Jakie zawody wykonują osoby pracujące w gospodarce narodowej?
Sprzedawcy sklepowi (w tym kasjerzy), kierowcy samochodów ciężarowych, magazynierzy oraz nauczyciele szkół podstawowych to najczęściej wykonywane zawody s gospodarce narodowej - wynika z danych GUS. Spośród najczęściej wykonywanych zawodów najwyższy średni wiek odnotowano wśród nauczycieli szkół podstawowych - 47 lat. Tę samą wartość przyjmuje mediana wieku tej grupy. Najwyższy średni wiek odnotowano wśród lekarzy specjalistów (56 lat) oraz lekarzy dentystów specjalistów (55 lat).
Główny Urząd Statystyczny opublikował właśnie w ramach prac eksperymentalnych najnowszą wersję publikacji zatytułowanej „Zróżnicowanie zawodów na rynku pracy w Polsce”. Jak czytamy na stronie GUS, dane są wynikiem pracy eksperymentalnej, której celem było dostarczenie szczegółowych informacji na temat zawodów wykonywanych przez 14,1 mln pracujących w gospodarce narodowej oraz 1,4 mln osób wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych. Dane prezentują wyniki dla 443 grup zawodowych, według stanu na 31 grudnia 2024 r. - Publikacja przedstawia strukturę zawodową według płci i wieku, wskazując zawody sfeminizowane i zmaskulinizowane, najstarsze i najmłodsze profile demograficzne poszczególnych grup zawodowych oraz zawody najczęściej wykonywane przez osoby w wieku emerytalnym i poniżej 26. roku życia. Odrębne rozdziały poświęcono zawodom wykonywanym przez cudzoziemców oraz skali zatrudnienia w zawodach najbardziej podatnych na automatyzację i rozwój sztucznej inteligencji. Dla wybranych grup zawodowych zaprezentowano również analizę przestrzenną w przekroju gminnym - czytamy. Cała publikacja dostępna jest tutaj. My ze zrozumiałych względów ograniczymy się tylko do kilku kwestii.
Czytaj również: GUS: Na koniec listopada 2025 r. w gospodarce narodowej pracowało 15,1 mln osób>>
Zawody najczęściej wykonywane przez osoby pracujące w gospodarce narodowej
Jak podaje GUS, struktura zawodów wykonywanych w pracy głównej odzwierciedla zróżnicowanie polskiego rynku pracy i ukazuje specyfikę poszczególnych jego segmentów. Do najczęściej wykonywanych zawodów należą sprzedawcy sklepowi (w tym kasjerzy), kierowcy samochodów ciężarowych, magazynierzy oraz nauczyciele szkół podstawowych. Łącznie cztery wymienione grupy zawodów stanowią 13,5 proc. wszystkich zawodów obecnych na rynku pracy (w klasyfikacji KZiS jest ich 443), co podkreśla ich istotną rolę w strukturze zatrudnienia. Tak wysoki udział może wynikać z dużego i stałego zapotrzebowania na usługi codziennego użytku, takie jak handel detaliczny, transport towarów czy edukacja, które wymagają stałej pracy licznej kadry pracowniczej.
Zawody te reprezentują różne segmenty rynku pracy – od handlu i logistyki po edukację, która obejmuje zarówno sektor publiczny, jak i prywatny. Różnią się nie tylko zakresem i charakterem wykonywanej pracy, lecz także profilem demograficznym osób pracujących. Sprzedawcy sklepowi i nauczyciele szkół podstawowych to zawody w znacznym stopniu sfeminizowane – w obu przypadkach ponad 83 proc. stanowią kobiety. W przypadku kierowców samochodów ciężarowych i magazynierów obserwuje się odwrotną zależność – w tej grupie dominują mężczyźni (stanowią odpowiednio: 98,7 proc. i 76,2 proc.).
Średni wiek osób pracujących w poszczególnych zawodach wskazuje na dodatkowe zróżnicowanie. Spośród najczęściej wykonywanych zawodów najwyższy średni wiek odnotowano wśród nauczycieli szkół podstawowych - 47 lat. Tę samą wartość przyjmuje mediana wieku tej grupy.
