Kandydaci do organów jednostek pomocniczych gmin z nowymi wymogami
Kandydaci na sołtysów, członków rad sołeckich, rad dzielnic i osiedli oraz niektórych zarządów jednostek pomocniczych, będą musieli posiadać prawo wybieralności do rady gminy. Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym ma wyeliminować możliwość pełnienia tych funkcji przez osoby prawomocnie skazane. W piątek prezydent podpisał ustawę.
Nowelizacja to inicjatywa posłów Klubu Parlamentarnego Koalicji Obywatelskiej. Ma na celu wyeliminowanie luki prawnej pozwalającej osobom skazanym prawomocnymi wyrokami na piastowanie funkcji w jednostkach pomocniczych gminy: sołectwach i dzielnicach. Jak przekonują posłowie, obecnie regulacje dopuszczają bowiem sytuację, w której w organach pomocniczych gminy zasiadają osoby skazane za przestępstwa umyślne.
Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym wprowadza wymóg posiadania prawa wybieralności do rady gminy dla kandydatów na sołtysa, członka rady sołeckiej, członka zarządu dzielnicy, członka zarządu osiedla, członka rady dzielnicy oraz członka rady osiedla. Wymóg ten będzie oceniany w odniesieniu do gminy, na terenie której znajduje się dana jednostka pomocnicza.
Przeczytaj także: Czy karany sołtys straci mandat? Sejm zajmie się projektem KO
Jednolite zasady wyborów
Ustawa przewiduje, że sołtys oraz członkowie rady sołeckiej są wybierani w głosowaniu tajnym i bezpośrednim spośród nieograniczonej liczby kandydatów stale zamieszkujących na obszarze danego sołectwa oraz posiadających prawo wybieralności do rady gminy, na terenie której znajduje się to sołectwo. Wyboru dokonują stali mieszkańcy sołectwa uprawnieni do głosowania.
Czytaj też w LEX: Podstawy funkcjonowania kół gospodyń wiejskich – przyczynek do dyskusji >
Natomiast członkowie rady dzielnicy (osiedla) oraz zarządu osiedla, w którym organem uchwałodawczym jest ogólne zebranie mieszkańców, są wybierani w głosowaniu tajnym i bezpośrednim spośród nieograniczonej liczby kandydatów mających prawo wybieralności do rady gminy, na obszarze której położona jest jednostka pomocnicza. Głosować mogą stali mieszkańcy odpowiednio dzielnicy lub osiedla posiadający czynne prawo wyborcze.
Kiedy mandat wygaśnie
Nowe przepisy określają także przesłanki wygaśnięcia mandatu członka organu jednostki pomocniczej. Do wygaśnięcia będzie dochodziło w przypadku:
- śmierci członka organu,
- złożenia pisemnej rezygnacji z funkcji,
- utraty prawa wybieralności do rady gminy, na której obszarze znajduje się jednostka pomocnicza, lub brak tego prawa w dniu wyborów.
Mandat wygaśnie również wtedy, gdy okaże się, że osoba nie posiadała takiego prawa już w dniu wyborów.
Jak nie stracić mandatu? Czyli radny nie wszystko czynić może - zobacz szkolenie online w LEX >
W przypadku rezygnacji mandat wygaśnie z dniem jej doręczenia radzie gminy albo z dniem wskazanym w rezygnacji. Natomiast utrata mandatu z powodu utraty prawa wybieralności, będzie wymagała uchwały rady gminy stwierdzającej zaistnienie tej przesłanki. Rada będzie miała na jej podjęcie trzy miesiące od uzyskania informacji o przyczynie wygaśnięcia mandatu. Przed podjęciem uchwały zainteresowany będzie miał prawo do złożenia wyjaśnień. Zgodnie z nowelizacją zasady i tryb obsadzania wygasłych mandatów mają zostać określone w statutach jednostek pomocniczych.
W nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym przewidziano również przepis przejściowy. Zgodnie z jego treścią regulacje dotyczące wygaśnięcia mandatu członka organu jednostki pomocniczej gminy oraz obsadzania wygasłego mandatu będą miały zastosowanie także do członków organów jednostek pomocniczych wybranych przed dniem wejścia w życie nowelizacji.
Czytaj też w LEX: Jednostki pomocnicze gminy w miastach wojewódzkich i ich rola w wykonywaniu zadań gminy >
Spór o stałe zamieszkanie członka zarządu osiedla
Zarówno w Sejmie, jak i w Senacie, dyskusję wzbudziło to, czy sołtys, członek rady sołeckiej, a także członek zarządu osiedla lub do rady osiedla musi stale zamieszkiwać na obszarze jednostki pomocniczej, w której kandyduje.
- Sołtys, jak państwo wiecie, zwykle ma silny mandat do sprawowania swojej funkcji, bo jest naturalnie, integralnie, czasem wielopokoleniowo, związany ze swoją społecznością. Jednostki pomocnicze w postaci rad dzielnic, rad osiedli mają charakter czysto administracyjny, tak że nie ma tam tak do końca tej więzi z mieszkańcami. Zarówno podczas dyskusji w komisji sejmowej, jak i w Senacie szukaliśmy na podstawie jakich elementów można zweryfikować kwestię zamieszkania, miejsce pobytu oraz tzw. więzi funkcjonalnych, bytowych z danym osiedlem w danym miejscu. Nie ma takich narzędzi – wskazywał w Senacie Tomasz Szymański, wiceminister spraw wewnętrznych i administracji. Mówił, że wiązałoby się to prawdopodobnie z koniecznością przeprowadzenia przez rady gminy postępowań wyjaśniających na temat miejsca zamieszkania osoby, która sprawuje mandat, i sprawdzenia, czy spełnia tę przesłankę trwałego funkcjonowania w danej społeczności, osiedlowej czy dzielnicy.
Czytaj też w LEX: Budowanie lokalnej społecznej odporności mieszkańców na zagrożenia >
Ustalenie ostatecznego faktu zamieszkania na obszarze danej dzielnicy jest praktycznie po prostu niemożliwe. To ma przecież charakter deklaratywny, tak jak spis wyborców… Przecież nie ma obowiązku meldunkowego. Tak naprawdę jest to kwestia deklaratywna i nie ma narzędzi, które by w sposób obiektywny dawały możliwość, że tak powiem, zakwalifikowania danego mieszkańca do tegoż osiedla, czy też tej dzielnicy – mówił wiceminister Szymański.
Czytaj też w LEX: Zasada ciągłości władzy a pozycja organów samorządu gminnego >
