przypadkach, w celu zapewnienia właściwej organizacji i właściwego funkcjonowania jednostki organizacyjnej KAS, Szef Krajowej Administracji Skarbowej, na wniosek dyrektora izby administracji skarbowej albo dyrektora komórki organizacyjnej urzędu obsługującego ministra, może mianować funkcjonariusza na wyższy stopień służbowy z pominięciem wymaganego okresu pełnienia służby w danym stopniu,  nie więcej jednak niż o dwa stopnie służbowe, co – jak zakłada projekt - co nie będzie mogło nastąpić częściej niż raz na 5 lat.

 – Projektowana zmiana ma na celu doprecyzowanie przepisów dotyczących mianowania funkcjonariusza na wyższy stopień służbowy, z pominięciem wymaganego okresu pełnienia służby w danym stopniu, nie więcej niż o dwa stopnie służbowe, co nie może nastąpić częściej niż raz na 5 lat. Proponowana zmiana przepisów stanowi realizację wystąpienia pokontrolnego Najwyższej Izby Kontroli po przeprowadzeniu kontroli P/23/008: Organizacja i Polityka Kadrowa Służby Celno-Skarbowej. Przyjętym rozwiązaniem objęto Szefa KAS i Zastępców Szefa KAS – podkreśla MF. Jak dalej wyjaśnia ministerstwo, przepis art. 197 ust. 4a ma charakter normy szczególnej, pozwalającej na zastosowanie szybszej ścieżki awansowania w stopniu służbowym funkcjonariusza, jeśli jest to istotne dla organizacji lub z punktu widzenia zapewnienia właściwej organizacji i funkcjonowania jednostki organizacyjnej KAS. - Proponowana zmiana ma charakter doprecyzowujący. W dotychczasowej praktyce awansowania funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej zdarzały się bowiem przypadki różnych interpretacji tej normy. Proponowane uzupełnienie brzmienia przepisu przecina wszelkie spekulacje na temat częstotliwości korzystania z tej ścieżki awansu, zamykając przedmiotową regulację w jasno określonych ramach czasowych. W zaproponowanym brzmieniu nie budzi wątpliwości fakt, że awansowanie funkcjonariusza o dwa stopnie może nastąpić tylko raz w okresie pięcioletnim – dodaje resort finansów.

Czytaj też w LEX: Błędy organów podatkowych w doręczaniu pism >

Także w nowym, dodawanym ust. 4aa proponuje się, by  w przypadku Szefa Krajowej Administracji Skarbowej i Zastępcy Szefa Krajowej Administracji Skarbowej minister finansów mógł mianować funkcjonariusza na wyższy stopień służbowy z pominięciem wymaganego okresu pełnienia służby w danym stopniu, nie więcej jednak niż o dwa stopnie służbowe, co nie może nastąpić częściej niż raz na 5 lat.

Samorząd terytorialny nie dla funkcjonariusza

Ponadto projekt w sposób jednoznaczny zamyka funkcjonariuszom Służby Celno-Skarbowej drogę do kandydowania do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego poprzez dodanie do art. 202 ust. 1 ustawy o KAS nowych punktów 1a–1c. zakazują one funkcjonariuszowi S.C-S.:

• kandydowania  w wyborach samorządowych;
• łączenia stosunku służbowego z mandatem radnego;
• obejmowania funkcji z wyboru w organach wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego.

– Proponowana regulacja ma na celu rozszerzenie ograniczeń funkcjonariusza w działalności pozazawodowej o zakaz kandydowania w wyborach samorządowych oraz zakaz łączenia służby ze sprawowaniem funkcji radnego. Mając na uwadze, że tożsame rozwiązanie związane z łączeniem stosunku pracy z mandatem radnego dotyczy członków korpusu służby cywilnej (art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej), w tym również tych zatrudnionych w KAS, zasadnym jest dokonanie rozszerzenia ww. regulacji – twierdzą autorzy projektu.

Czytaj więcej: Czy funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej może zostać radnym?>>

Będzie inspektor kontroli celno-skarbowej

Jedną z najbardziej dyskusyjnych zmian jest proponowane utworzenie stanowiska inspektora kontroli celno-skarbowej z trzema stopniami służbowymi  (projektowane art. 150g-art. 150k), z prawem do dodatku kontrolerskiego z tytułu posiadanego stopnia służbowego. Stopniom służbowym mają być bowiem  przyporządkowane stawki. Wysokość dodatku ma określać minister finansów w rozporządzeniu.

