Czy prowadzenie biznesu albo realizacja zleceń wpływa na prawo do pierwszego dodatkowego urlopu?

Kwestia wliczania okresów wykonywania zleceń lub prowadzenia działalności gospodarczej do okresu roku przepracowanego, wymaganego dla uzyskania pierwszego urlopu dodatkowego przez pracownika z niepełnosprawnością, wywołuje wątpliwości. Resort pracy przyjął w swoich wyjaśnieniach, że tak. Eksperci nie są jednak co do tego zgodni.

Zgodnie z przepisami art. 19 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 913), pracownikowi niepełnosprawnemu w stopniu znacznym lub umiarkowanym przysługuje dodatkowy (tj. poza 20 lub 26 dniami rocznie „zwykłego” urlopu wypoczynkowego) urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni w roku kalendarzowym. Urlop dodatkowy nie przysługuje, gdy pracownik ma prawo do urlopu:

• wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub
• dodatkowego na podstawie przepisów odrębnych od ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021, poz. 573). Przy czym, jeżeli wymiar urlopu dodatkowego na podstawie tych odrębnych przepisów jest niższy niż 10 dni roboczych, zamiast tego urlopu przysługuje omawiany urlop dodatkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Urlopy dodatkowe przysługują m.in. pracownikom socjalnym, urzędnikom służby cywilnej.

Czytaj również: Urlop dodatkowy przysługuje części pracowników niepełnosprawnych>>

Wymóg roku przepracowanego

Prawo do pierwszego dodatkowego urlopu pracownik niepełnosprawny nabywa po przepracowaniu roku po dniu zaliczenia go do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Ważne! Wyjaśnienia pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych (niepełnosprawni.gov.pl): Pracownik nabywa prawo do urlopu nawet jeżeli nie wykonywał pracy z powodu choroby i pobierał w tym czasie zasiłek chorobowy (dot. także świadczenia rehabilitacyjnego, urlopu macierzyńskiego oraz rodzicielskiego). Znaczenie bowiem ma pozostawanie w stosunku pracy, a nie jej świadczenie. Wyjątki: urlop bezpłatny, zdrowotny, nieświadczenie pracy w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności.

Rok przepracowany liczony jest z uwzględnieniem czasu przepracowanego u wszystkich kolejnych pracodawców. Przy zmianie pracy np. po 10 miesiącach od uzyskania umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności, pracownik uzyska urlop dodatkowy po upływie kolejnych 2 miesięcy pracy u nowego pracodawcy. W tym przypadku nie uzyska urlopu dodatkowego u pracodawcy poprzedniego (nie został spełniony warunek przepracowania roku). Nie musi przy tym istnieć ciągłość zatrudnienia ciągłość (za rok uznamy przy braku ciągłości łącznie 365 dni).

Warunek przepracowania roku skomplikował się w związku z wejściem w życie art. 302(1) Kodeksu pracy (obowiązuje od 1 stycznia 2026 r. u pracodawców będących podmiotami finansów publicznych, od 1 maja 2026 r. u pozostałych pracodawców), nakazującego zaliczanie do okresów zatrudnienia m.in. okresów prowadzenia działalności pozarolniczej oraz wykonywania umów zlecenia i umów o świadczenie usług, do których stosujemy przepisy o zleceniu.

Nowo zaliczane okresy a okres przepracowany

Art. 302(1) k.p. wskazuje, że wymienione w nim okresy zaliczane są do okresów zatrudnienia. Nie oznacza to jednak, że jest to okres pracy na podstawie stosunku pracy. Z drugiej jednak strony, przepisy ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie definiują pojęcia „okres przepracowany” użytego w jej art. 19 i wprost nie wynika z nich, że to okres zatrudnienia w ramach stosunku pracy.

Mamy do czynienia ze zbliżoną, ale nieco inną konstrukcją, niż użyta w art. 153 k.p. odnośnie urlopu przy pierwszej pracy. Art. 153 k.p. odnosi się do pracownika podejmującego pracę po raz pierwszy oraz upływu każdego miesiąca pracy. Praca na gruncie przepisów k.p. musi być rozumiana jako stosunek pracy. Z drugiej strony, takie podejście warunkuje również znaczenie użytego dalej określenia „przepracowany” jako okresu pozostawania w stosunku pracy.

Okresy zleceń czy działalności gospodarczej nie stanowią w tym znaczeniu okresów przepracowanych, a zatem jeżeli przypadają po uzyskaniu umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności można przyjąć, że nie są okresami wypracowywania prawa do dodatkowego urlopu.

Z drugiej jednak strony ustawodawca, gdy zamierza wyłączyć jakiś okres zaliczany do okresu, od którego uzależnione są uprawnienia pracownicze, z wpływu jego na prawo do urlopu, wprost to wskazuje. Przykładem są przepisy art. 240 ustawy o rynku pracy, w oparciu o które do okresu pracy wymaganego do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych  wlicza się  okresy pobierania:

• zasiłku dla bezrobotnych,
• stypendium w okresie szkolenia finansowanego przez urząd pracy na wniosek bezrobotnego lub szkolenia zamawianego przez starostę w oparciu o diagnozę zapotrzebowania na zawody, umiejętności lub kwalifikacje na rynku pracy lub zgłoszenie pracodawcy lub przedsiębiorcy,
• stypendium w okresie odbywania stażu z urzędu pracy,
• stypendium w okresie uczestnictwa bezrobotnego w zleconych przez starostę działaniach w zakresie reintegracji społecznej.

Okresów pobierania zasiłku i stypendium nie wlicza się do:

• okresów wymaganych do nabycia prawa i długości okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych,
• okresu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego,
• stażu pracy określonego w odrębnych przepisach, wymaganego do wykonywania niektórych zawodów.

Na wliczanie okresów zleceń czy prowadzenia działalności gospodarczej do okresu przepracowanego odnośnie nabycia prawa do urlopu dodatkowego wskazuje resort pracy.

Ważne! Stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 28 stycznia 2026 r. (odpowiedź na zapytanie wydawnictwa Wiedza i Praktyka): informujemy, że w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy. Tym samym, do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia urlopu, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o rehabilitacji należy stosować odpowiednie przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, ze zm.) odnoszące się do nabycia prawa do urlopu wypoczynkowego.

Zgodnie z artykułami 6, 9 i 10 ustawy z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2025 r. poz. 1423), prawo do pierwszego urlopu dodatkowego pracownik z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności może uzyskać (jeżeli posiada 12 miesięczny staż wykonywania pracy na podstawie umów cywilno-prawnych lub prowadzenia działalności gospodarczej): – od 1 stycznia jeżeli jest zatrudniony w sektorze finansów publicznych albo – od 1 maja jeżeli jest zatrudniony u pracodawcy niebędącego jednostką sektora finansów publicznych.