Terrorysta liczy na panikę - obywatel powinien liczyć na wiedzę

Sobotnie wydarzenia w Krakowie pokazały, że zagrożenie terrorystyczne nie jest wyłącznie zjawiskiem związanym z wojną. Może pojawić się tu i teraz. Na ulicy, w sklepie, przychodni, kinie czy podczas zwykłego spaceru. Takich sytuacji, gdy sprawca działa samotnie, często nie da się wcześniej wykryć i powstrzymać.

Czy po tragedii w Krakowie należy zmienić prawo? Nie wiem. Pojawiają się postulaty zaostrzenia zasad dostępu do broni, zwiększenia nadzoru nad stowarzyszeniami strzeleckimi i kołami łowieckimi oraz częstszych badań psychologicznych jej posiadaczy. W poniedziałek przegląd procedur zapowiedział już Czesław Mroczek, wiceminister MSWiA. To jednak dyskusja na osobny temat.

Po obejrzeniu licznych relacji medialnych, również tych publikowanych w mediach społecznościowych, mam jednak wrażenie, że wciąż mamy wiele do nadrobienia w obszarze odporności społecznej. Chodzi o wypracowanie automatycznych reakcji na sytuacje zagrożenia. Takich, które uruchamiają się niemal odruchowo.

Wydarzenia w Krakowie pokazują, że bezpieczeństwo nie zależy wyłącznie od działań policji, służb ratowniczych czy administracji. W pierwszych minutach kryzysu kluczowe znaczenie ma zachowanie zwykłych ludzi. To oni podejmują decyzje, które mogą uratować życie własne i innych. Dlatego potrzebujemy znacznie większej edukacji w zakresie reagowania kryzysowego. Powinna ona obejmować zarówno szkoły, jak i dorosłych mieszkańców. Potrzebne są lokalne szkolenia i ćwiczenia, regularne kampanie informacyjne prowadzone przez samorządy i służby oraz szerokie upowszechnianie podstawowych zasad postępowania.

Można je sprowadzić do czterech prostych słów zaczynających się na literę „U”: uważaj, uciekaj, ukryj się i udaremnij atak. Najpierw trzeba dostrzec zagrożenie i prawidłowo je ocenić. Jeśli jest możliwość bezpiecznej ewakuacji, należy uciekać. Jeśli nie ma drogi ucieczki, trzeba się ukryć. Dopiero później alarmować służby i przekazywać im najważniejsze informacje. A w ostateczności, gdy nie ma już innego wyjścia, udaremnić atak.

Tymczasem w licznych relacjach z Krakowa widać było, że tam, gdzie padały strzały, inni wyciągali telefony i zaczynali nagrywać.

Kraków przypomniał również o znaczeniu umiejętności udzielania pierwszej pomocy. W sytuacjach nadzwyczajnych pierwsze minuty często decydują o życiu i zdrowiu poszkodowanych. Równie ważna jest umiejętność rozpoznawania dezinformacji, która w czasie kryzysów rozprzestrzenia się błyskawicznie i potrafi wywołać więcej chaosu niż samo zagrożenie.

Odporność społeczeństwa nie polega wyłącznie na budowie kosztownych schronów, magazynów. Polega przede wszystkim na tym, że obywatele wiedzą, co robić, gdy wydarzy się coś nieprzewidzianego.

Mam nadzieję, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, podobnie jak po alarmach związanych z zagrożeniem z powietrza, zaktualizuje „Poradnik bezpieczeństwa” dla obywateli. Przygotuje wytyczne dotyczące zachowania podczas ataku terrorystycznego i działania aktywnego napastnika. Dziś zalecenia w tym zakresie są bardzo lakoniczne, kilkuzdaniowe (str. 38 poradnika). Obserwacja wydarzeń z Krakowa pokazuje, że brakuje choćby rekomendacji, jak zachować się w tłumie napierającym na drzwi wejściowe, jak sprawnie wejść przez wąskie przejście, jak się zachować na otwartym terenie itd.  

Bo największym sprzymierzeńcem terrorysty jest panika. Największym sprzymierzeńcem obywatela jest wiedza. I właśnie tej wiedzy powinniśmy uczyć się znacznie częściej niż dotychczas.