Niekiedy na opinie biegłych sądowych, w tym także biegłych lekarzy, czeka się po kilka lat, co wydłuża toczące się sprawy sądowe. Skłania to do oceny, że system opiniowania przez biegłych nie jest prawidłowy. To nie wszystko. Niedoszacowane są także stawki. Godzina pracy biegłego lekarza ze specjalizacją jest wyceniona na niecałe 23 zł, a doktora habilitowanego na 55,11 zł. To znacznie poniżej tego, jak pracę specjalistów wycenia sektor usług i prywatnych, i publicznych.
Biegły sądowy to osoba, która w danej dziedzinie posiada wiadomości specjalne, konieczne dla sądu do rozstrzygnięcia danej sprawy. Konieczność ta pojawia się we wszystkich sprawach, które przekraczają wiadomości powszechnie dostępne dla człowieka ogólnie wykształconego.
- Przykładowo, jeżeli sąd rozpatruje sprawę o błąd medyczny, to sędzia nie wie, jakie postępowanie medyczne było dobre, więc musi powołać biegłego lekarza – mówi dr hab. n. praw. Radosław Tymiński, radca prawny.
W Polsce funkcjonują dwa rodzaje biegłych – do danej sprawy i biegłych z listy prezesa konkretnego sądu okręgowego. Zasady i tryb powoływania tych ostatnich zawarte są w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości z 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych.
Biegły sądowy zaliczany jest do osobowych źródeł dowodowych, a jego opinia traktowana jest jako środek dowodowy, mający na celu wyjaśnienie i pomoc sądowi w rozstrzygnięciu sprawy cywilnej bądź karnej. Ogólne zasady powoływania biegłych są uregulowane w art. 193 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego oraz w art. 278 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
Zobacz procedury w LEX:
Biegłym z listy prezesa sądu okręgowego może być osoba, która:
Radosław Tymiński, zwraca uwagę na kilka kluczowych kwestii w polskim systemie opiniowania przez biegłych. W jego opinii system ten jest absolutnie nieprawidłowy z powodu trzech podstawowych kwestii. Pierwszą z nich jest brak tzw. symetryzmu opiniowania.
- Chodzi o to, żeby np. lekarza z POZ opiniował lekarz z POZ, a profesora z kliniki profesor z innej kliniki. Pamiętam taką sprawę, w której do opiniowania lekarza z POZ powołano biegłego profesora z kliniki, zresztą znakomitego specjalistę, który jednakże nigdy nie pracował w POZ. Biegły ten napisał, że lekarz z POZ popełnił błąd, ponieważ powinno się w POZ oznaczyć troponinę. Każdy, kto pracuje w POZ, wie, że wtedy nie było takiej możliwości i lekarz postąpił dobrze, kierując pacjenta z bólem w klatce na SOR po wykonaniu EKG, które było prawidłowe – podaje przykład mecenas.
W jego opinii nieadekwatne do wiedzy i nakładu pracy biegłego są stawki za jej przygotowanie. Wynagrodzenie biegłych, np. w postępowaniu karnym regulują przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu karnym.
Wynagrodzenie jest obliczane na podstawie stawki bazowej, mnożników, które uwzględniają tytuły i stopnie naukowe oraz liczby godzin poświęconych na opiniowanie.
Czytaj także na Prawo.pl: Bukiel: Wysokie zarobki lekarzy drażnią niektórych, ale kształtuje je rynek
- Dla lekarza ze specjalizacją stawka ta wynosi od 22,90 zł do 32,39 zł netto, dla doktorów 45,63 zł, a dla doktorów habilitowanych 55,11 zł za godzinę pracy. Nie są to więc kwoty adekwatne do tego, które lekarze zarabiają w prywatnych gabinetach czy w publicznych szpitalach – komentuje mec. Tymiński. Jego zdaniem, stawka godzinowa powinna być wyliczana na podstawie PIT-u biegłego i być równoważna.
Mecenas Tymiński zwraca także uwagę na trzecią, bardzo istotną kwestię. Chodzi o brak ustawowych uregulowań dotyczących egzekwowania czasu, w którym biegły winien wydać opinię.
- Ostatnio mam sprawę, w której na opinię czekamy już 3 lata, i wciąż jeszcze jej nie ma – mówi.
Opinia biegłego służy sądowi do oceny sprawy w kontekście wiadomości specjalnych. Kodeks postępowania karnego przewiduje, że opinia biegłego powinna zawierać:
Co do zasady biegły, w tym także lekarz, który pełni tę funkcję, nie może odmówić sądowi, policji czy prokuratorze wykonywania jakiejś czynności z zakresu swoich obowiązków, ze względu na wiadomości specjalne, które posiada w danej dziedzinie.
- Wynika to z tego, że w pewnych bardzo wąskospecjalistycznych dziedzinach bez tego obowiązku mogłoby dojść do sytuacji, w której nie można by znaleźć biegłego – tłumaczy mec. Tymiński.
Zobacz procedurę w LEX: Powoływanie biegłych sądowych z dziedzin medycyny >
Zwolnienie lekarza z funkcji biegłego
Lekarz może być zwolniony z funkcji biegłego w danej sprawie, jeżeli:
Zobacz procedurę w LEX: Odwoływanie z funkcji biegłego w dziedzinie medycyny >
Lekarz może zostać skreślony z listy biegłych:
Zwolnienie z funkcji biegłego, skreślenie z listy biegłych a także nadzór nad biegłymi należy do kompetencji prezesa sądu okręgowego. Biegły jest powoływany na okres 5 lat z możliwością przedłużenia okresu pełnienia funkcji na dalszy oznaczony okres.
Jeżeli lekarz jest pracownikiem podmiotu leczniczego, to przed powołaniem go na stanowisko biegłego wymagane jest zasięgnięcie opinii pracodawcy. W przypadku wykonywania wolnego zawodu opinię uzyskuje się od organizacji zawodowej (izby lekarskiej), do której lekarz należy. Przed objęciem funkcji biegły składa przyrzeczenie przed prezesem sądu okręgowego.
O powołaniu na funkcję biegłego, jak i zwolnieniu, prezes sądu okręgowego powiadamia pracodawcę w przypadku lekarza-pracownika lub odpowiednią organizację zawodową, do której należy lekarz wykonujący wolny zawód. Biegły ma obowiązek zawiadamiać prezesa sądu o każdej zmianie adresu oraz o zamierzonej przerwie w wykonywaniu swoich funkcji powyżej trzech miesięcy.
Zobacz linie orzecznicze w LEX:
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
