Zarówno pracodawca jak i pracownik jest zobowiązany przestrzegać instrukcji. W przepisach jest mowa o różnych instrukcjach, także nazwy tych aktów prawnych nie zawsze zawierają słowo instrukcja, cel ich jest jeden – zostały sformułowane aby stosować je (jak każde inne przepisy prawa) w naszej pracy zawodowej, ponieważ szanse, że nie zniszczymy maszyny lub narzędzia, że nie ulegniemy wypadkowi itp. - wydatnie wzrastają. Rodzajów instrukcji można naliczyć kilkanaście. Są to:

Instrukcja bezpieczeństwa i higieny pracy, czyli tzw. instrukcja stanowiskowa dotycząca:

  • stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników;
  • obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych;
  • postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi;
  • udzielania pierwszej pomocy.

Instrukcje te, powinny w sposób zrozumiały i jednoznaczny dla pracowników wskazywać czynności, które należy wykonać:

  • przed rozpoczęciem danej pracy;
  • zasady i sposoby bezpiecznego wykonywania pracy;
  • czynności do wykonania po jej zakończeniu;
  • zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych stwarzających zagrożenia dla życia lub zdrowia pracowników.


Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego

określająca m.in. sposoby zaznajamiania użytkowników obiektu z przepisami przeciwpożarowymi oraz przebieg poddawania przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym stosowanych w budynku urządzeń przeciwpożarowych, środki i sposoby ogłaszania alarmów o niebezpieczeństwie, zasady organizacji akcji ratowniczej do czasu przybycia straży pożarnej oraz oczywiście wykaz telefonów alarmowych.

Instrukcja postępowania na wypadek pożaru

krótkie, standardowe instrukcje wywieszane zwykle tam, gdzie zagrożenie jest znikome, podające wykaz telefonów alarmowych do służb ratowniczych.

Instrukcja dotycząca prac związanych ze stosowaniem niebezpiecznych substancji i preparatów chemicznych

powinna w szczególności uwzględniać informacje zawarte w kartach charakterystyki tych substancji i preparatów.

Instrukcja udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku

powinna być wywieszona w punktach pierwszej pomocy i przy apteczkach, w widocznych miejscach, powinna także zawierać wykaz pracowników przeszkolonych w udzielaniu pierwszej pomocy.

Instrukcja magazynowa

obowiązek jej opracowania i wywieszenia w magazynie również spoczywa na pracodawcy. Instrukcja magazynowa powinna w szczególności określać sposób składowania, pakowania, załadunku i transportu materiałów niebezpiecznych. Z treścią instrukcji należy zapoznać pracowników zatrudnionych przy tych pracach.

Instrukcja stosowania środków ochrony indywidualnej

obowiązek opracowania takiej instrukcji i przekazania odpowiednim pracownikom spoczywa na pracodawcy (oczywiście na tym, u którego zachodzi konieczność stosowania środków ochrony indywidualnej). Instrukcja ta powinna w szczególności określać:

  • na jakich stanowiskach i jakie ochrony indywidualne powinny być stosowane;
  • jak należy obchodzić się z tymi ochronami, czyli jak je używać, jak czyścić i konserwować.


Instrukcja bezpiecznego wykonywania robót budowlanych

jest obowiązany opracować ją wykonawca i następnie zaznajomić z nią pracowników przed przystąpieniem do wykonywania robót budowlanych.

Instrukcja stosowania w zakładzie pracy znaków i sygnałów bezpieczeństwa

pracodawca powinien w instrukcji ustalić celowość i zasady stosowania w zakładzie pracy znaków i sygnałów bezpieczeństwa, obejmujące w szczególności znaczenie znaków i sygnałów oraz zasady zachowania się pracowników, których mogą one dotyczyć.

Informacja dotycząca bezpieczeństwa i ochrony zdrowia

(też mająca charakter instrukcji) – powinna być opracowana przez projektanta obiektu budowlanego ze względu na specyfikę projektowanego obiektu.

Plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, czyli Plan BiOZ

(dokument mający charakter instrukcji) sporządza (lub zapewnia sporządzenie) kierownik budowy – na podstawie informacji dotyczącej bhp i opracowywanej przez projektanta obiektu budowlanego z uwagi na specyfikę tego obiektu - przed rozpoczęciem budowy, uwzględniając tę specyfikę i warunki prowadzenia robót budowlanych, w tym np. planowane, jednoczesne prowadzenie robót budowlanych i kontynuowanie produkcji w zakładzie.

Instrukcja obsługi (Instrukcja producenta)

powinna być opracowana przez producenta maszyny lub urządzenia i przekazana nabywcy wraz z każdym egzemplarzem maszyny i w języku jej użytkownika. Instrukcje te, powinny zawierać co najmniej informacje dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie: warunków i praktyki użytkowania maszyn oraz występowania możliwych do przewidzenia sytuacji nietypowych, a także informacje o niedozwolonych sposobach jej użytkowania.

Instrukcja montażu

powinna być opracowana przez producenta, np. rusztowania, szalunku (deskowania) i dotyczyć w szczególności wymagań technicznych, kwalifikacji monterów oraz bezpieczeństwa montażu, eksploatacji i demontażu tych rusztowań lub deskowań.

Instrukcja organizacji montażu

jest konieczna przy robotach montażowych konstrukcji stalowych i prefabrykowanych elementów wielkowymiarowych.

Instrukcja bezpieczeństwa

jest wymagana m.in. przy pracach polegających na podgrzewaniu, rozmrażanie lub zamrażaniu gruntu i powinna być opracowana zgodnie z dokumentacją projektową przez wykonawcę.

Przepisy nie mówią wprost, lecz rozsądek podpowiada, że nie wszyscy pracownicy powinni otrzymać wszystkie wyżej wymienione instrukcje, lecz odpowiednio do wykonywanej pracy.
Instrukcje należy traktować równie poważnie jak inne przepisy. Ich cel jest jeden – zostały sformułowane by stosować je (jak każde inne przepisy prawa) w naszej pracy zawodowej, ponieważ zwiększamy szanse, że nie zniszczymy maszyny lub narzędzia, że nie ulegniemy wypadkowi itp. Przestrzeganie instrukcji służy naszemu bezpieczeństwu i zdrowiu.