Diagnoza autyzmu dziecka wymaga zgody obojga rodziców
Rodzic nie może samodzielnie zdecydować o rozpoczęciu procedury diagnostycznej, prowadzącej do wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, jeśli drugi rodzic sprzeciwia się takiemu działaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że w przypadku sporu między rodzicami zgody na badanie dziecka w kierunku autyzmu nie można domniemywać, a postępowanie powinno zostać zawieszone do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd opiekuńczy.
Matka małoletniego Marcina W. zawnioskowała do Zespołu Orzekającego Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Jędrzejowie (woj. świętokrzyskie) o ustalenie, czy wymaga on kształcenia specjalnego. Miała obawy związane z trudnościami szkolnymi dziecka i jego funkcjonowaniem wśród rówieśników w szkole. Specjaliści Poradni uznali, że małoletni posiada cechy zaburzenia ze spektrum autyzmu i wymaga objęcia pomocą psychologiczno-pedagogiczną oraz dostosowania wymagań edukacyjnych do jego indywidualnych potrzeb. Zespół Orzekający bazował na wynikach własnych badań diagnostycznych, informacjach zawartych w dokumentacji przekazanej przez rodziców chłopca oraz opiniach nauczycieli.
Udział w postępowaniu nie oznacza zgody na badanie
Ojciec małoletniego, Patryk W. złożył odwołanie, jednak Świętokrzyski Kurator Oświaty decyzji nie zmienił.
Przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Kielcach Patryk W. argumentował, że jako ojciec małoletniego, któremu sąd rozwodowy powierzył prawo decydowania w sprawach istotnych dla dziecka, nie wyrażał zgody na przeprowadzenie badania. Między nim a byłą małżonką, matką dziecka, istnieje spór o stan intelektualny syna. W tej sytuacji wymagane było aby sąd opiekuńczy zajął stanowisko. Organ powinien natomiast zawiesić toczące się z wniosku matki dziecka postępowanie.
Z kolei organ wskazywał, że skarżący brał czynny udział w postępowaniu organu I instancji, w złożonych odwołaniach wnosił o wydanie nowego orzeczenia, a uprzednio składał wniosek o zmianę terminu posiedzenia Zespołu Orzekającego i brał udział w tym posiedzeniu. Nie może zatem twierdzić, że nie wyrażał zgody na prowadzenie tego postępowania.
O istotnych sprawach dziecka rodzice decydują wspólnie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił obie decyzje wydane w sprawie, przyznając rację ojcu dziecka. Wskazał, że orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego albo indywidualnego nauczania, a także o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z przepisami o ochronie zdrowia psychicznego, wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Zespoły wydają orzeczenia i opinie na pisemny wniosek rodzica dziecka lub na pisemny wniosek pełnoletniego ucznia. Od tych orzeczeń rodzice dziecka mogą złożyć odwołanie do kuratora oświaty (art. 127 ust. 12).
Postępowanie w sprawie wydania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego jest postępowaniem skargowym. Oznacza to, że dysponentem postępowania jest wnioskodawca. Jego wniosek inicjuje postępowanie a brak wniosku wyklucza dopuszczalność prowadzenia postępowania. Złożenie wniosku i jego dalsze podtrzymywanie warunkuje dopuszczalność prowadzenia postępowania, opartego na zasadzie skargowości.
Wprawdzie w przepisach literalnie wskazano, że zespoły wydają orzeczenia na pisemny wniosek "rodzica", czego nie należy odczytywać w ten sposób, że można pominąć zgodę drugiego z rodziców albo ją domniemywać.
Każdy z rodziców dziecka, o ile jego władza rodzicielska nie została ograniczona lub nie został jej pozbawiony (właściwym orzeczeniem), posiada legitymację do reprezentowania dziecka w postępowaniu, tj. złożenia wniosku inicjującego postępowanie, jak również kwestionowania orzeczeń zespołów orzekających w drodze odwołania. Zgodnie natomiast z art. 93 par. 1 k.r.o. władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. Podjęcie decyzji w sprawie wystąpienia z wnioskiem o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, uzależnionej od stanu zdrowia dziecka, z pewnością należy do istotnych spraw dziecka, o których rodzice rozstrzygają wspólnie. W przypadku braku porozumienia między nimi, rozstrzyga sąd opiekuńczy, a nie organ administracji.
W razie sporu organ powinien zawiesić postępowanie
W sytuacji, gdy w toku postępowania przed organami administracji okaże się, że wniosek o wydanie orzeczenia został złożony przez jednego z rodziców, bez wiedzy, a nawet wbrew woli drugiego z rodziców, i że istnieje między rodzicami spór co do rzeczywistego stanu zdrowia dziecka i potrzeby (lub braku potrzeby) objęcia kształceniem specjalnym, okoliczności tej nie można pominąć. Zatem do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. wyrażenia przez sąd opiekuńczy zgody zastępującej oświadczenie woli rodziców organ winien zawiesić postępowanie.
W tej sprawie rodzice małoletniego byli rozwiedzeni. Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim matce, a wykonywanie władzy przez ojca ograniczył do współdecydowania w istotnych sprawach dziecka związanych z procesem wychowania, wykształcenia i wyjazdu na stałe za granicę. Ma zatem skarżący rację, że decydowanie o złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego i występowanie w postępowaniu w tym przedmiocie, należy do istotnych spraw dziecka, o których powinien wiedzieć i wyrazić zgodę na takie badanie. Tymczasem wniosek złożyła wyłącznie matka dziecka.
Co prawda ostatecznie skarżący został dopuszczony do udziału w postępowaniu, jednak jego stanowisko wyrażane przez cały tok postępowania co do stanu zdrowia dziecka (w szczególności diagnozy w zakresie stwierdzenia zespołu Aspergera, potrzeby jego badania, a w konsekwencji najpewniej także potrzeby orzeczenia kształcenia specjalnego) było odmienne niż stanowiska wnioskodawczyni. Fakt, że skarżący podejmował czynności procesowe w toku postępowania, nie oznaczał jeszcze, że wyraził na nie zgodę. Tym bardziej, że przez cały czas kwestionował decyzje organów administracyjnych.
Na koniec sąd podkreślił, że istotą ani celem przedmiotowego postępowania administracyjnego w tej sprawie nie było rozstrzyganie sporu powstałego pomiędzy rodzicami dziecka, co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i decydowania o istotnych sprawach dziecka. Brak jest podstaw, by w postępowaniu o wydanie orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania rodzice dziecka prowadzili spór przeciw sobie jako odrębne strony postępowania o spornych interesach, w rozumieniu art. 28 k.p.a., ich interes prawny do udziału w tym postępowaniu jest bowiem pochodną interesu prawnego ich dziecka. W istocie oboje rodzice reprezentowali w przedmiotowym postępowaniu wyłącznie interes dziecka, a nie swój własny interes faktyczny.
Z uwagi zatem na niewątpliwy spór między rozwiedzionymi rodzicami dziecka co do jego istotnych spraw, wymagane było w tym przypadku wcześniejsze rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego, co obligowało organ do zawieszenia postępowania.
Wyrok WSA w Kielcach z 15 lipca 2026 r. II SA/Ke 208/26
Czytaj też w LEX: Finansowanie kształcenia uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych >
