Czy pracodawca może samodzielnie przeprowadzać wstępne szkolenia z dziedziny bhp?

Pytanie pochodzi z publikacji Serwis BHPPracodawca zatrudnia 5 osób na etacie.Czy może przeprowadzić szkolenie wstępne pracownika?Pracodawca zatrudnia na umowę o pracę 19 pracowników. Zatrudnia czasami pracowników dodatkowo na umowę zlecenie.Czy może sam wykonać szkolenie wstępne ogólne?Jakie musi posiadać uprawnienia, aby mógł przeprowadzić szkolenie pracowników?

Odpowiedź

Pracodawca może samodzielnie przeprowadzać wstępne szkolenia z dziedziny bhp (instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy), jeśli osobiście wykonuje zadania służby bhp w swoim zakładzie pracy. Przepisy nie regulują obowiązku organizowania szkolenia bhp dla osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych.

Uzasadnienie

Stosownie do art. 2373 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1502 z późn. zm.) – dalej k.p. pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie. Szkolenia te, zgodnie z art. 2373 § 2 k.p., powinny odbywać się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.

Szczegółowe zasady organizowania i przeprowadzania powyższych szkoleń określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 180, poz. 1860 z późn. zm.) – dalej r.s.b.h.p.

W myśl § 6 r.s.b.h.p. szkolenia z dziedziny bhp prowadzone są jako szkolenia wstępne i szkolenie okresowe.

Szkolenie wstępne, na które składa się instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy, powinno odbyć się przed dopuszczeniem pracownika do pracy, natomiast częstotliwość przeprowadzania szkoleń okresowych pracodawca ustala, po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, zachowując wytyczne wynikające z § 15 r.s.b.h.p.

Zgodnie z § 10 ust. 2 r.s.b.h.p. instruktaż ogólny (czyli pierwszą część szkolenia wstępnego z zakresu bhp) prowadzi pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy lub, osoba wykonująca u pracodawcy zadania tej służby albo pracodawca, który sam wykonuje takie zadania, lub pracownik wyznaczony przez pracodawcę, posiadający zasób wiedzy i umiejętności zapewniające zapewniający właściwą realizację programu instruktażu, a także aktualne zaświadczenie o ukończeniu wymaganego szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Drugą część szkolenia wstępnego – instruktaż stanowiskowy – zgodnie z § 11 ust. 5 r.s.b.h.p., przeprowadza wyznaczona przez pracodawcę osoba kierująca pracownikami lub sam pracodawca, jeżeli posiada(ją) odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe oraz przeszkolenie w zakresie metod prowadzenia instruktażu stanowiskowego.

Tak więc nie ma przeciwwskazań, aby pracodawca, który sam wykonuje zadania służby bhp (posiada ukończone 64-godzinne szkolenie dla pracodawców wykonujących zadania służby bhp oraz zatrudnia nie więcej niż 10 pracowników, albo nie więcej niż 20 pracowników, o ile jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1242) prowadził szkolenia wstępne ogólne i stanowiskowe dla pracowników, o ile dysponuje zasobem wiedzy i umiejętności zapewniającym właściwą realizację programu takiego szkolenia.

Odnosząc się do kwestii obowiązku zapewnienia szkolenia z dziedziny bhp dla osób zatrudnianych na podstawie umów cywilnoprawnych należy wyjaśnić, że przepisy bhp nie precyzują, w jakich przypadkach należy wymagać od zleceniobiorcy odbycia szkolenia bhp. Wynika to z faktu, że wobec takich osób nie mają zastosowania w pełnym zakresie przepisy k.p., lecz przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.).

Przepisy bhp, w art. 304 § 1 k.p., określają jednak podstawowy, ogólny obowiązek pracodawcy: zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy nie tylko pracownikom, ale również osobom zatrudnionym na podstawie umów cywilnoprawnych (w tym umowy zlecenia). Nie rozstrzygają one jednak, w jaki sposób obowiązek ten powinien zostać zrealizowany. Można jedynie domniemywać, że w niektórych przypadkach realizacja powyższego obowiązku może być ściśle powiązana z zapewnieniem zleceniobiorcy szkolenia z zakresu bhp.

Uważam jednak za wskazane, by w przypadku zatrudniania zleceniobiorców zapewniać im szkolenia z dziedziny bhp (przynajmniej wstępne), które zapoznają ich z podstawowymi przepisami bhp oraz ze sposobem bezpiecznego wykonywania zleconej im pracy. Warto również, aby zleceniodawca odbył szkolenie dla osób kierujących pracownikami, bowiem pozwoli mu to zdobyć niezbędną wiedzę m.in. w zakresie prawidłowego organizowania stanowiska pracy. Takie działania, choć nie wynikają wprost z przepisów prawa, będą stanowiły dopełnienie obowiązku wynikającego z przepisów bhp i zapewnią zleceniodawcy ochronę w razie ewentualnego wypadku zleceniobiorcy.

W mojej ocenie, uprawnienia zleceniodawcy do prowadzenia takich szkoleń dla osób zatrudnianych na podstawie umów cywilnoprawnych należy odnieść analogicznie, jak do przypadku pracodawcy zatrudniającego pracowników.

Maciej Ambroziewicz, autor współpracuje z publikacją Serwis BHP.

Odpowiedzi udzielono: 28 sierpnia 2015 r.