SN: Zachowania autoagresywne uzasadniają przyjęcie do szpitala bez zgody pacjenta

Pacjentka nie kontynuowała leczenia, nie przyjmowała leków i podejmowała próby samobójcze. Sąd uznał, że niepodjęcie leczenia doprowadzi do nasilenia objawów psychotycznych oraz pojawienia się zachowań zagrażających bezpośrednio jej życiu albo życiu lub zdrowiu otoczenia. Zezwolono więc na umieszczenie pacjentki w szpitalu bez jej zgody. Sąd Najwyższy podkreślił, że spodziewany rozwój choroby psychicznej w kierunku zachowań autoagresywnych i agresywnych może stanowić podstawę przyjęcia prognozy znacznego pogorszenia stanu zdrowia.

Lekarze stwierdzili u Marii A. (dane zmienione) schizofrenię, urojenia prześladowcze oraz halucynacje słuchowe. Pomimo zarejestrowania w poradni zdrowia psychicznego, nie kontynuowała ona leczenia. Nie przyjmowała też przepisanych leków, miała problem z używkami i była po próbach samobójczych.

Sąd zezwolił na przyjęcie pacjentki do szpitala bez jej zgody

W toku postępowania sądowego stwierdzono, że odmowa leczenia psychiatrycznego wskazuje na potrzebę leczenia szpitalnego. Natomiast jego niepodjęcie spowoduje znaczne pogorszenie stanu zdrowia Marii A., skutkujące nasileniem obecnych objawów psychotycznych oraz pojawieniem się zachowań zagrażających bezpośrednio jej życiu albo życiu lub zdrowiu otoczenia. Uznano też, że leczenie w szpitalu psychiatrycznym przyniesie poprawę stanu zdrowia pacjentki. Mając powyższe na uwadze, sąd rejonowy zezwolił na przyjęcie Marii A. do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody. Wniesiona apelacja została oddalona przez sąd okręgowy. Nie zakończyło to sporu. W skardze kasacyjnej Maria A. zarzuciła błędną wykładnię przepisów prawa oraz brak uwzględnienia wniosku o dopuszczenie dowodu z dodatkowej opinii biegłego psychiatry.

Nie było potrzeby zasięgania dodatkowej opinii biegłego

Sprawą zajął się Sąd Najwyższy, który wskazał, że sporządzona w toku postępowania opinia biegłego, tak jak każdy inny dowód, podlega ocenie co do zgodności z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej. Jeżeli sąd uzna opinię za wiarygodną i przekonującą, to nie ma potrzeby jej weryfikacji, w szczególności przez dopuszczenie dodatkowej opinii tego samego lub innego biegłego. SN podkreślił też, że samo niezadowolenie strony z wniosków biegłego nie uzasadnia dopuszczenia dowodu z dodatkowej opinii. Taka konieczność pojawiłaby się tylko w sytuacji, gdyby sąd rozpoznający sprawę ocenił sporządzoną opinię jako niewiarygodną. Oznacza to, że sformułowany przez skarżącą zarzut mógłby być uzasadniony jedynie wówczas, gdyby wykazała okoliczności dyskwalifikujące sporządzoną opinię. Ponadto SN podkreślił, że w postępowaniu kasacyjnym nie jest możliwe podważanie dokonanej przez sąd oceny sporządzonej w sprawie opinii biegłego psychiatry.

Nie było wątpliwości co do stanu pacjentki

SN wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (dalej jako: ustawa), do szpitala psychiatrycznego, bez wymaganej zgody, może być przyjęta osoba chora psychicznie, której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nieprzyjęcie do szpitala spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Na gruncie niniejszej sprawy nie było wątpliwości, że Maria A. była chora psychicznie i nie podjęła stosownego leczenia. Sąd wyjaśnił, że przez pojęcie "znacznego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego" należy rozumieć doprowadzenie się przez osobę chorą, na skutek niepodejmowania leczenia, do stanu uniemożliwiającego jej funkcjonowanie w rodzinie, w miejscu zamieszkania lub w pracy. Takie rozumienie tego pojęcia pozwala ograniczyć hospitalizację przymusową tylko do tych osób, dla których jest ona niezbędna.

Spodziewany rozwój choroby uzasadniał przyjęcie do szpitala

Ustalenie, że niepodjęcie przez Marię A. leczenia szpitalnego spowoduje pogorszenie jej stanu zdrowia psychicznego, zostało poczynione na podstawie opinii biegłego psychiatry oraz analizy jej dotychczasowego zachowania, obejmującego m.in. próby samobójcze. SN nie miał wątpliwości, że została spełniona przesłanka z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy, szczególnie w kontekście potencjalnych, kolejnych prób samobójczych. Oznacza to, że spodziewany rozwój choroby psychicznej w kierunku zachowań autoagresywnych i agresywnych może stanowić podstawę przyjęcia prognozy znacznego pogorszenia stanu zdrowia. Mając powyższe na uwadze, skarga kasacyjna została oddalona.

Postanowienie Sądu Najwyższego z 14 maja 2026 r., sygn. akt II CSKP 191/26