ARiMR ma przejąć zwrot akcyzy za paliwo rolnicze. Gminy i rolnicy mają zastrzeżenia
Przekazanie ARiMR obsługi zwrotu podatku akcyzowego od paliwa rolniczego budzi sprzeciw niektórych samorządów. Gminy przekonują, że obecny system działa sprawnie, a centralizacja i pełna cyfryzacja procedury mogą utrudnić rolnikom składanie wniosków i wydłużyć rozpatrywanie spraw. Dla gmin oznacza to dodatkowo także utratę blisko 40 mln złotych.
Przeniesienie obsługi zwrotu akcyzy za paliwo rolnicze z gmin do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa to pomysł Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Resort wskazuje, że przepisy regulujące warunki zwrotu producentom rolnym podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego w produkcji rolnej powstały ponad 20 lat temu. Producenci rolni podnoszą m.in. problemy związane z koniecznością składania oddzielnie wniosków o zwrot podatku akcyzowego w każdej gminie, w której posiadają ziemię, konieczność składania wniosków osobiście oraz brak możliwości składania wniosków elektronicznie.
Ministerstwo przygotowało więc projekt nowelizacji ustawy o zwrocie podatku akcyzowego i niektórych opłat zawartych w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Przewiduje on:
- składanie jednego wniosku rocznie wyłącznie za pośrednictwem Portalu Rolnika prowadzonego przez ARMiR, a nie do gmin,
- składanie wniosku raz do roku, a nie dwa razy,
- objęcie zwrotem nie tylko podatku akcyzowego, lecz także opłaty paliwowej i emisyjnej,
- wyliczanie limitu zwrotu dla gruntów na podstawie powierzchni zatwierdzonej do płatności bezpośrednich,
- automatyczne pobieranie danych o zwierzętach z systemów ARiMR,
- wypłatę środków bezpośrednio na rachunek bankowy producenta rolnego,
- wprowadzenie przepisów regulujących warunki zwrotu podatku akcyzowego i niektórych opłat zawartych w cenie oleju napędowego spadkobiercom.
Projektodawca wskazuje, że obecny system generuje dla administracji gminnej obsługę ponad 1,1 mln wniosków rocznie. W 2026 r., jak wynika z informacji przekazanej przez KRUS, na zwrot akcyzy zaplanowano łącznie 2,013 mld zł, z czego 1 mld 973,5 mln zł ma trafić bezpośrednio do producentów rolnych, a pozostała część (ok. 39,5 mln zł) jako dotacja celowa do samorządów obsługujących to zadanie administracyjnie (przyjmowanie wniosków, wydawanie decyzji i wypłata zwrotu).
- Obecnie koszty obsługi są finansowane w wysokości 2 proc. kwoty wypłacanego rolnikom zwrotu podatku akcyzowego. To nie są duże pieniądze w skali budżetu gminy - wyjaśnia Marta Małyszek, wójt rolniczej gminy Mircze z woj. lubelskiego. Jej zdaniem przeniesienie obsługi wniosków do ARMiR to dobre rozwiązanie, bo zajmie się tym instytucja, która już obsługuje rolników, ma narzędzia, aby weryfikować dane zawarte we wnioskach.
Oczywiście składanie wniosków w formie elektronicznej może być problemem dla starszych rolników, którzy nie mają kompetencji cyfrowych, ale z drugiej strony coraz więcej usług jest obsługiwanych właśnie w tej formie – zwraca uwagę Marta Małyszek.
Samorządowcy z Wielkopolski: gminy są bliżej rolników
Negatywnie do przejęcia obsługi wniosków przez ARMiR odniosło się Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski. Organizacja zaapelowała do resortu rolnictwa o odstąpienie od planowanych zmian i pozostawienie kompetencji na poziomie lokalnym.
Stowarzyszenie wskazuje, że obecny model funkcjonuje od wielu lat i jest dobrze znany zarówno urzędnikom, jak i producentom rolnym. Zdaniem samorządowców pracownicy gmin posiadają doświadczenie w prowadzeniu postępowań oraz wiedzę o lokalnych uwarunkowaniach, co pozwala sprawnie rozpatrywać wnioski i szybko wyjaśniać ewentualne niejasności.
– Od wielu lat zadanie związane ze zwrotem podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej realizowane jest przez gminy. Postępowania prowadzone są przez wykwalifikowanych pracowników, posiadających doświadczenie w obsłudze producentów rolnych oraz znajomość lokalnych uwarunkowań. Rolnicy są przyzwyczajeni do załatwiania tych spraw w urzędach gmin, które stanowią najbliższy i najbardziej dostępny szczebel administracji publicznej – podkreślono w stanowisku SGiPW.
