Strasburg: Skazanie związkowca za odmowę przyjęcia nowych członków naruszyło Konwencję

Skazanie przez sąd karny przedstawiciela związku zawodowego za odmowę przyjęcia 15 nowych osób do grona członków związku stanowiło naruszenie swobody zrzeszania się - uznał Europejski Trybunał Praw Człowieka. I podkreślił, że intencją skarżącego nie było permanentne odrzucenie ich kandydatur, lecz wstrzymanie się z procedurą przyjmowania nowych członków do kolejnego walnego zebrania.

Skargę do Trybunału wniósł obywatel Chorwacji, były lokalny przedstawiciel chorwackiego związku funkcjonariuszy służby celnej. Związek ten był jednym z dwóch związków zawodowych funkcjonariuszy służby celnej w Chorwacji, a w jednostce służbowej skarżącego liczył sobie 30 członków zrzeszonych na zasadzie wyłącznie wolicjonalnej.

Odmowa przyjęcia nowych członków, a potem sprawa karna

W 2007 r. skarżący - jako lokalny przedstawiciel związku - odmówił przyjęcia 15 kolejnych członków do tejże organizacji. Decyzja została uzasadniona wolą pozostałych członków oddziału lokalnego, którzy nie chcieli poszerzać członkostwa organizacji w tym momencie (lecz w terminie późniejszym). Decyzja ta została jednak uchylona przez prezesa centrali związku, a skarżący usunięty ze stanowiska lokalnego przedstawiciela związku. Nadto, centrala związku złożyła zawiadomienie o popełnieniu przez skarżącego przestępstwa w postaci uniemożliwienia przystąpienia do związku 15 kandydatom, za co skarżący został ostatecznie skazany na karę czterech miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu. Przed Trybunałem skarżący zarzucił, iż ten stan rzeczy stanowił naruszenie wolności do zrzeszania się, chronionej w art. 11 Konwencji o prawach człowieka.

Trybunał zgodził się ze skarżącym i potwierdził naruszenie art. 11 Konwencji.

Czytaj też: Obowiązki informacyjne pracodawcy wobec zakładowej organizacji związkowej >

Ograniczenia prawa do stowarzyszania się muszą spełniać określone warunki

Zdaniem Trybunału poza sporem w niniejszej sprawie było to, iż skazanie karne stanowiło ingerencję w prawo do stowarzyszania się skarżącego, a ingerencja ta była przewidziana w ustawie zgodnie z wymogiem art. 11 ust. 2 Konwencji (a konkretnie w chorwackim kodeksie karnym). Jednakże, aby ingerencja taka była zgodna z Konwencją, nie tylko musi być przewidziana w ustawie krajowej, lecz również musi spełniać inne warunki takie jak proporcjonalność, niezbędność w demokratycznym społeczeństwie, oraz realizować jeden z uprawnionych celów wskazanych w art. 11 ust. 2 Konwencji.

Czytaj także: Czy to na pewno związek - problemy nie tylko z liczebnością>>
 

Sąd ma obowiązek uzasadnić skazanie karne

W swym rozstrzygnięciu Trybunał odniósł się jednakże przede wszystkim do uzasadnienia rozstrzygnięć sądów chorwackich, które uznał za niewystarczające. Sądy te nie przedstawiły szczegółowej analizy okoliczności sprawy w kontekście zasad wypracowanych przez Trybunał na podstawie art. 11 Konwencji. Sądy nie omówiły zgodności działań skarżącego z wewnętrznym regulaminem i statutem związku zawodowego, które dawały mu prawo do podejmowania działań zmierzających do ochrony interesów członków związku zawodowego. Sądy nie odniosły się również do konfliktu w strukturach związku oraz jego możliwego wpływu na wynik sprawy. Sądy oddaliły także wnioski dowodowe skarżącego bez podania ku temu ważnego powodu. Nadto Trybunał wskazał, iż członkostwo w związku nie miało charakteru obowiązkowego, które wykluczałoby możliwość wykonywania określonego zawodu w przypadku osoby nieprzyjętej do takiej organizacji. Potencjalni członkowie mogli również przystąpić do innego związku funkcjonariuszy służby celnej. Wreszcie, intencją skarżącego nie było permanentne odrzucenie ich kandydatur, lecz wstrzymanie się z odnośną procedurą przyjmowania nowych członków do kolejnego walnego zebrania członków związku. W tym świetle Trybunał uznał jego skazanie za nieuzasadnione, z naruszeniem art. 11 Konwencji.

Czytaj też: Ochrona stosunku prawnego działacza związkowego >

Związek sam decyduje, kto do niego należy

Omawiany wyrok stanowi cenną wskazówkę interpretacyjną w kontekście art. 35 polskiej ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych. Regulacja ta przewiduje sankcje karne za naruszanie wolności związkowej. Jakkolwiek nie jest w prawie polskim znana koncepcja karania za uniemożliwienie przystąpienia do związku zawodowego, to trzeba pamiętać o zasadach samorządności związków zawodowych, które co do zasady samodzielnie decydują o regułach przystępowania do grona członków związku. Odstępstwa od tej zasady są możliwe jedynie w drodze wyjątku.

Vlahov przeciwko Chorwacji - wyrok ETPC z dnia 5 maja 2022 r., skarga nr 31163/13.