Asystent osoby pokrzywdzonej. O wsparciu w labiryncie procedur mówi Witold Klaus [Prawo na Oko #77]
Kontakt z sądem, prokuraturą czy Policją może być dla osoby pokrzywdzonej kolejnym trudnym doświadczeniem, a nieznajomość procedur, spotkanie ze sprawcą oraz silne emocje sprawiają, że nawet samo oczekiwanie przed salą rozpraw staje się poważnym obciążeniem. Odpowiedzią na te problemy może być asystent osoby pokrzywdzonej, który nie zastępuje pełnomocnika, lecz przygotowuje, towarzyszy i pomaga odzyskać poczucie bezpieczeństwa. O tym, jak takie wsparcie wygląda w praktyce, w 77. odcinku podcastu Prawo na Oko opowiada Witold Klaus: doktor habilitowany nauk prawnych, kryminolog i badacz migracji; profesor w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk oraz w Ośrodku Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego.
Rozmowa nawiązuje do pilotażowego programu Asystent Osoby Pokrzywdzonej Przestępstwem, w ramach którego sprawdzano w praktyce, jak taka forma wsparcia może pomagać osobom pokrzywdzonym w kontakcie z wymiarem sprawiedliwości.
Nie każdą potrzebę osoby pokrzywdzonej da się zamknąć w procedurze
Rola asystenta zaczyna się jeszcze przed wejściem na salę rozpraw. Może obejmować wyjaśnienie, jak będzie przebiegało postępowanie, omówienie pytań, które mogą paść, a nawet wcześniejszą "próbną" wizytę w sądzie. Dla osoby, która nigdy wcześniej nie była w takim miejscu, znaczenie mogą mieć pozornie proste informacje takie jak to, jak wygląda kontrola bezpieczeństwa, gdzie znajduje się właściwa sala czy czego można spodziewać się po przekroczeniu progu budynku.
To może być pójście do sądu, opowiedzenie o procedurze: co się może zdarzyć, o co może sąd pytać, jak ta procedura może wyglądać. (...) A potem po prostu bycie z osobą pokrzywdzoną w sądzie, rozmowa na korytarzu, odciąganie uwagi od tego, co się może za chwilę zadziać. Bycie po jej stronie, kiedy po drugiej stronie jest sprawca
opisuje rolę asystenta Witold Klaus.
Czasem najważniejsza jest obecność drugiego człowieka
Osoba pokrzywdzona może potrzebować nie tylko informacji o przepisach i procedurach. Równie istotne jest wsparcie emocjonalne, zwłaszcza gdy przed salą sądową ponownie spotyka sprawcę. W takich sytuacjach obecność asystenta może dawać bardzo konkretne poczucie ochrony.
Jedna z historii przywołanych przez Witolda Klausa w rozmowie dotyczyła asystentki, która stanęła pomiędzy osobą pokrzywdzoną a sprawcą, zasłaniając ją własnym ciałem. Nie była to formalna czynność procesowa, lecz prosty gest, który miał dla osoby pokrzywdzonej duże znaczenie.
Osoba asystencka stanęła na linii pomiędzy osobą pokrzywdzoną a sprawcą po to, żeby nie dopuścić nawet do kontaktu wzrokowego
wspomina gość podcastu.
Emocje nie znikają po przekroczeniu sali rozpraw
Silny stres wpływa również na sposób, w jaki osoba pokrzywdzona opowiada o swoich doświadczeniach. Może mieć trudność z zachowaniem kolejności zdarzeń, przypomnieniem sobie szczegółów lub przedstawieniem spójnej relacji i wcale nie musi to wynikać z braku wiarygodności, lecz może być naturalną konsekwencją traumy i obciążenia emocjonalnego.
Asystent nie przygotowuje zeznań i nie podpowiada, co należy powiedzieć. Może jednak wcześniej wyjaśnić przebieg czynności, pomóc oswoić sytuację i poradzić sobie z emocjami. W efekcie wsparcie służy nie tylko samej osobie pokrzywdzonej, lecz może również ułatwić prowadzenie czynności Policji, prokuraturze i sądowi.
Osoba w traumie, po trudnych przeżyciach nie mówi składnie, mieszają się jej kolejności zdarzeń, nie pamięta dokładnie różnych rzeczy. To jest zupełnie oczywiste i oczywisty element ciężkiego stresu
zaznacza Witold Klaus.
Asystent jest potrzebny nie tylko w sprawach karnych...
Doświadczenia z programu pokazały, że potrzeby osoby pokrzywdzonej nie zawsze kończą się wraz z postępowaniem karnym. Szczególnie wyraźnie było to widoczne w przypadku kobiet doświadczających przemocy domowej, które równolegle uczestniczyły m.in. w sprawach o rozwód, separację, alimenty czy opiekę nad dziećmi. Także w tych postępowaniach mogło dochodzić do ponownego spotkania ze sprawcą, a wraz z nim wracały stres, napięcie i potrzeba obecności kogoś po swojej stronie.
Powinniśmy myśleć o pokrzywdzeniu nie w takim wąskim tego słowa rozumieniu (...) tylko zobaczyć tego pokrzywdzonego w całym spektrum postępowań, w których on może wziąć udział
podkreśla Witold Klaus
Asystent osoby pokrzywdzonej nie prowadzi sprawy, nie zastępuje pełnomocnika i nie mówi za osobę pokrzywdzoną, a jednak jego obecność może zmienić sposób, w jaki przechodzi ona przez sądowe procedury. W 77. odcinku Prawa na Oko Witold Klaus opowiada o wsparciu, które pomaga oswoić nieznane, poradzić sobie z emocjami i nie zostać samemu wtedy, gdy po drugiej stronie jest sprawca.
