Warszawski USC będzie dokonywał transkrypcji aktów małżeńskich par jednopłciowych
Prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski poinformował we wtorek, że do jego urzędu dotarły dokumenty z Naczelnego Sądu Administracyjnego i w najbliższych dniach stołeczny Urząd Stanu Cywilnego dokona transkrypcji akt małżeństwa osób tej samej płci, co do których sądy wydały już wyroki. Zapowiedział też, że będą dokonywane również transkrypcje dokumentów, w sprawie których nie zapadły takie wyroki.
Ta pierwsza sprawa dotyczy małżeństwa dwóch Polaków zawartego legalnie w 2018 r. w Berlinie. Para postanowiła przenieść się do Polski. Chcąc być traktowanymi w kraju jako małżonkowie, mężczyźni złożyli wniosek o transkrypcję niemieckiego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego. Spotkali się jednak z odmową, uzasadnioną tym, że polskie prawo nie dopuszcza małżeństw tej samej płci. W sprawie tej w 2023 r. NSA skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości UE. W listopadzie 2025 r. Trybunał orzekł, że państwo członkowskie ma obowiązek uznać małżeństwo pary tej samej płci zawarte legalnie w innym kraju Unii, nawet jeśli prawo tego państwa nie uznaje tego typu związków.
Czytaj: TSUE: Polska musi uznawać małżeństwa jednopłciowe zawarte za granicą>>
Sprawa wróciła na wokandę NSA, który uchylił orzeczenie stołecznego sądu administracyjnego oraz wcześniejszą decyzję odmawiającą wpisania do rejestru stanu cywilnego aktu małżeństwa jednopłciowego obywateli polskich, zawartego za granicą. Jednocześnie zobowiązał kierownika stołecznego urzędu stanu cywilnego do przeniesienia w drodze transkrypcji do rejestru stanu cywilnego aktu tego małżeństwa, wyznaczając na to termin 30 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych. Po tym wyroku NSA już kilka wojewódzkich sądów administracyjnych wydało orzeczenia nakazujące transkrypcje aktów małżeństw par jednopłciowych zawartych za granicą.
Czytaj: NSA: Trzeba wpisać zagraniczny akt małżeństwa jednopłciowej pary>>
Rząd zapowiedział zmiany, ale nic nie zrobił
Zaraz po ogłoszeniu przez TSUE wyroku, przedstawiciele polskiego rządu zadeklarowali, że zostanie on wykonany i stworzone zostaną warunki do transkrypcji takich dokumentów w Polsce. Odpowiedzialne za tę problematykę Ministerstwo Cyfryzacji poinformowało, że trwają prace nad nowelizacją rozporządzenia w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego. No i że przewiduje się zmianę wzoru odpisu skróconego i zupełnego aktu małżeństwa, czyli o zastąpienie określeń „kobieta” i „mężczyzna” określeniami „pierwszy małżonek” i „drugi małżonek”, a tym samym umożliwienie transkrypcji aktów małżeństw tej samej płci. Wkrótce minie od wyroku TSUE pół roku, a resort nadal przekazuje, że projekt rozporządzenia jest na etapie analizy uwag zgłoszonych w toku opiniowania, konsultacji i uzgodnień. A Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji poinformowało, że dla rozwiązania problemu potrzebna jest nowelizacja ustawy o aktach stanu cywilnego, co bardzo komplikuje sprawę, ponieważ nie wiadomo, czy taką zmianę uda się przeprowadzić w Sejmie, a następnie, czy podpisałby ją prezydent.
Premier Donald Tusk we wtorek zobowiązał ministra cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego oraz ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego do „jak najszybszego ustalenia treści rozporządzenia”, a do parlamentarzystów zwrócił się o jak najszybszą pracę nad przepisami ustawowymi.
Administracja działa w istniejących warunkach
Niezależnie jednak od tego, co zrobi rząd, „piłeczka” jest teraz w administracji lokalnej. Dopytywany o to wcześniej prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski informował, że nie może zastosować się do wyroków TSUE i NSA, bo z tego ostatniego sądu nie otrzymał jeszcze dokumentów. No i we wtorek 12 maja otrzymał. - Dziś dotarły do nas dokumenty w sprawie transkrypcji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - poinformował na portalu X. - Cieszy mnie, że na podstawie wyroku TSUE i kolejnych rozstrzygnięć NSA, warszawski USC w najbliższych dniach dokona transkrypcji aktu małżeństwa osób tej samej płci, co do których sądy wydały już wyroki - dodał. Prezydent poinformował jednocześnie, że podjął decyzję, że w oparciu o te rozstrzygnięcia sądów, a więc w świetle kształtującej się w ten sposób linii orzeczniczej, w kolejnym kroku USC będzie dokonywał transkrypcji małżeństw osób tej samej płci obywatelstwa polskiego zawartych na terytorium państw Unii Europejskiej, które wystąpiły lub wystąpią z takim wnioskiem do USC. Zaznaczył, że jako kierownik USC w Warszawie porusza się w granicach obowiązującego prawa, w tym ustaw, rozporządzeń i wyroków sądów polskich i europejskich. - Prezydent Warszawy nie ma w tej sprawie swobody podejmowania decyzji, ale wyrok TSUE i wyroki NSA mają skutek systemowy, w którym transkrypcja małżeństw jednopłciowych powinna być dokonywana niezależnie od tego, czy w sprawie danej pary zapadł wyrok sądu - zaznaczył. I dodał, że do czasu wprowadzenia rozwiązania systemowego, czyli rozporządzenia w sprawie wzorów dokumentów z zakresu rejestracji stanu cywilnego, transkrypcje będą dokonywane w ramach istniejących możliwości technicznych.
- W związku z otrzymaniem przez warszawski USC dokumentów z NSA, zgodnie z treścią wyroku z 20 marca 2026 r., transkrypcja powinna zostać dokonana w ciągu 30 dni. Cieszę się, że prezydent Trzaskowski zadeklarował chęć wykonywania obowiązujących wyroków i postępowania zgodnie z prawem. Z pewnością będzie to precedens, na który wszyscy czekamy i jednocześnie jasny sygnał dla wszystkich urzędów w kraju, że transkrypcji trzeba dokonywać – powiedziała Prawo.pl Annamaria Linczowska, koordynatorka ds. rzecznictwa i działań prawnych w Kampanii Przeciw Homofobii. I podkreśliła, że konieczność dokonywania przez Polskę transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa wynika z obowiązującego prawa unijnego, którego interpretacji dokonał zarówno TSUE w wyroku listopadowym, jak i NSA w marcowym, a więc transkrypcja powinna być dokonywana w przypadku każdego aktu małżeństwa zawartego za granicą, a nie tylko w odniesieniu do tych, w przypadku których zapadło rozstrzygnięcie sądowe.
- Dzisiaj został opublikowany również tęczowy ranking ILGA-Europe, w którym Polska uplasowała się na trzecim od końca miejscu w Unii Europejskiej pod względem bezpieczeństwa prawnego osób LGBT+. Myślę, że realne umożliwienie transkrypcji to pierwszy krok do zmiany naszej pozycji w kolejnych latach - dodała Annamaria Linczowska.