Inspektora kontroli celno-skarbowej ma powoływać i odwoływać Szef KAS na wniosek dyrektora izby administracji skarbowej. On też będzie mógł odwołać inspektora kontroli celno-skarbowej z zajmowanego stanowiska w przypadku:

1. ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków członka korpusu służby cywilnej, jeżeli wina inspektora kontroli celno-skarbowej jest oczywista;
2. popełnienia w czasie trwania umowy o pracę albo stosunku pracy przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnienie, jeżeli przestępstwo jest oczywiste.

Co ważne, odwołanie ze ww. przyczyn będzie równoznaczne z rozwiązaniem stosunku pracy bez wypowiedzenia. Przy czym odwołanie z tych przyczyn nie będzie mogło nastąpić po upływie miesiąca od dnia uzyskania przez Szefa KAS wiadomości o okoliczności uzasadniającej odwołanie.

- Celem kontroli celno-skarbowej w zakresie przestrzegania przepisów prawa podatkowego jest wykrywanie i zwalczanie nieprawidłowości na wielką skalę, tj. najpoważniejszych naruszeń regulacji podatkowych, których rozmiary, złożoność i stopień oddziaływania w istotny sposób wpływają na bezpieczeństwo finansowe państwa – podkreślają projektodawcy w uzasadnieniu. Jak twierdzą, realizacja przez KAS, w szczególności przez naczelników urzędów celno-skarbowych zadań związanych z ochroną interesów majątkowych Skarbu Państwa oraz zapewnieniem skuteczności realizacji zobowiązań podatkowych wymaga stworzenia wyspecjalizowanych i stabilnych kadr kontrolnych. - Elementem pozwalającym na realizację tych zadań jest utworzenie stanowiska inspektora kontroli celno-skarbowej. Inspektorzy kontroli celno-skarbowej będą stanowić w strukturach KAS korpus pracowników o szczególnym statusie, grupujący osoby wysoko wykwalifikowane, posiadające potwierdzenie kwalifikacji zawodowych. Na tej wyspecjalizowanej grupie będzie spoczywał ciężar najbardziej skomplikowanych, wymagających rozległej wiedzy, predyspozycji i doświadczenia kontroli w zakresie przestrzegania przepisów prawa podatkowego, w tym np. karuzeli w podatku od towarów i usług czy cen transferowych - dodają.

Projektowana ustawa ma co do zasady wejść w życie po upływie 14 dni od jej ogłoszenia.

Pierwsze krytyczne uwagi do projektu

Zdaniem dra Ireneusza Nowaka z Katedry Prawa Podatkowego WPiA UŁ, w wielu miejscach proponowane regulacje z projektu dokonują zwrotu o 360 stopni, przez co ich ilość na pewno nie przekształci się w jakość. Wskazuje przy tym  przykładowe zmiany, co do których ma zastrzeżenia. – Po pierwsze, projektowane zmiany wielu instytucji w ustawie o KAS raczej nie mają charakteru systemowego i nie służą dalszemu doskonaleniu funkcjonowania KAS, ani tym bardziej zapewnieniu większej elastyczności organizacyjnej. Gdyby taki był zamysł, należałoby w pierwszej kolejności wyodrębnić S.C-S. z KAS, aby w końcu przerwać trwającą od 1 marca 2017 r. tzw. dysfunkcyjność wewnętrzną, zarówno pod kątem organizacyjnym, kadrowym, a zwłaszcza finansowym (funkcjonariusze vs pracownicy) – mówi nam dr Nowak.

