RPO za ograniczeniem wydawania prasy przez samorządy

Rzecznik praw obywatelskich ponownie apeluje o wprowadzenie ograniczeń w wydawaniu prasy przez jednostki samorządu terytorialnego. Wskazuje, że w najnowszym projekcie ustawy medialnej zabrakło zapowiadanych przepisów, które miały chronić wolność prasy i zapewnić uczciwą konkurencję na lokalnych rynkach medialnych.

Marcin Wiącek, rzecznik praw obywatelskich, wskazuje, że mimo publicznych zapowiedzi kierownictwa Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w projekcie ustawy o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji i niektórych innych ustaw (UC 130) nie znalazły się przepisy mające na celu ograniczenie możliwości wydawania prasy przez jednostki samorządu terytorialnego. Założenia z 30 października 2025 r. przewidywały "zasadnicze ograniczenie możliwości prowadzenia działalności medialnej przez jednostki samorządu terytorialnego". Miały one mieć możliwość wydawania wyłącznie biuletynów informacyjnych, pozbawionych treści publicystycznych i reklam, a zawierających wyłącznie informacje o działalności jednostki z wyraźnym oznaczeniem źródła finansowania. 

Od 2016 r. RPO wielokrotnie zwracał się do MKiDN w związku z negatywnymi skutkami wydawania prasy przez j.s.t. Budzi to wątpliwości wobec:

• obowiązku zagwarantowania wolności działalności prasy i innych środków społecznego przekazu (art. 14 Konstytucji RP),
• zasady pomocniczości (preambuła Konstytucji RP),
• wolności pozyskiwania informacji bez ingerencji władz publicznych (art. 54 Konstytucji RP i art. 10 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka),
•  wolności działalności gospodarczej (art. 20 Konstytucji RP).

Problem systemowy i strukturalny

Wątpliwości RPO wynikają z dwóch problemów: systemowego  i strukturalnego.

Po pierwsze: zależność służbowa lub finansowa osób przygotowujących materiały prasowe w mediach podmiotów samorządowych od aktualnych piastunów może wypaczać realizację podstawowych funkcji prasy w demokratycznym społeczeństwie – sprawowania społecznej kontroli nad działaniem władz publicznych i rozpowszechniania informacji bez ich ingerencji. Dopiero funkcjonowanie mediów instytucjonalnie i ekonomicznie niezależnych od władz może zapewnić pełne warunki realizacji wolności pozyskiwania przez obywateli rzetelnej i pluralistycznej informacji.

Po drugie: wydawanie prasy przez j.s.t. wiąże się z zaburzeniem konkurencji na lokalnych rynkach mediów. Samorządy mogą bowiem wydawać tytuły prasowe nawet w całkowitym oderwaniu od zasad rynkowych, z pomocą środków publicznych i przy wsparciu urzędników, którzy tworzą lub redagują ich treści w ramach swych obowiązków. 

J.s.t nie są beneficjentami wolności prasy, wolności wyrażania poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. Choć żaden przepis Konstytucji RP nie zakazuje wprost samorządom wydawania mediów, to konieczna jest jej wykładnia zapewniająca gwarancje wolności prasy po stronie obywateli i społeczeństwa obywatelskiego. To państwo – jako gwarant pluralizmu – musi zapewnić dostęp do bezstronnych i rzetelnych informacji oraz do szerokiego wachlarza opinii i komentarzy, odzwierciedlających różnorodność poglądów politycznych, a także by dziennikarze nie byli ograniczani w przekazywaniu tych informacji i komentarzy.

Uzależniający system dofinansowań

System publicznych dofinansowań - wskazuje RPO - wydaje się zaś prowadzić do jeszcze większego uzależnienia prywatnych tytułów i dziennikarzy lokalnych od organów władzy, w zależności od warunków przyznawania wsparcia. Ma to zasadnicze znaczenie w kontekście trudnej sytuacji ekonomicznej mediów lokalnych w Polsce. 

Dlatego RPO uważa za celowe ponowne rozważenie zasadności ograniczenia możliwości wydawania prasy przez podmioty samorządowe. Sprzyjałoby to możliwości realizowania wolności prasy przez media lokalne i zagwarantowaniu obywatelom wysokiego standardu korzystania z wolności pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.