Pracownik, któremu przysługuje u danego pracodawcy urlop w pełnym wymiarze, nawet wówczas, gdy nastąpi podział urlopu na części, będzie korzystał z dofinansowania do części urlopu wypoczynkowego, trwającej co najmniej 14 dni kalendarzowych. Finansowe wsparcie w formie świadczenia urlopowego umożliwia tym samym pokrywanie zwiększonych kosztów organizowania dłuższego, nieprzerwanego wypoczynku - twierdzi MRPiPS. I nie zamierza zmieniać zasad.
Na problem zwrócił uwagę poseł Krzysztof Piątkowski. - Do mojego biura poselskiego docierają liczne sygnały od pracowników, którzy wskazują, że obowiązujące przepisy w praktyce zmuszają ich do wyboru określonego modelu korzystania z urlopu wypoczynkowego, jeżeli chcą zachować prawo do świadczenia urlopowego. Wielu z nich wolałoby wykorzystywać urlop w kilku krótszych okresach w ciągu roku, jednak obowiązujący warunek wykorzystania co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych sprawia, że są stawiani przed koniecznością wyboru między preferowanym sposobem organizacji wypoczynku a możliwością otrzymania świadczenia - napisał poseł Piątkowski w interpelacji (nr 18987). Jak podkreślił, w obecnym stanie prawnym pracownik, który decyduje się na wykorzystanie urlopu w kilku krótszych częściach, może zostać pozbawiony prawa do świadczenia urlopowego, mimo że korzysta z przysługującego mu urlopu wypoczynkowego w pełnym rocznym wymiarze. O możliwości otrzymania świadczenia decyduje zatem nie sam fakt wykorzystania urlopu, lecz sposób jego podziału. W związku ze zmieniającymi się modelami organizacji pracy oraz sposobami korzystania z wypoczynku zasadne wydaje się rozważenie, czy obowiązujące przepisy w tym zakresie nadal odpowiadają potrzebom pracowników i celowi, jakiemu służy świadczenie urlopowe - napisał poseł Piątkowski.
Chciał więc m.in. wiedzieć, czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadziło lub planuje przeprowadzić analizę zasadności utrzymywania warunku wykorzystania co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych urlopu wypoczynkowego jako przesłanki nabycia prawa do świadczenia urlopowego i czy ministerstwo rozważało lub rozważa zmianę przepisów ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych w kierunku umożliwienia wypłaty świadczenia urlopowego również pracownikom korzystającym z urlopu wypoczynkowego w kilku krótszych częściach, bez konieczności wykorzystania jednorazowo co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych.
Czytaj również: Dzielenie urlopu wypoczynkowego na krótkie okresy ryzykowne dla pracodawcy>>
Zdaniem Agnieszki Dziemianowicz-Bąk, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, przyjęte w Kodeksie pracy (dalej: k.p.) regulacje, dotyczące zasad udzielania pracownikom urlopu wypoczynkowego, w szczególności jego prawo do nieprzerwanego wypoczynku, ma na celu umożliwienie pracownikowi pełnego odzyskania sił psychicznych i fizycznych. - Ciągłość urlopu ma z tego względu znaczenie zasadnicze - podkreśliła w odpowiedzi na interpelację poselską minister Dziemianowicz-Bąk.
Wskazała przy tym na art. 152 k.p., zgodnie z którym pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego, którego nie może się on zrzec. Pracodawca, na podstawie art. 161 k.p., jest obowiązany udzielić pracownikowi urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik uzyskał do niego prawo.
Według MRPiPS, zasady dzielenia urlopu na części, określone w art. 162 k.p., stanowią o prawie pracownika w tym zakresie (pracodawca nie może podzielić urlopu na części bez wniosku pracownika), jednakże z zastrzeżeniem dotyczącym organizowania wypoczynku w taki sposób, aby co najmniej raz w roku trwał on 14 kolejnych dni kalendarzowych. Obowiązkiem pracodawcy jest zadbanie, aby wymóg ten został spełniony.
- Przyjęte w przepisach prawa pracy regulacje dotyczące zasad korzystania z urlopu wypoczynkowego powiązane są z przepisami międzynarodowymi oraz unijnymi mają źródło w Konstytucji RP (art. 62 ust. 2). W tym miejscu warto przywołać m.in. zrewidowaną Konwencję nr 132 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 1970 r., dotyczącą płatnych urlopów. W akcie tym podkreślono, że każdej osobie, do której ma on zastosowanie, będzie przysługiwać prawo do corocznego płatnego urlopu w określonym wymiarze minimalnym, którego dzielenie jest dopuszczalne, o ile tak stanowią przepisy krajowe. Jednocześnie wskazano, że jedna z części urlopu powinna odpowiadać co najmniej dwóm nieprzerwanym tygodniom pracy, o ile co innego nie wynika z układu mającego zastosowanie do pracodawcy i pracownika - zauważa minister. Dalej zaś wskazuje na art. 7 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r., dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy (OJ L 299, 18.11.2003, p. 9-19), w którym zobowiązano państwa członkowskie do przyjęcia niezbędnych środków w celu zapewnienia każdemu pracownikowi uprawnień do corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni (zgodnie z warunkami uprawniającymi i przyznającymi mu taki urlop, jakie przewidziano w ustawodawstwie krajowym i/lub w praktyce krajowej), który nie może być zastąpiony wypłatą ekwiwalentu pieniężnego, z wyjątkiem przypadku, gdy stosunek pracy ulega rozwiązaniu. Zgodnie z orzecznictwem TSUE jest to prawo socjalne o szczególnej wadze (przykładowo zob. wyrok TSUE z 26.06.2001 r., C-173/99, ECLI:EU:C:2001:356; M. Derlacz-Wawrowska, [w:] M. Derlacz-Wawrowska, M. Latos-Miłkowska, M. Wujczyk, Kodeks pracy. Komentarz w perspektywie europejskiej i międzynarodowej, LEX 2014).
