Rozliczenie pracy przed rozkładową godziną jej rozpoczęcia - po wolnej niedzieli lub święcie

Praca po zakończeniu dnia wolnego, a przed godziną rozpoczęcia pracy wynikającej z rozkładu obowiązującego pracownika, nie stanowi już pracy w dniu wolnym i nie jest rozliczana według reguł przypisanych do pracy w wolną niedzielę czy święto. Stanowić będzie pracę w godzinach nadliczbowych z tytułu przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy.

Przepisy przewidują szczególną formę rekompensaty pracy w niedziele i święta. Pracownikowi wykonującemu pracę w niedziele lub święto pracodawca jest obowiązany zapewnić inny dzień wolny od pracy (art. 151[11] Kodeksu pracy, dalej: k.p.) :

• w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po danej niedzieli, a jeżeli jest to niemożliwe,
• do końca okresu rozliczeniowego; w takim też terminie rekompensuje się prace w święto, jeżeli to także jest niemożliwe
• za każdą godzinę przepracowaną w niedzielę lub święto wypłacany jest dodatek 100 proc. do wynagrodzenia

Ważne! Za pracę w wolną niedzielę lub święto przysługuje, co do zasady, cały dzień wolny nawet wówczas, gdy pracownik przepracował 2 czy 3 godziny.

Przykład: Pracownik w wolną niedzielę otrzymał polecenie wykonywania pracy przez 9 godzin. Osoba ta pracuje w systemie podstawowym.

W tym przypadku pracownik powinien uzyskać dzień wolny, ale również rekompensatę za godzinę nadliczbową dobową (dziewiąta godzina przepracowana).

Czytaj również: Praca w niedziele i święta dopuszczalna, ale z ograniczeniami>>

Godziny graniczne niedzieli lub święta

Za pracę w niedzielę i święto uważa się pracę wykonywaną między godziną 6:00 w tym dniu a godziną 6:00 w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina. Zmiana godzin granicznych nastąpić może w regulaminie pracy, bądź w obwieszczeniu o czasie pracy u tych pracodawców, którzy regulaminu nie wydają.

Typowym przykładem, w którym konieczne jest dostosowanie „czasu trwania” niedzieli i święta do organizacji pracy, jest stosowanie pracy zmianowej z oznaczonymi zmianami np. od 5:00 do 13:00, 13:00-21:00, 21:00-5:00 i pracą każdego dnia tygodnia.

Ważne! Godziny graniczne, bądź z art. 151(9) k.p., bądź z przepisów wewnętrznych - wyznaczają przestrzeń czasową, która traktowana jest jako niedziela lub święto. Praca w tych tylko granicach podlega rekompensacie według regulacji art. 151(11) k.p. W żadnym razie nie można traktować jako pracy w niedziele lub święto pracy po zakończeniu tego przedziału godzinowego (czyli np. po 6:00 w poniedziałek, jeżeli pracodawca nie wprowadził innych godzin granicznych niż kodeksowe).

Do pracy po dniu wolnym należy zastosować regulacje, dotyczące pracy w godzinach nadliczbowych. Część pracodawców nieprawidłowo ją jednak kwalifikuje jako przekroczenia dobowe.

Praca po wolnej niedzieli lub święcie

Jako pracę w godzinach nadliczbowych kwalifikujemy pracę albo ponad normy czasu pracy albo ponad dobowy wydłużony wymiar czasu pracy. Normy czasu pracy wynoszą:

• 8 godzin na dobę (inna norma dobowa wynikać może z przepisów szczególnych - dotyczy np. pracowników o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności),
• przeciętnie 40 godzin na tydzień w obowiązującym okresie rozliczeniowym czas pracy.

Praca nadliczbowa dzieli się na nadgodziny:

• dobowe (przekroczenie dobowej normy czasu pracy lub wydłużonego dobowego wymiaru czasu pracy wynikającego z rozkładu czasu pracy) lub
• średniotygodniowe (przekroczenie przeciętnie 40 godzinnej normy tygodniowej czasu pracy w okresie rozliczeniowym, które tnie zostało wcześniej zakwalifikowane jako nadgodziny dobowe).

