WSA: Dane z rejestrów publicznych niewystarczające do „Aktywnego rodzica”

Postępowanie dowodowe prowadzone w sprawach świadczeń „Aktywny rodzic” nie może opierać się wyłącznie na danych z rejestrów publicznych, a pomijać inne środki dowodowe. Wnioskodawca, którego dotyczy podejmowane rozstrzygnięcie, ma prawo otrzymać stosowne wyjaśnienia co do podstaw podjętego rozstrzygnięcia i wyrazić własne stanowisko kwestionujące rozstrzygnięcie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, bez należytego wyjaśnienia istotnej okoliczności sprawy zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym.

W 2024 r. wnioskodawca ubiegał się o świadczenie „Aktywni rodzice w pracy” na córkę. ZUS przyznał świadczenie na okres od 1 października 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. Jednocześnie podczas okresu świadczeniowego na podstawie danych zawartych w Systemie Informacji Oświatowej ZUS ustalił, że córka wnioskodawcy uczęszczała do przedszkola. Na żądanie przedłożenia stosownego oświadczenia (lub informacji, w jakim okresie dziecko realizowało pobyt w placówce w przypadku, gdy uczęszczało do przedszkola) wnioskodawca odpowiedział, że córka nie uczęszczała do przedszkola we wskazanych miesiącach.

Nieprawidłowości w Systemie Informacji Oświatowej

Zgodnie z przepisami, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia "Aktywny rodzic", jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do tego świadczenia, osoba nienależnie pobrała to świadczenie lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia. Z tego powodu ZUS uchylił wnioskodawcy przyznane prawo do świadczenia od 1 kwietnia 2025 r., stwierdzając w uzasadnieniu, że świadczenie to nie przysługuje na dziecko, które uczęszcza do przedszkola. Wnioskodawca odwołując się od decyzji po raz kolejny poinformował ZUS, że córka nie uczęszcza do przedszkola, jest jedynie w procesie rekrutacji do placówki od 1 września 2025 r. Według danych SIO, dziecko było zarejestrowane jako uczęszczające do przedszkola w okresie od 1 kwietnia 2025 r. do 31 maja 2025 r.

Początkowo ZUS wezwał wnioskodawcę do kontaktu z przedszkolem celem wprowadzenia w SIO prawidłowej daty wyrejestrowania dziecka z przedszkola. Jednakże po rozpatrzeniu odwołania prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję uchylającą prawo do świadczenia, wyjaśniając w uzasadnieniu, że ponownie dokonał odczytu rejestru SIO. Dane dotyczące córki uczęszczającej do przedszkola w dalszym ciągu nie zostały zmienione.

Wnioskodawca zaskarżył decyzję, żądając m.in. jej uchylenia i wypłaty świadczenia za kwiecień 2025 r. Zarzucił oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na odczycie Systemu Informacji Oświatowej, bez weryfikacji stanu faktycznego oraz pominięcia oświadczenia przedszkola jednoznacznie potwierdzającego brak uczęszczania dziecka do placówki w danym okresie. Skarżący zwrócił uwagę, że umowa z przedszkole dotyczyła jedynie rekrutacji do placówki – nie obejmowała kwietnia 2025 r., w konsekwencji nie została spełniona przesłanka wyłączająca prawo do świadczenia w kwietniu 2025 r.

Organ sprawdza systemy, a pomija fakty

Zasady i tryb przyznawania świadczeń z grupy "Aktywny rodzic zostały uregulowane przepisami ustawy z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic". Celem tych świadczeń jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenie rodzicielstwa z aktywizacją zawodową. Świadczenie "Aktywni rodzice w pracy" przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca.

Sąd rozpoznający skargę przypomniał, że ustalając lub weryfikując prawo do świadczeń, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględnia informacje, dokumenty oraz informacje uzyskane z rejestrów publicznych lub zweryfikowane w rejestrach publicznych, w tym z rejestru PESEL, z systemu informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, z rejestru żłobków i klubów dziecięcych oraz wykazu dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów, a także z własnych rejestrów. W przypadku świadczenia „Aktywni rodzice w pracy" ZUS w szczególności weryfikuje informacje o możliwym objęciu dziecka opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo sprawowaną przez dziennego opiekuna, co stanowi przesłankę bezwzględnie wykluczającą możliwość pobierania świadczenia.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie

- Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym, jako wydana bez należytego wyjaśnienia istotnej okoliczności sprawy, jaką było uczęszczanie córki bądź jej nieuczęszczanie do przedszkola w kwietniu 2025 r. W konsekwencji nie sposób uznać, aby ustalając okoliczności faktyczne istotne dla sprawy przysługiwania danego świadczenia, organ administracji (tu: ZUS lub prezes ZUS) mógł oprzeć się wyłącznie na danych z rejestrów publicznych, pomijając inne środki dowodowe – uznał WSA w Poznaniu. Zdaniem sądu, wadliwe było działanie prezesa ZUS, który ustalenia dotyczące potencjalnego występowania przesłanki negatywnej (czyli tego, czy dziecka wnioskodawcy było w kwietniu 2025 r. objęte opieką przedszkola) oparł wyłącznie na informacjach z bazy Systemu Informacji Oświatowej.

Poza tym sąd wskazał, że organ administracji pominął milczeniem (nawet w odpowiedzi na skargę) wyjaśnienia skarżącego oraz przedłożone przez niego dokumenty, w szczególności załączoną do odwołania kopię umowy przedwstępnej z przedszkolem oraz załączone do skargi oświadczenie dyrektora przedszkola.

- Za nieprawidłowe należy uznać także działanie organu II instancji, który to skarżącemu polecił skontaktować się z przedszkolem "w celu wprowadzenia w Systemie Informacji Oświatowej prawidłowej daty wyrejestrowania dziecka z przedszkola", zamiast we własnym zakresie wyjaśnić z przedszkolem tę kwestię. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się naruszenia licznych przepisów, dlatego uchylił zaskarżoną decyzję.

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 czerwca 2026 r., sygn. akt III SA/Po 144/26