Według organizacji przeniesienie realizacji zadania do ARiMR może skutkować wydłużeniem czasu rozpatrywania spraw i utrudnić producentom rolnym dostęp do pomocy. Samorządowcy zwracają także uwagę, że bezpośredni kontakt rolnika z pracownikiem gminy pozwala szybko usunąć braki formalne.
– Bezpośredni kontakt pomiędzy rolnikiem a pracownikiem gminy pozwala ograniczyć czas prowadzenia postępowania oraz zapobiega konieczności wielokrotnego przekazywania dokumentów – wskazano.
Obawy przed obowiązkową cyfryzacją
Jednym z głównych argumentów przeciwko projektowanym zmianom jest plan wprowadzenia wyłącznie elektronicznej formy składania wniosków. Zdaniem SGiPW może to stanowić istotną barierę dla części starszych rolników, które nie dysponują odpowiednimi kompetencjami cyfrowymi lub sprzętem umożliwiającym korzystanie z usług elektronicznych. Samorządowcy wskazują, że w praktyce część rolników będzie zmuszona korzystać z pomocy osób trzecich lub osobiście odwiedzać biura powiatowe ARiMR.
Stowarzyszenie zwraca uwagę, że dodatkowym utrudnieniem może być konieczność skanowania i elektronicznego przesyłania dokumentów, w szczególności papierowych faktur. Projekt przewiduje bowiem obowiązek dołączania ich kopii do wniosku, jeśli nie zostały wystawione w Krajowym Systemie e-Faktur.
Stowarzyszenie nie ogranicza się jednak do krytyki projektu. W swoim stanowisku proponuje pozostawienie zadania w kompetencjach gmin przy jednoczesnym uproszczeniu procedur oraz zapewnieniu odpowiedniego finansowania kosztów ich obsługi. Samorządowcy postulują m.in. rozwój elektronicznych narzędzi dla gmin, usprawnienie wymiany danych między samorządami, ARiMR i administracją skarbową oraz umożliwienie składania wniosków zarówno w formie tradycyjnej, jak i elektronicznej.
Mamy zapewnienie pana ministra rolnictwa, że ten temat zostanie poruszony na najbliższym spotkaniu komisji wspólnej rządu i samorządu terytorialnego – mówi Jacek Grusz, przewodniczący Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Wielkopolski.
Rolnicy także mają zastrzeżenia do projektu
Część proponowanych zmian krytycznie ocenia również Krajowa Rada Izb Rolniczych. Samorząd rolniczy pozytywnie odnosi się do planowanego uproszczenia procedur i wykorzystania danych już znajdujących się w systemach administracji publicznej, jednak sprzeciwia się całkowitemu odejściu od papierowych wniosków.
Zdaniem KRIR rozwiązanie nie uwzględnia sytuacji producentów rolnych, którzy nie posiadają odpowiednich kompetencji cyfrowych. Izby rolnicze proponują więc okres przejściowy, w którym możliwe byłoby składanie wniosków zarówno elektronicznie, jak i w tradycyjnej formie papierowej.
Czytaj też w LEX: Prawo pierwokupu nieruchomości w świetle ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego >
Zastrzeżenia budzi także plan ograniczenia naboru do jednego terminu w roku. Według KRIR utrzymanie dwóch terminów składania wniosków.
Największe zapotrzebowanie na olej napędowy występuje w okresach wiosennych i jesiennych prac polowych, kiedy gospodarstwa ponoszą największe wydatki związane z zakupem paliwa. Utrzymanie dwóch terminów składania wniosków i zwrotu lepiej odpowiada rozkładowi tych wydatków w ciągu roku, pozwala na szybszy zwrot części poniesionych kosztów i realnie wspiera płynność gospodarstw – wskazuje Wiktor Szmulewicz, prezes Krajowej Rady Izb Rolniczych.
Samorząd rolniczy postuluje również podniesienie stawki zwrotu do 2 zł za litr oleju napędowego i wprowadzenie mechanizmu jej corocznej waloryzacji z uwzględnieniem wzrostu cen paliw i kosztów prowadzenia działalności rolniczej. A także zwiększenie limitów ilości oleju napędowego objętego zwrotem, w szczególności przez podniesienie przelicznika stosowanego do powierzchni użytków rolnych.
KRIR nie zgadza się tym samym na mechanizm ustalenia sztywnego, corocznego limitu wydatków budżetu państwa na ten cel i ustalenie mechanizmu korygującego polegającego na obniżeniu stawki zwrotu w kolejnym roku w przypadku przekroczenia limitu.
Czytaj też w LEX: Nabywanie i zbywanie nieruchomości rolnych przez gminę w drodze czynności prawnych >