Praca nadliczbowa poza dobą pracowniczą nie może stanowić przekroczenia dobowego – jedyna możliwość to zakwalifikowanie jej jako przekroczenia średniotygodniowego (nadgodziny średniotygodniowe). Doba pracownicza to bowiem czas 24 godzin od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Nie trwa ona do godziny rozpoczęcia pracy, jak również nie jest „stała i niezmienna”. Wyznaczana jest od godziny oznaczonej jako początkowa godzina pracy w rozkładzie na dany dzień.

Jak wskazuje PIP (stanowisko Departamentu Prawnego GIP z 6.4.2009 r. w sprawie naruszenia doby pracowniczej po wolnym dniu, GPP-417-4560-19/09/PE/RP, Rzeczp. DF 2009, Nr 94, s. 3), w takich przypadkach nie odwołujemy się do ostatniej doby pracowniczej przed rozpoczęciem korzystania z dnia (dni) wolnego od pracy. Nie dojdzie zatem do naruszenia doby pracowniczej nawet, gdy pracodawca po dniu wolnym od pracy wezwie pracownika do pracy o godzinie wcześniejszej niż godzina pierwotnie ustalona w rozkładzie (harmonogramie) czasu pracy.

Przykład: Pracownik pracuje w poniedziałek 8:00-16:00 i we wtorek od 9:00 do 17:00. Doba „poniedziałkowa” rozpoczyna się o 8:00 i kończy o 8:00 we wtorek, doba kolejna zaczyna o 9:00 we wtorek i kończy o 9:00 w środę. Ewentualna dodatkowa praca od 8:00 do 9:00 we wtorek stanowiłaby pracę pomiędzy dobami i byłaby przekroczeniem średniotygodniowym.

Przykład: Pracownik pracował w sobotę od 10:00 do 18:00, niedzielę miał wolną. W poniedziałek zgodnie z rozkładem miał pracować od 11:00 do 19:00, został jedna wezwany do pracy na godzinę 8:00 i wykonywał pracę dodatkowo do 11:00 (następnie pracował zgodnie z rozkładem).

„Niedziela” zakończyła się o godz. 6:00 w poniedziałek kalendarzowy. Całą praca dodatkowa (8:00-11:00) przypadała zatem poza niedzielą. Nie jest objęta również dobą pracowniczą - jedna doba się zakończyła (rozpoczęta w sobotę o 10:00 - doba to konkretnie 24 godziny; nie może być liczona w sposób ciągły do godziny rozpoczęcia pracy), a kolejna się jeszcze nie zaczęła (trwać będzie od 11:00 w poniedziałek do 11:00 we wtorek), a zatem stanowi przekroczenie średniotygodniowe.

Za pracę w godzinach nadliczbowych pracownik powinien otrzymać normalne wynagrodzenie za pracę powiększone o dodatek z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych w wysokości 50 proc. lub 100 proc. wynagrodzenia (art. 151[1] k.p.).

Dodatek w wysokości 100 proc. wynagrodzenia przysługuje za pracę w godzinach nadliczbowych m.in.za nadgodziny średniotygodniowe. 

Przy rozliczeniu finansowym należy uznać, że poza wynagrodzeniem pracownik powinien otrzymać 100 proc. dodatek za każdą godzinę wykonywania pracy nadliczbowej po dni wolnym, a przed godziną rozpoczęcia pracy wynikającą z rozkładu.

W razie rozliczenia czasem wolnym (art. 151[2] k.p.) przepisy nie różnicują ilości czasu wolnego w zależności od rodzaju nadgodzin – jeżeli pracownik złoży wniosek to czas wolny (o ile oczywiście pracodawca zgodzi się na taką formę rekompensaty) udzielony  byłyby w wymiarze „godzina za godzinę.”