Średni wiek kierowców samochodów ciężarowych (44 lata) jest zbliżony do średniej dla ogółu pracujących (43 lata). Z kolei w przypadku sprzedawców sklepowych i magazynierów wartości te są relatywnie niższe – wynoszą odpowiednio: 40 i 39 lat.
Spośród dziesięciu najczęściej wykonywanych zawodów najwyższy średni wiek - 49 lat - notowany jest wśród pomocy i sprzątaczek biurowych. Tę samą wartość przyjmuje również mediana wieku tej grupy. Jak pokazują wyniki dalszej analizy, zawód ten jest również jednym z najczęściej podejmowanych przez kobiety w wieku emerytalnym.
Ostatnim z czterech najczęściej wykonywanych zawodów są nauczyciele szkół podstawowych. Rozkład przestrzenny współczynnika lokalizacji dla tej grupy zawodowej jest stosunkowo równomierny, co wynika z powszechnego i lokalnego charakteru edukacji podstawowej – szkoły podstawowe funkcjonują praktycznie w każdej gminie, co wiąże się z koniecznością zapewnienia odpowiedniej liczby kadry nauczycielskiej.
Jak podaje GUS, największa grupa gmin (ok. 40 proc.) osiąga wartości współczynnika lokalizacji w przedziale 0,8-1,2, odpowiadającym średniemu poziomowi zatrudnienia nauczycieli w kraju. Wartości wyższe od średniej krajowej (powyżej 1,2) występują w wybranych gminach południowej, wschodniej i północno-wschodniej Polski. W regionach tych częściej spotyka się małe szkoły podstawowe funkcjonujące nawet przy stosunkowo niewielkiej liczbie uczniów20. Zjawisko to skutkuje relatywnie wyższym udziałem nauczycieli w strukturze zatrudnienia.
Z kolei najniższe wartości współczynnika (poniżej 0,8) odnotowano głównie w gminach o zróżnicowanej strukturze zawodowej oraz na obszarach silnie zurbanizowanych.
Zawody o najwyższym średnim wieku pracujących
Według GUS, analiza średniego wieku osób pracujących w poszczególnych zawodach ujawnia istotne różnice w strukturze demograficznej. Najwyższy średni wiek odnotowano wśród lekarzy specjalistów (56 lat) oraz lekarzy dentystów specjalistów (55 lat). W obu przypadkach średni wiek zbliża się do granicy wieku emerytalnego, co może zapowiadać przyszłą lukę pokoleniową w sektorze ochrony zdrowia. Podobnie wysokie wartości występują wśród kierowników w instytucjach opieki zdrowotnej, sprzedawców na targowiskach i bazarach oraz pracowników ochrony (po 52 lata).
Przekroczenie progu 50 lat średniego wieku dotyczy szerokiego spektrum zawodów – od pielęgniarek z tytułem specjalisty, sędziów i duchownych, po techników analityki medycznej, ekonomistów czy przedstawicieli władz publicznych. Wysokie wartości tego wskaźnika odnotowano również w zawodach usługowych i rzemieślniczych: wśród pracowników zajmujących się sprzątaniem, krawców, jubilerów, szewców (obuwnicy i pokrewni) oraz rybaków - średni wiek wynosi 50 lat. Zawody kierownicze w placówkach opieki zdrowotnej i instytucjach edukacyjnych charakteryzują się średnim wiekiem na poziomie 50-52 lata.
Jeśli chodzi o wiek lekarzy, to widać wyraźne różnice pomiędzy osobami posiadającymi specjalizację, a tymi, którzy jej nie mają. Średni wiek lekarzy bez specjalizacji jest niższy aż o 20 lat w porównaniu z lekarzami specjalistami. Różnica ta wynika z odmiennego tempa wejścia na ścieżki awansu oraz dłuższego czasu niezbędnego do uzyskania kwalifikacji specjalistycznych.
