Ukraińcy już nie złożą oświadczenia o bezpłatnym leczeniu

Obywatele Ukrainy jeszcze niecały miesiąc mogą ubiegać się o bezpłatny dostęp do opieki zdrowotnej w Polsce na podstawie statusu uchodźcy. Muszą złożyć oświadczenie według określonego wzoru, jednak od marca sam status uchodźcy nie będzie upoważniał do leczenia finansowanego przez NFZ. Ministerstwo Zdrowia usuwa także wzory oświadczeń, opublikowało projekt nowelizacji rozporządzenia w tej sprawie.

Artykuł 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337) oraz sposób potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dał Ukraińcom, który wjechali do Polski po wybuchu wojny (czyli po 24 lutego 2022 r.) prawo do opieki zdrowotnej w Polsce finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Dotychczas ukraińscy uchodźcy mieli zagwarantowany pełen zakres świadczeń, w tym podstawową opiekę zdrowotną, specjalistyczną, leczenie szpitalne i refundację leków, czyli prawo do świadczeń takie samo jak osoby ubezpieczone w NFZ. Musieli - aby mieć prawo do świadczeń - złożyć oświadczenia, według wzorów opracowanych przez Ministerstwo Zdrowia (MZ).

Status uchodźcy to za mało

Te przepisy będą obowiązywały jeszcze tylko do 5 marca. Potem ma wejść w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (jeszcze nie opublikowana – czeka na podpis prezydenta Karola Nawrockiego). Najważniejszą zmianą, którą wprowadzają nowe przepisy, jest ograniczenie automatycznego dostępu do publicznej opieki zdrowotnej na podstawie statusu uchodźcy. Ochrona zdrowia dla obywateli Ukrainy ma opierać się na ogólnych zasadach obowiązujących w polskim systemie, czyli na ubezpieczeniu zdrowotnym finansowanym ze składek lub innych przewidzianych prawem formach uprawnień. W praktyce oznacza to, że dostęp do bezpłatnych świadczeń w ramach NFZ będzie uzależniony od tego, czy obywatel Ukrainy jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym lub posiada inne aktualne prawo do świadczeń.

Znikają wzory oświadczeń

MZ opublikowało właśnie projekt nowelizacji rozporządzenia z 4 marca 2021 r. w sprawie w sprawie wzorów oświadczeń o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1043). Projektowane przepisy usuwają wzory oświadczeń o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez obywateli Ukrainy.

Jak argumentuje MZ, ma to związek z rozwiązaniami wprowadzanymi od 5 marca br. (wtedy też ma wejść w życie rozporządzenie). Zmienia się status tej grupy Ukraińców, a ich sytuacja będzie teraz regulowana ustawą z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223).

Ci obywatele Ukrainy, którzy spełniają kryterium uzyskania statusu beneficjenta ochrony czasowej oraz spełniają dodatkowe warunki, zachowują prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych. Zasady potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla beneficjentów ochrony czasowej, określone w art. 112c tej ustawy nie przewidują możliwości potwierdzenia tego prawa przez złożenie oświadczenia. W związku z tym konieczne jest usunięcie wzorów oświadczeń, które przeznaczone były dla obywateli Ukrainy korzystających z pomocy w związku z konfliktem zbrojnym.

MZ zaznacza, że nie ma także potrzeby, aby określać wzory oświadczeń dla beneficjentów ochrony czasowej, gdyż w ich przypadku nie ma możliwości potwierdzania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez złożenia oświadczenia.