Co dalej ze sprzętem z zamkniętej wypożyczalni PFRON?

Aby sprzęt z centralnej wypożyczalni technologii wspomagających, którą zamknięto z końcem ubiegłego roku, mógł trafić do osób prywatnych czy organizacji, konieczne są zmiany legislacyjne. Jedno jest pewne – centralna wypożyczalnie się nie sprawdziła, a jej utrzymanie, choć jest już zamknięta, dalej kosztuje. Wiadomo też, że trzeba się spieszyć, aby cokolwiek jeszcze uratować ze sprzętu, który stoi nieużywany już trzeci rok.

O fiasku centralnej wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego i technologii wspomagających Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) pisaliśmy już na łamach Prawo.pl. 

Wypożyczalnię zamknięto z końcem 2025 roku, w tym roku jest już tylko wygaszana, ale nowe osoby sprzętu już nie wypożyczą. Z zakupionego przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych (RARS) pod klauzulą tajności sprzętu za 96 mln zł (pierwotnie miało to być 200 mln zł) 73 proc. nigdy nie trafiło do wypożyczających. RARS prowadziła wypożyczalnię na zlecenie PFRON. Do jej prowadzenia dołożyła ze swoich środków 2 mln zł. Samo prowadzenie wypożyczalni PFRON z kolei kosztowało dotąd ponad 7 mln zł. I choć wypożyczalnia już nie działa, PFRON nadal wydatkuje na nią środki, bo sprzęt dalej znajduje się w magazynie RARS w Ełku. 1 132 wózki elektryczne zakupione za 19,5 mln zł nigdy nie były wypożyczane. Zostały zakupione z półroczną gwarancją, a ich akumulatory w czasie składowania nie były ładowane, co oznacza, że sprzęt stał się bezużyteczny. Podobnie jak zakupionych 619 skuterów za 10 mln zł i 318 napędów do wózków. W sprawie zakupu sprzętu do wypożyczalni prowadzone są dwa postępowania prokuratorskie.

Sprzęt stał się bezużyteczny

– Zgłosił się do nas pan, który wypożyczał aparat słuchowy z wypożyczalni, że go chętnie odkupi, bo używa go już kilka lat, i jak ma z niego skorzystać inna osoba – mówiła Bożena Borowiec, wiceprezes PFRON, podczas posiedzenia sejmowej Podkomisji stałej do spraw osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego. Aparaty słuchowe stanowiły prawie połowę zakupionego do wypożyczalni sprzętu (7,1 tys. aparatów na 14,5 tys. sprzętu). – 80 proc. wózków elektrycznych i skuterów bez wymiany akumulatorów obecnie nie nadaje się do użytku – powiedziała Bożena Borowiec. 

Teraz, jak poinformowała wiceprezes PFRON, Fundusz wraz z RARS szukają sposobu, jak nie zmarnotrawić do końca zakupionego sprzętu. Potrzebne są zmiany legislacyjne.

- Pracujemy nad wygaszaniem tego projektu, nad zmianami legislacyjnymi. Część tego sprzętu może stanowić rezerwy strategiczne i będziemy chcieli, żeby tak się stało. Patrzymy też na konflikt w Ukrainie, co tam jest potrzebne, jakie rezerwy są im potrzebne, a pozostały sprzęt chcemy udostępnić podmiotom związanym z opieką, ochroną zdrowia, rehabilitacją i osobom prywatnym, żeby został wykorzystany – powiedział Andrzej Hawryluk, prezes RARS.

Rezerwą strategiczną, wg RARS i PFRON, mogłyby być np. wózki ręczne. Na razie sprzęt stanowi majątek Skarbu Państwa, dlatego konieczna jest zmiana przepisów, która umożliwi jego przekazanie innym podmiotom lub osobom.

W zasadzie wypracowaliśmy te zmiany, ale ani my, ani RARS nie mamy inicjatywcy legislacyjnej. Chcielibyśmy, aby sprzęt, który jest o osób, które go wypożyczyły, u nich pozostał, bo im służy, pomaga w codzienności i chcielibyśmy, żeby ten zakupiony sprzęty w jak największej możliwej części zaspokajał potrzeby tych osób. Są różne podmioty niekomercyjne, którym można by było przekazać te urządzenia z myślą, że będą one zaspokajały ich potrzeby – mówi Bożena Borowiec.

Sprzęt bardzo chętnie przejąłby Łódzki Sejmik Osób Niepełnosprawnych. – Zgłaszam się do przyjęcia sprzętu. Od lat prowadzimy wypożyczalnię sprzętu z powodzeniem i chętnie przyjmiemy sprzęt z centralnej wypożyczalni – mówi Jerzy Płókarz, wiceprezes Łódzkiego Sejmiku.

Łóżko rehabilitacyjne nie tylko dla osoby z orzeczeniem

Dużym powodzeniem w centralnej wypożyczalni cieszyły się łóżka rehabilitacyjne. – Pytanie, czy aby wypożyczyć łóżko, trzeba być osobą z niepełnosprawnością, bo przecież służą one np. osobom w stanie paliatywnym, wymagającym dużego wsparcia – mówi Bożena Borowiec.

Dlatego też do przemyślenia jest na pewno formuła organizacji takiej wypożyczalni. Sprzęt mogły bowiem wypożyczać tylko osoby, które mają orzeczenie o niepełnosprawności. W trakcie programu PFRON zmniejszył też obostrzenia dotyczące wypożyczania aparatów słuchowych. Mogły je wypożyczać także osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności. Bożena Borowiec poddała także w wątpliwość nowoczesność technologii zakupionych do centralnej wypożyczalni. – Trudno powiedzieć, żeby wózki aktywne, były taką nowoczesną technologią. Podobnie też, jeśli chodzi o sprzęt dla osób niewidomych. Ośrodki Wsparcia i Testów (OWiT) mówią, że mają już bardziej nowoczesny sprzęt – wskazała.

OWiT-y, których jest 19 na terenie całej Polski, działają bez zmian. Funkcjonują w ramach programu PFRON-u „Centra informacyjno-doradcze dla osób z niepełnosprawnością”. Ośrodki oferują osobom z niepełnosprawnościami:

• bezpłatne testowanie nowoczesnych technologii asystujących,
• bezpłatne wypożyczanie sprzętu i oprogramowania,
• bezpłatne doradztwo specjalistów, które pomaga zwiększać samodzielność i komfort życia.

- OWiT-y prowadzą wypożyczalnie inne niż centralna wypożyczalnia, funkcjonują na innych zasadach. Można tam na krótko wypożyczyć sprzęt. Takie usługi muszą być świadczone na poziomie lokalnym – podkreślił Przemysław Kaca z PFRON.

Czytaj także: Profesjonalista pomoże wybrać protezę - PFRON podpisał umowy

Bożena Borowiec podkreśliła także, że od stycznia 2026 r. PFRON umożliwił w ramach programu „Aktywny samorząd” dofinansowanie do wózka mulitipozycyjnego dla osób ze sprzężoną niepełnosprawnością. – Są to wózki bardzo drogie i do PFRON trafiały prośby o dofinansowanie do takiego sprzętu. Od tego roku to jest możliwe – zaznaczyła wiceprezes PFRON.