Związkowcy chcą zaprzestania publikacji oświadczeń majątkowych prokuratorów

Rada Główna Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP wystąpiła właśnie do ministra sprawiedliwości, prokuratora generalnego Waldemara Żurka o niezwłoczne podjęcie działań dostosowujących praktykę publikowania oświadczeń majątkowych prokuratorów do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z grudnia 2025 r. Chodzi konkretnie o wstrzymanie ich dalszego publikowania w BIP do czasu nowelizacji przepisów ustawy – Prawo o prokuraturze, oraz usunięcia bądź ograniczenia tych oświadczeń, które zostały już opublikowane.

Przypomnijmy, że w grudniu 2025 r. (sygn. akt K 2/23) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisów nakazujących publikację oświadczeń majątkowych sędziów i asesorów sądowych w otwartym, nieograniczonym co do czasu i kręgu odbiorców systemie teleinformatycznym. Uznał, że przyjęty model powszechnego udostępniania oświadczeń on-line w sposób jakościowo odmienny i szczególnie intensywny zwiększa ciężar ingerencji w sferę praw jednostki, wykraczając poza standard wynikający z art. 47 i art. 51 ust. 2 Konstytucji w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 18 Konstytucji. Ważył przy tym, z jednej strony – wartość jawności życia publicznego oraz prawo do informacji o osobach pełniących funkcje publiczne (art. 61 Konstytucji), z drugiej zaś – prawo do prywatności, autonomii informacyjnej oraz ochrony małżeństwa i rodziny. A stosując test proporcjonalności – jak uzasadniono – TK stwierdził, że ustawodawca nie wykazał konieczności sięgnięcia po środek w postaci powszechnej, nieograniczonej publikacji on-line, ani nie przeprowadził rzetelnej analizy rozwiązań mniej dolegliwych, takich jak model niejawnych oświadczeń przy wzmocnionej kontroli instytucjonalnej, częściowa jawność ograniczona do wybranych kategorii danych czy dostęp warunkowy. Sprawa dotyczyła sędziów, ale tożsame przepisy obowiązują w przypadku prokuratorów.

Czytaj: Oświadczenia majątkowe sędziów niczym niebezpieczna tragifarsa>>

Prokuratorska nowela utrzymuje oświadczenia o członkostwie w stowa>>

Trybunał powołał się też m.in. na wyrok TSUE z 22 listopada 2022 r. w sprawach C-37/20 i C-601/20 (rejestr beneficjentów rzeczywistych), wyrok Wielkiej Izby ETPC z 9 marca 2023 r. w sprawie L.B. przeciwko Węgrom, opinię CCJE nr 21 (2018) oraz raporty GRECO, wskazując na jednolity europejski standard ograniczania jawności majątkowej do przypadków uzasadnionych konkretnym interesem publicznym.

Sytuacja prokuratorów analogiczna

Związkowcy podkreślają, w piśmie, do którego dotarło Prawo.pl, że choć wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 2/23 dotyczył wprost przepisów regulujących ustrój sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych, SN i TK, analogiczne regulacje prawne dotyczące prokuratorów zawarte są w przepisach ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze. Jak zaznaczają, w zakresie jawności i publicznego udostępniania oświadczeń majątkowych prokuratorów w BIP opierają się na tożsamym mechanizmie normatywnym, a ich cel, treść i intensywność ingerencji w sferę prywatności są identyczne jak zakwestionowane normy p.u.s.p.:

• art. 104 par. 1 i następne ustawy – Prawo o prokuraturze regulują obowiązek składania oświadczeń majątkowych przez prokuratorów;
• oświadczenia obejmują majątek osobisty oraz majątek objęty małżeńską wspólnością majątkową (analogicznie jak art. 87 par. 1 p.u.s.p.);Jawne informacje z oświadczeń są udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej przez podmiot uprawniony do odebrania oświadczenia (analogicznie jak art. 87 par. 6a p.u.s.p.).

 Zasada wyrażona w wyroku TK K 2/23 ma charakter generalny: powszechna publikacja on-line szczegółowych danych majątkowych osób pełniących funkcje wymiaru sprawiedliwości – bez spełnienia testu proporcjonalności – jest niezgodna z Konstytucją. Ratio legis wyroku obejmuje zatem w sposób oczywisty także prokuratorów, a dalsze publikowanie ich oświadczeń majątkowych w BIP na dotychczasowych zasadach stanowi kontynuowanie praktyki uznanej za niekonstytucyjną - wskazują.

Publikacja oświadczeń majątkowych prokuratorów do wstrzymania?

