Wybory ławników pod presją czasu

Dotychczasowa ustawaPrawo o ustroju sądów powszechnych wraz z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie szczegółowego trybu zgłaszania radom gmin kandydatów na ławników oraz wzoru karty zgłoszenia (Dz.U. Nr 50, poz. 370) jednoznacznie regulowała kwestię zgłaszania kandydatów na ławników, ich weryfikacji oraz wyboru przez radę gminy. Po uchwaleniu przez Sejm w dniu 15 kwietnia 2011 r. i przekazaniu do Senatu ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, istotnie zmieniającej zasady wyboru ławników, powstało olbrzymie zamieszanie.

Zamieszanie wynika z faktu, że nie wiadomo kiedy zakończy się proces legislacyjny ustawy zmieniającej i czy wybory na nową czteroletnią kadencję, rozpoczynającą się w 2012 r., które powinny odbyć się najpóźniej w październiku br. zostaną przeprowadzone wg nowych czy dotychczasowych zasad. Ustawę zmieniającą skierowano do Senatu dopiero w dniu 18 kwietnia 2011 r. i nie jest jeszcze znany termin jej rozpatrzenia. Z informacji zawartej na stronach internetowych wyższej izby parlamentu wynika, że nie będzie ona przedmiotem obrad na najbliższym 75 posiedzeniu Senatu zaplanowanym na 27 i 28 kwietnia 2011 r.

Pisaliśmy o tym również:
Co samorządy gminne o wyborach ławników wiedzieć powinny - nowe zasady wyboru ławników

Jeżeli proces legislacyjny ustawy zmieniającej z dnia 15 kwietnia br. nie zakończy się w czasie umożliwiającym zastosowanie jej przepisów do całej procedury wyborów ławników przeprowadzanych w br. (a tak się stanie np. w przypadku gdy Senat wprowadzi do niej zmiany), wówczas będzie ona musiała zostać generalnie zmieniona (bądź wycofana), gdyż w innym przypadku całkowicie zdezorganizuje wybory i gruntownie zmieni instytucję ławnika.

Jeżeli Senat nie zaproponuje żadnych zmian, paradoksalnie sytuacja stanie się jeszcze bardziej skomplikowana; w dalszym ciągu nie będzie wiadomo, czy do wyborów ławników przeprowadzanych w 2011 r. zastosowanie będą miały stare przepisy czy przepisy po zmianach. Zważywszy, że po przyjęciu ustawy przez Senat w niezmienionej postaci podlega ona podpisaniu przez Prezydenta RP (który może uczynić to „od ręki” albo w ciągu 30 dni), ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw (również dokonanym niezwłocznie albo w terminie nieokreślonym) oraz 14-dniowy (przewidziany w ustawie) okres vacatio legis, sprawa przez cały ten czas będzie otwarta. Istniej duże prawdopodobieństwo, że wejdzie w życie w trakcie wyborów. Konsekwencją wejścia w życie ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. będzie utrata ważności rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie szczegółowego trybu zgłaszania radom gmin kandydatów na ławników . Stanie się tak z uwagi na uchylenie dotychczasowego przepisu upoważniającego do jego wydania, art. 162 § 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych . Ponadto jest wielką niewiadomą, czy Minister zdąży z wydaniem rozporządzenia na podstawie nowego przepisu (art. 162 § 11 po zmianie ustawy) regulującego:
- sposób zgłaszania kandydatów na ławników,
- sposób postępowania z dokumentami złożonymi radom gmin przy zgłaszaniu kandydatów,
- wzór karty zgłoszenia oraz sposób jego udostępniania, mając na uwadze potrzebę udokumentowania przez podmioty zgłaszające spełnianie przez kandydatów na ławników wymogów określonych w ustawie, a także zapewnienia wyboru kandydatów o najwyższych walorach etycznych i intelektualnych, umożliwienia rzetelnej weryfikacji zgłoszeń i przejrzystości działań związanych ze zgłaszaniem kandydatów na ławników, a przez określenie wzoru karty zgłoszenia i sposobu jego udostępniania – potrzebę ujednolicenia procedury zgłaszania, ułatwienia dostępu do wzoru i rozpatrywania zgłoszeń.

Projekt nowego rozporządzenia powinien zostać zaopiniowany przez Krajową Radę Sądownictwa (wątpliwym jest, czy takie konsultacje można przeprowadzić przed uchwaleniem ustawy), ogłoszony w Dzienniku Ustaw oraz „dla przyzwoitości” odpowiedni okres vacatio legis.

Kuriozalnym byłoby rozwiązanie gdyby zgłoszeń kandydatów dokonywano w oparciu o dotychczasowe rozporządzenie, a ich rozpatrzenia w oparciu o nowe.

Należy podkreślić, iż rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz. U. Nr 100, poz. 908) zakłada w § 127 załącznika, że rozporządzenie (przepis wykonawczy) powinno wchodzić w życie w dniu wejścia w życie ustawy, na podstawie której jest ono wydawane.

Wejście w życie ustawy zmieniającej w obecnym kształcie w trakcie wyborów byłoby rozwiązaniem najgorszym z możliwych. Dlatego rozstrzygnięcie, czy wybory ławników zostaną przeprowadzone według nowych, czy według dotychczasowych zasad staje się naglące. 31 maja upływa termin, w którym właściwy prezes sądu okręgowego powinien podać do wiadomości poszczególnym radom gmin liczbę wybieranych ławników do poszczególnych sądów (art. 161. § 2 Prawa o ustroju sądów powszechnych ), zaś zgodnie z art. 162. § 1 kandydaci na ławników zgłaszani są w terminie do dnia 30 czerwca br.

Ireneusz Krześnicki
Katarzyna Anna Krześnicka

Redakcja www.samorzad.lex.pl planuje zamieszczenie serii artykułów na temat procedury wyboru ławników na kadencję 2012 – 2015 wraz z wzorami dokumentów, przydatnych na poziomie gminy odpowiednio na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawa o ustroju sądów powszechnych ewentualnie z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Podyskutuj o tym temacie na FORUM


Pisaliśmy o tym również:
Wybory ławników 2011: ocena zgłoszeń kandydatów na ławników - wzory dokumentów
Prezydent podpisał zmianę przepisów o ławnikach sądowych
Co samorządy gminne o wyborach ławników wiedzieć powinny - nowe zasady wyboru ławników
Co z wyborem ławników?
Radni samorządowi nie zostaną ławnikami
Ławnikiem nie zostanie radny gminy, powiatu i województwa

Przydatne materiały:
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie szczegółowego trybu zgłaszania radom gmin kandydatów na ławników oraz wzoru karty zgłoszenia (Dz.U. Nr 50, poz. 370)
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz. U. Nr 100, poz. 908)