Po drugie, jak wskazuje, utworzenie stanowiska inspektora kontroli celno-skarbowej (z trzema stopniami) – wypisz i wymaluj na wzór inspektora Urzędu Kontroli Skarbowej – w obecnie zaproponowanej formule stanie się tylko kolejną „posadą” w strukturach administracji danin publicznych (docelowo 1 000 etatów), która wyłącznie skłóci wszystkich ze wszystkimi w KAS. - Czytamy, że inspektorów kontroli celno-skarbowej będzie powoływał i odwoływał Szef KAS na wniosek dyrektora izby administracji skarbowej. Innymi słowy, będzie się to odbywało według „uznaniowości” kierowników jednostek organizacyjny KAS, którzy – o zgrozo – sami pochodzą z powołania, a nie transparentnych konkursów. Co więcej, kiedy czyta się m.in., że inspektorzy kontroli celno-skarbowej będą stanowić korpus pracowników: a) o szczególnym statusie, b) grupujący osoby wysoko wykwalifikowane, c) na których będzie spoczywał ciężar najbardziej skomplikowanych kontroli, wymagających rozległej wiedzy, predyspozycji i doświadczenia w zakresie przestrzegania przepisów prawa podatkowego, d) których szczególna rola przyczyni się do rozwoju działań podejmowanych w toku kontroli celno-skarbowych i pozwoli na uzyskiwanie lepszych wyników – to zapewne niejeden „klient KAS-u” mógłby pozazdrościć autorowi/autorom ich dalekosiężnej wizji, kreatywności, a co do zasady niebywałej pewności spełnienia się tychże marzeń. Najprawdopodobniej, powyższy zabieg skończy się analogicznie jak było z radcami skarbowymi – podkreśla dr Ireneusz Nowak.

Po trzecie, jeśli dopiero teraz planuje się rozszerzyć wobec funkcjonariuszy S.C.-S. zakaz kandydowania w wyborach samorządowych oraz zakaz łączenia służby ze sprawowaniem funkcji radnego, to dlaczego funkcjonariusze S.C.-S. składali w 2024 r. skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich, w których wskazywali, iż ich przełożeni nie wyrażają zgody na kandydowanie do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego. - Czy zatem Naczelnik Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu, który w 2025 r. wszczął „postępowanie dyscyplinarne dotyczące dodatkowego zajęcia zarobkowego, bez zgody dyrektora izby administracji skarbowej (art. 205 ust. 1 ustawy o KAS), z tytułu pobierania diety w związku z pełnieniem funkcji radnego w radzie gminy (miasta), powiatu, sejmiku województwa” umorzy je? Jakby nie było – z projektu ustawy o KAS płynie chyba jednoznaczny wniosek – nie było do tego podstaw prawnych w obowiązującej ustawie o KAS – podkreśla dr Nowak. I, po czwarte,  dodaje: - Czy zaproponowane zmiany - polegające m.in. na: zmniejszeniu liczby stopni służbowych w korpusie podoficerów w celu umożliwienia szybszego awansu na wyższe stopnie służbowe oraz wprowadzenie reguły, według której mianowanie funkcjonariuszy na wyższy stopień służbowy, z pominięciem wymaganego okresu pełnienia służby w danym stopniu, mogą nastąpić nie więcej niż o dwa stopnie służbowe i nie częściej niż raz na 5 lat -  pozytywnie wpłyną na motywację i etykę w Służbie Celno-Skarbowej? Chyba zbyt odważna to teza. Poza tym, te zmiany są zbyt fragmentaryczne. A może skuteczniej byłoby egzekwować od funkcjonariuszy S.C-S., którzy w ostatnich latach błyskawicznie awansowali w stopniach służbowych istniejące już regulacje prawne, tj. obniżać oraz pozbawiać ich stopni służbowych. Ponadto, należy wyłączyć kapelanów KAS z awansowania w stopniach służbowych, ponieważ świadczą oni wyłącznie posługę duchową.

Według autora jednego z wpisów na forum Związku Zawodowego Celnicy.pl, od wielu lat MF pracuje nad kompleksową zmianą ustawy o KAS i takie coś się urodziło. I wskazuje: - Aby myśleć o wzmocnieniu, a raczej zbudowaniu zdolności działania na przyzwoitym poziomie potrzeba utworzyć komendę główną, wydzielić strukturę służby, jasno określić uprawniania i odpowiedzialność, wprowadzić obiektywne konkursy przynajmniej na wyższe stanowiska kierownicze z jasno określonymi wysokimi wymaganiami co do kwalifikacji i doświadczenia, nagrody za ujawniania, uwolnić służbę od wpływu polityków. Zasady rekrutacji powinny być szczelnym sitem, zabezpieczającym przed przyjęciem ludzi ze środowisk przestępczych i żadnych bocznych ścieżek i przyspieszonych awansów (po kilka w rok).

Czytaj też w LEX: Architektura kontrolnych organów podatkowych Ukrainy >