W ocenie MRPiPS, realizacji ustawowego przeznaczenia urlopu wypoczynkowego, z uwzględnieniem kodeksowych zasad jego udzielania, powinny służyć również rozwiązania dotyczące finansowego wspierania przez pracodawcę wypoczynku pracownika, określone w ustawie z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 288, dalej: ustawa o ZFŚS). Dotyczy to zarówno przewidzianego w jej przepisach świadczenia urlopowego, wypłacanego wyłącznie przez małych pracodawców pozabudżetowych (zatrudniających mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty) nietworzących ZFŚS, jak i świadczeń w ramach prowadzonej przez pracodawcę działalności socjalnej finansowanej z funduszu, przeznaczonych zgodnie z art. 2 pk1 ustawy o ZFŚS na dopłaty do usług świadczonych na rzecz różnych form wypoczynku, przyjmowanych w zakładowym regulaminie funduszu w drodze uzgodnień ze związkami zawodowymi, a gdy one nie działają - z reprezentantami załogi.
Jak twierdzi Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, ustawa o ZFŚS realizuje zasadę zawartą w art. 16 k.p., który stanowi o zaspokajaniu przez pracodawcę bytowych, socjalnych i kulturalnych potrzeb pracowników. Przyjęte w tym akcie w wyniku kompromisu stron dialogu społecznego rozwiązania, dotyczące m.in. zasad finansowego wspierania przez pracodawców pracowników i innych osób uprawnionych w celu ułatwienia im ponoszenia niezbędnych kosztów związanych z organizowaniem wypoczynku, uwzględniają możliwości i warunki działania poszczególnych grup pracodawców.
Według ministerstwa, ze względu na zróżnicowanie skali i zasad prowadzonej przez pracodawców działalności ustawa o ZFŚS przewiduje dwa podstawowe rozwiązania pozwalające na udzielanie zatrudnianym osobom finansowego wsparcia w zakresie wypoczynku. Mowa o:
Ustalając zasady wypłacania świadczenia urlopowego, ustawa o ZFŚS pośrednio odwołuje się zatem do art. 162 k.p. Pracownik, któremu przysługuje u danego pracodawcy urlop w pełnym wymiarze, nawet wówczas, gdy nastąpi podział urlopu na części, będzie korzystał z dofinansowania do części urlopu wypoczynkowego trwającej co najmniej czternaście dni kalendarzowych. Finansowe wsparcie w formie świadczenia urlopowego umożliwia tym samym pokrywanie zwiększonych kosztów organizowania dłuższego, nieprzerwanego wypoczynku.
W odpowiedzi MRPiPS wskazało też, że zasady udzielania pracownikom takiego urlopu określają odrębne względem ustawy o ZFŚS przepisy Kodeksu pracy, które pracodawca powinien uwzględniać przy przyznawaniu świadczenia urlopowego, a w przypadku pracodawcy tworzącego fundusz - przy opracowywaniu zakładowych regulacji socjalnych. - O ile bowiem w przypadku tworzenia przez pracodawcę zakładowego funduszu świadczeń socjalnych oraz korzystania przez pracownika z wypoczynku zorganizowanego przez podmioty wyspecjalizowane w świadczeniu usług turystycznych liczbę dni urlopu wypoczynkowego pozwalającego na korzystanie z wypoczynku określa rodzaj i program oferowanej przez organizatora imprezy turystycznej (wycieczki, wczasów, itp.), o tyle w przypadku wypoczynku organizowanego we własnym zakresie należałoby uwzględniać obowiązujące zasady udzielania urlopu wypoczynkowego określone w k.p., w tym dotyczące zasad podziału urlopu na wniosek pracownika - napisało ministerstwo w odpowiedzi na interpelację poselską.
- W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie planuje się podjęcia prac mających na celu zmianę przepisów ustawy o ZFŚS w części dotyczącej zasad wypłacania świadczenia urlopowego oraz dopłat z ZFŚS do wypoczynku, których szczegółowe zasady przyznawania są przedmiotem regulacji zakładowych. Zarówno przepisy Kodeksu pracy w części dotyczącej zasad korzystania z urlopu wypoczynkowego, jak i przepisy ustawy o ZFŚS w zakresie świadczeń wspierających kosztowo pracowników i inne osoby uprawnione mają charakter ogólnych norm gwarancyjnych, których celem jest finansowe wspieranie pracownika organizującego wypoczynek urlopowy, zgodnie z zasadami prawa pracy - poinformowała na koniec minister rodziny, pracy i polityki społecznej.
