Losy specjalizacji z psychoterapii ogólnej wciąż nieznane

Trwają prace nad ustawowym uregulowaniem zawodu psychoterapeuty. W przestrzeni publicznej pojawiały się doniesienia o możliwym wstrzymaniu prac nad przepisami dotyczącymi specjalizacji w dziedzinie psychoterapii. O wyjaśnienie sytuacji upomniał się rzecznik praw obywatelskich. Na razie wiadomo, że szkolenia specjalizacyjne z psychoterapii dzieci i młodzieży oraz psychoterapii uzależnień są realizowane na podstawie wciąż jeszcze obowiązujących „starych” regulacji. Nie jest jasne, kiedy ruszy wstrzymane szkolenie z psychoterapii ogólnej.

Przypomnijmy, że w Polsce zawód psychoterapeuty nie jest w pełni uregulowany odrębną ustawą. W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są prace nad uporządkowaniem tej specjalizacji. Został powołany zespół do spraw opracowania propozycji rozwiązań dotyczących regulacji zawodu psychoterapeuty. W dokumencie tym mają zostać szczegółowo określone m.in. kwalifikacje, które uprawniają do podjęcia studiów specjalizacyjnych z psychoterapii. I to właśnie te zapisy z poprzednich wersji dokumentu spotkały się ze sprzeciwem m.in. środowiska psychologów. MZ proponowało szerokie grono uprawnionych do szkoleń z psychoterapii, w tym osoby, bez żadnego wykształcenia psychologicznego czy medycznego. Po fali krytyki, zespół ekspercki wrócił do opracowania kolejnego wariantu ustawy. Prace jednak wciąż się przedłużają. Jesienią tego roku nie rozpoczęło się szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie psychoterapii ogólnej - nie przeprowadzono postępowania kwalifikacyjnego ani nie utworzono miejsc szkoleniowych. Ruszyło tylko szkolenie z psychoterapii dzieci i młodzieży oraz psychoterapii uzależnień.

Środowisko zaniepokojone

W ostatnich tygodniach do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich kilkakrotnie docierały informacje dotyczące sugerowanego wstrzymania prac nas uruchomieniem specjalizacji w dziedzinie psychoterapii. Dziś regulują to przepisy rozporządzenia ministra zdrowia z dnia 13 czerwca 2017 r. w sprawie specjalizacji w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia. Dodatkowo kwestia ta była przedmiotem publikacji prasowych (informował o tym m.in "Rynek Zdrowia"), w których pojawiały się informacje o decyzji dotyczącej wstrzymania lub odłożenia w czasie uruchomienia specjalizacji w dziedzinie psychoterapii do momentu wejścia w życie ustawy regulującej wykonywanie zawodu psychoterapeuty. Nie wiadomo jednak, kiedy to nastąpi. – Ustawowe uregulowanie zasad wykonywania zawodu psychoterapeuty stanowi istotny element porządkowania systemu ochrony zdrowia psychicznego, zarówno z perspektywy standardów wykonywania tej profesji, etosu, jak również z punktu widzenia ochrony praw i bezpieczeństwa osób korzystających z psychoterapii – przyznaje Błażej Kmieciak, główny koordynator do spraw ochrony zdrowia psychicznego w Biurze RPO.

Co dalej ze specjalizacjami?

Błażej Kmieciak przypomina, że w polskim systemie ochrony zdrowia od lat funkcjonują, poza ogólną specjalizacją z psychoterapii, również specjalizacje w dziedzinie psychoterapii dzieci i młodzieży oraz psychoterapii uzależnień. Są to odrębne ścieżki kształcenia, a ich ukończenie wiąże się z uzyskaniem państwowego tytułu specjalisty po zdaniu Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego (PES).

Nawet jeżeli ustawa regulująca wykonywanie zawodu psychoterapeuty zostanie uchwalona i wejdzie w życie w relatywnie krótkiej perspektywie czasowej, należy mieć świadomość, że proces legislacyjny, a następnie przygotowanie i wdrożenie aktów wykonawczych oraz rozwiązań organizacyjnych, może potrwać – zauważa Błażej Kmieciak.

