Adwokaci i radcowie udzielali porad średnio tylko raz dziennie w czasie do jednej godziny, w dodatku często w lokalach, które nie były dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami – tak wynika z kontroli systemu nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa obywatelskiego. W ocenie Najwyższej Izby Kontroli system jest nieefektywny, a zaangażowane środki nie przekładają się na pełne wykorzystanie jego potencjału.
Wpływ na to mogły mieć m.in. brak skutecznych działań informacyjnych powiatów o systemie nieodpłatnych porad prawnych i poradnictwa, brak pomiaru jego efektywności oraz brak możliwości (w obecnym stanie prawnym) dostosowywania przez starostów czasu i częstotliwości dyżurów do rzeczywistego zainteresowania mieszkańców tego typu pomocą.
Nieodpłatna pomoc prawna stanowi element konstytucyjnego prawa do sądu i służy realizacji zasady równego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Obejmuje m.in. informowanie obywateli o obowiązującym stanie prawnym oraz przysługujących im uprawnieniach lub spoczywających na nich obowiązkach, a także nieodpłatną mediację. Z kolei nieodpłatne poradnictwo obywatelskie polega na wyjaśnianiu sytuacji, w której znalazł się obywatel i pomocy w samodzielnym rozwiązywaniu danego problemu prawnego. Edukacja prawna dotyczy zwiększenia świadomości prawnej całego społeczeństwa. Jak punktuje NIK, ustawa o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej była w latach 2015–2021 poddawana wielu zmianom, ostatecznie przyjmując kształt istotnie odbiegający od pierwotnego jej brzmienia.
Udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej są zadaniami zleconymi z zakresu administracji rządowej, realizowanymi przez powiaty.
To właśnie one tworzą punkty, w których adwokaci lub radcy prawni udzielają porad. Prowadzenie połowy punktów samorządy powierzają organizacjom pozarządowym, które są wyłaniane w otwartym konkursie ofert, w trybie określonym przepisami ustawy o działalności pożytku publicznego. Jednakże w kilku przypadkach, przy współpracy organów administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi, zostały naruszone zasady uczciwej konkurencji i jawności, a także nie dopełniono wymagań dotyczących elementów ofert podlegających ocenie.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