- Podział na dziesięcioletnie grupy wieku pozwala uchwycić przesunięcie struktury demograficznej. Wśród lekarzy bez specjalizacji dominują osoby młode – ponad 38 proc. mieści się w przedziale poniżej 30. roku życia, a kolejne 39 proc. w grupie wieku 31–40 lat. Tylko nieco ponad 12 proc. tej grupy przekracza 50 lat. W przypadku lekarzy posiadających tytuł specjalisty sytuacja jest odwrotna: ponad 66 proc. przekracza 50 lat, a największy udział przypada na osoby w wieku 60 lat i więcej. Dane te pokazują wyraźne przesunięcie struktury wiekowej w stronę starszych roczników wśród specjalistów oraz koncentrację młodszych osób w grupie lekarzy bez specjalizacji. Wysoka koncentracja pracujących w wieku powyżej 50 lat może oznaczać kumulację odejść zawodowych w relatywnie krótkim czasie - czytamy.
Jak twierdzą autorzy analizy, to samo zjawisko widoczne jest też wśród lekarzy dentystów. W grupie dentystów bez specjalizacji dominują osoby młodsze – niemal połowę (49,3 proc.) stanowią osoby poniżej 41. roku życia. Z kolei lekarze dentyści posiadający tytuł specjalisty to w zdecydowanej większości osoby powyżej 50. roku życia. Ponad 63 proc. tej grupy znajduje się w przedziałach wieku powyżej 50 lat, a ponad 35 proc. stanowią osoby w wieku 60 lat i więcej. W przypadku pielęgniarek różnice pomiędzy osobami posiadającymi specjalizację a tymi, które jej nie mają, nie są tak wyraźne jak w przypadku lekarzy czy dentystów. Największa różnica widoczna jest w najmłodszej grupie – poniżej 30. roku życia, gdzie udział pielęgniarek bez specjalizacji jest zdecydowanie wyższy. Z kolei wśród pielęgniarek z tytułem specjalisty niemal 60 proc. ma powyżej 50 lat, a w grupie pielęgniarek bez specjalizacji grupa ta stanowi 46 proc.
Zawody najczęściej wykonywane w ramach umów zlecenia i pokrewnych
Wśród osób wykonujących pracę wyłącznie na podstawie umów zlecenia i pokrewnych najczęściej reprezentowane są zawody o charakterze pomocniczym, takie jak pomoce i sprzątaczki biurowe, hotelowe i pokrewne (kod 9112) oraz robotnicy wykonujący prace proste w przemyśle (kod 9329). Łącznie obie te grupy stanowią blisko 10 proc. wszystkich wykonujących pracę na umowy zlecenia i pokrewne.
Kolejne istotne grupy zawodowe to sprzedawcy sklepowi i kasjerzy (kod 5223 i 5230), pracownicy ochrony (kod 5413) oraz kierowcy samochodów osobowych i dostawczych (kod 8322) – odpowiadający łącznie za ponad 10 proc. zatrudnienia na umowach zlecenia i pokrewnych.
Osoby wykonujące pracę w tych zawodach różnią się znacząco pod względem demograficznym. Pomoce i sprzątaczki (kod 9112) oraz sprzedawcy sklepowi i kasjerzy (kod 5223 i 5230) to zawody wyraźnie sfeminizowane – udział kobiet przekracza w nich 83 proc. Z kolei wśród kierowców samochodów osobowych i dostawczych (kod 8322) oraz pracowników ochrony (kod 5413) dominują mężczyźni – stanowią odpowiednio: 94 proc. i 85 proc. Szczególną grupę stanowią pracownicy wsparcia rodziny i pomocy społecznej (kod 3412) – kobiety stanowią tu 92 proc., a średni wiek tej grupy (55 lat) należy do najwyższych.
Średni wiek ujawnia dodatkowe zróżnicowanie demograficzne. Najmłodszą grupę stanowią magazynierzy (kod 4321) – 36 lat. Sprzedawcy sklepowi i kasjerzy (kod 5223 i 5230), kierowcy samochodów osobowych lub dostawczych (kod 8322) oraz pracownicy obsługi biurowej (kod 4110) charakteryzują się średnim wiekiem na poziomie 40 lat, a więc poniżej średniej dla ogółu wykonujących pracę na umowy zlecenia i pokrewne (44 lata).
