Sąd: Organ nie mógł odmówić przyznania zasiłku matce adopcyjnej

Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania zasiłku macierzyńskiego, ponieważ uznał, że wniosek został złożony po terminie. Sąd nie zgodził się z tym rozstrzygnięciem i podkreślił, że decyzja o przysposobieniu dzieci zasługuje na szacunek i ze względów społecznych powinna się wiązać z wszechstronną pomocą państwa. Dlatego też nawet gdyby ubezpieczona złożyła wniosek po terminie, to organ nie powinien wydać decyzji odmownej.

Anna M. (dane zmienione) prowadziła prywatną praktykę lekarską, czyli pozarolniczą działalność gospodarczą. Z tego tytułu podlegała ona ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Postanowieniem sądu powierzono Annie M. i jej mężowi bezpośrednią pieczę nad małoletnimi dziećmi.

Organ odmówił wypłaty zasiłku

6 czerwca 2023 r. ubezpieczona złożyła wniosek o wypłatę na jej rzecz zasiłku macierzyńskiego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił z uwagi na złożenie wniosku po ustawowo zakreślonym terminie siedmiu dni od dnia wydania postanowienia sądu o przysposobieniu dzieci. W wydanej w tej sprawie decyzji powołano się na art. 183 par. 1(1) i par. 6 kodeksu pracy oraz wskazano, że ww. postanowienie wydano 15 maja 2023 r., a wniosek złożono dopiero 6 czerwca, a więc po terminie. Ubezpieczona zwróciła się do organu o ponowne rozpatrzenie jej wniosku, ale odmówił on zmiany swojego stanowiska. Nie zakończyło to sporu, ponieważ Anna M. wniosła odwołanie.

Przepis powołany w decyzji nie miał zastosowania

Sprawą zajął się Sąd Rejonowy w Łomży, który wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (ustawa), zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 14 roku życia i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia. Podstawą decyzji odmownej było złożenie wniosku po terminie siedmiu dni, który wynikał z art. 183 par. 6 kp. Sąd zwrócił jednak uwagę, że ubezpieczona nie była pracownikiem, lecz osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Tym samym przepis ten nie miał do niej zastosowania, a organ w sposób bezpodstawny zastosował wykładnię rozszerzającą.

Czytaj także: Zdrowotne i chorobowe - to dwa różne ubezpieczenia >>>

Wniosek złożono w terminie 

W ocenie sądu, na gruncie niniejszej sprawy, organ powinien zastosować art. 30a ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, nie później niż 21 dni po przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka albo po przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza, ubezpieczony może złożyć pisemny wniosek o wypłacenie zasiłku macierzyńskiego. Oznacza to, że ubezpieczona złożyła wniosek w terminie i przysługiwało jej prawo do zasiłku macierzyńskiego.

Odmowa była niesprawiedliwa i nieetyczna

Niezależnie od powyższego, sąd podkreślił, że decyzja małżonków o przysposobieniu dzieci zasługuje na szacunek i ze względów społecznych powinna się wiązać z wszechstronną pomocą państwa. Tym samym nie tylko wykładania językowa i systemowa, ale także celowościowa przemawia za przyznaniem zasiłku macierzyńskiego ubezpieczonej, jeśli na skutek konieczności załatwiania formalności związanych z adopcją, przygotowania domu do przyjęcia dzieci, a następnie sprawowaniem całodobowej opieki nad nimi, musi zrezygnować z prowadzenia działalności gospodarczej i traci w ten sposób źródło utrzymania. Dlatego też sąd ocenił, że odmowa przyznania zasiłku podważała zaufanie jednostki do państwa oraz była w sposób oczywisty niesprawiedliwa i nieetyczna. Ponadto nawet gdyby ubezpieczona złożyła wniosek po terminie, to organ nie powinien wydać decyzji odmownej. Mając powyższe na uwadze, Sąd zmienił zaskarżone rozstrzygnięcie w ten sposób, że przyznał Annie M. prawo do zasiłku macierzyńskiego.

Wyrok SR w Łomży z 6 września 2023 r., sygn. akt IV U 80/23, nieprawomocny