Zdaniem eksperta z BRPO, istnieje ryzyko sytuacji, w której w jednym z obszarów psychoterapii państwowa ścieżka specjalizacyjna zostanie czasowo wstrzymana lub zlikwidowana, podczas gdy w innych obszarach nadal będzie funkcjonowała i prowadziła do uzyskania państwowego tytułu specjalisty.

- W szczególności istotne jest ustalenie, w jaki sposób przyszła ustawa regulująca wykonywanie zawodu psychoterapeuty będzie odnosiła się do osób, które obecnie kształcą się lub będą kształciły się w ramach istniejących specjalizacji – rozważa Błażej Kmieciak.

Z pytaniami, czy rzeczywiście podjęto decyzję o wstrzymaniu uruchomienia specjalizacji w dziedzinie psychoterapii oraz w jaki sposób planowane jest zapewnienie spójności pomiędzy przyszłą ustawą a funkcjonującymi już ścieżkami specjalizacyjnymi, Błażej Kmieciak zwrócił się do dr n. med. Łukasza Müldnera-Nieckowskiego, konsultanta krajowego w dziedzinie psychoterapii.

Konsultant rozwiewa wątpliwości

Konsultant krajowy w dziedzinie psychoterapii przyznaje, że informację o niekontynuowaniu prac nad specjalizacją otrzymał z Ministerstwa Zdrowia. Wstrzymanie prac nad programem potwierdza również publiczna informacja Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP). - Nie podejmowałem decyzji w tej sprawie. Należy ona do Ministerstwa Zdrowia – zaznacza dr Łukasz Müldner-Nieckowski.

Jednocześnie wyjaśnia, że psychoterapia nadal pozostaje dziedziną wymienioną w par. 2 pkt 20 rozporządzenia ministra zdrowia z dnia 13 czerwca 2017 r. w sprawie specjalizacji w dziedzinach mających zastosowanie w ochronie zdrowia. Wstrzymanie prac nad programem nie jest równoznaczne z wykreśleniem tej dziedziny z przepisów.

W przywołanej informacji MZ i CMKP nie określono terminu wznowienia prac. Wstrzymanie prac nad uregulowaniem specjalizacji powiązano z trwającymi pracami nad ustawową o zawodzie psychoterapeuty. - Przyszła ustawa powinna jasno określić relacje między poszczególnymi ścieżkami kształcenia, kwalifikacjami i zasadami wykonywania zawodu psychoterapeuty, w tym zasady uwzględniania kwalifikacji specjalistów psychoterapii dzieci i młodzieży. Zgodnie z obecnym kierunkiem prac projekt ustawy o zawodzie psychoterapeuty nie obejmuje regulacji zawodu specjalisty psychoterapii uzależnień – wyjaśnia dr Łukasz Müldner-Nieckowski.

Przedstawicielka Ministerstwa Zdrowia potwierdziła ten kierunek zmian podczas posiedzenia sejmowej podkomisji stałej do spraw zdrowia psychicznego, wskazując na odmienny zakres działalności tej grupy zawodowej. - Jako konsultant krajowy uważam, że konsekwencją odrębności tych zawodów powinno być powołanie odrębnych samorządów zawodowych psychoterapeutów oraz specjalistów psychoterapii uzależnień. Ich utworzenie jest w mojej ocenie pilne i niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów - wskazuje dr Müldner-Nieckowski.

Na razie bez zmian

Konsultant krajowy zapewnia, że obecnie szkolenia specjalizacyjne w dziedzinie psychoterapii, w tym również psychoterapii dzieci i młodzieży oraz psychoterapii uzależnień, powinny być realizowane na podstawie obowiązujących przepisów. Samo wstrzymanie prac nad programem specjalizacji w dziedzinie psychoterapii nie zmienia zasad tych szkoleń, ani nie pozbawia ważności już uzyskanych tytułów.

- Opowiadam się za ochroną praw nabytych oraz uzasadnionych oczekiwań osób, które rozpoczęły kształcenie zgodnie z prawem. Nie mogę natomiast przesądzić, czy po wejściu w życie przyszłej ustawy wszystkie procedury uzyskiwania tytułu specjalisty pozostaną niezmienione. Będzie to zależało od przyjętych przepisów, w tym rozwiązań przejściowych – podkreśla dr Müldner-Nieckowski.