Rada Główna Związku wnosi więc o:

• wydanie niezwłocznego zarządzenia/wytycznych/polecenia służbowego, skierowanego do wszystkich jednostek organizacyjnych prokuratury, nakazującego wstrzymanie dalszego publikowania oświadczeń majątkowych prokuratorów w BIP do czasu nowelizacji przepisów ustawy – Prawo o prokuraturze w zakresie zgodnym z wyrokiem TK K 2/23;
• usunięcie już opublikowanych w BIP oświadczeń majątkowych prokuratorów lub co najmniej wdrożenie niezwłocznych technicznych środków ograniczenia ich dostępności (ograniczenie indeksowania przez wyszukiwarki, tymczasowa dezaktywacja), do czasu uregulowania kwestii przez ustawodawcę;
• podjęcie inicjatywy legislacyjnej lub wystąpienie do właściwych organów (Ministra Sprawiedliwości, Prokuratora Krajowego, Sejmu RP) z wnioskiem o pilną nowelizację art. 104 i następnych ustawy – Prawo o prokuraturze w kierunku: zniesienia zasady powszechnej jawności oświadczeń majątkowych prokuratorów i powrotu do modelu oświadczeń podlegających wyłącznie kontroli instytucjonalnej, wyłączenia z zakresu jawności składników majątku objętych małżeńską wspólnością majątkową, wprowadzenia adekwatnych gwarancji ochrony danych osobowych prokuratorów i ich rodzin.

- Każdy dzień utrzymywania dotychczasowej praktyki publikowania oświadczeń majątkowych prokuratorów w BIP oznacza kontynuowanie naruszenia konstytucyjnych praw prokuratorów do prywatności i autonomii informacyjnej (art. 47 i art. 51 ust. 2 Konstytucji) oraz ochrony ich rodzin (art. 18 Konstytucji); naruszenie zasady, że orzeczenia Trybunału mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji), która wiąże wszystkie organy władzy publicznej; narażenie prokuratorów i ich rodzin na realne zagrożenia bezpieczeństwa osobistego wynikające z powszechnej, trwałej i nieograniczonej dostępności szczegółowych danych majątkowych w Internecie; ekspozycję prokuratury na ryzyko odpowiedzialności odszkodowawczej i skarg do organów ochrony danych osobowych (UODO) ze strony prokuratorów, których dane są bezprawnie upubliczniane - uzasadniono.

Prokuratorzy będą dochodzić roszczeń?

Jacek Skała, przewodniczący ZZPiPP RP, potwierdza, że pismo w tej sprawie zostało już wystosowane. -  Trybunał Konstytucyjny 2 grudnia 2025 r. (sygn. K 2/23, OTK ZU A/2025, poz. 118) orzekł jednogłośnie niezgodność z Konstytucją przepisów nakazujących powszechną publikację oświadczeń majątkowych sędziów i asesorów sądowych w Biuletynie Informacji Publicznej. Dotyczył on formalnie ustroju sądów, jednak jego skutki – prawne, praktyczne i ochronno-prawne – sięgają dalej. Środowisko prokuratorskie słusznie pyta: czy wyrok ten ma znaczenie także dla nas? Wyrok K 2/23 nie objął wprost ustawy – Prawo o prokuraturze - wskazuje Skała i przypomina, że przepisy dotyczące publikacji oświadczeń majątkowych prokuratorów oparte są na tożsamym modelu normatywnym: obejmują majątek wspólny małżonków i nakazują publiczne udostępnienie szczegółowych danych finansowych w BIP.

Nie twierdzę, że analogia ta automatycznie deroguje przepisy prokuratorskie – skutek taki wymagałby odrębnego wyroku TK lub nowelizacji. Twierdzę natomiast, że każdy organ stosujący prawo powinien mieć poważne wątpliwości co do konstytucyjnej dopuszczalności dalszego stosowania tych przepisów w dotychczasowym kształcie, dopóki ustawodawca ich nie dostosuje - mówi.

Zaznacza, że utrata przez normę ustawową mocy obowiązującej rodzi pytanie, czy dalsze udostępnianie danych już opublikowanych jest zgodne z art. 6 RODO, który wymaga ważnej podstawy prawnej przetwarzania. 

Nie przesądzam, że każda taka sytuacja skutkuje odpowiedzialnością – ocena wymaga analizy indywidualnego stanu faktycznego, a przesłanki z art. 82 RODO i art. 417 k.c. wymagają wykazania szkody i związku przyczynowego. Zwracam jednak uwagę, że TSUE w wyroku z 4 maja 2023 r. (C-300/21, Österreichische Post) potwierdził, iż naruszenie RODO może uzasadniać roszczenia o kompensatę szkody niemajątkowej. Prokuratorzy, których dane pozostają publicznie dostępne po odpadnięciu podstawy prawnej, mają uzasadnione podstawy do złożenia skargi do Prezesa UODO oraz dochodzenia roszczeń na drodze cywilnej - mówi prokurator.

Jak zaznacza, argumentem za pilnym działaniem jest nie tylko wyrok TK, ale i realny czynnik ryzyka bezpieczeństwa osobistego prokuratorów prowadzących sprawy karne, korupcyjne i cyberprzestępcze – ryzyko, na które Trybunał wskazał wprost.