Wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy bez PIT

Świadczenia należne pracownikowi z tytułu naruszenia przez pracodawcę przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w sytuacji, gdy zostało otrzymane na podstawie wyroku sądowego jest odszkodowaniem i podlega zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych – orzekł korzystnie dla podatników Naczelny Sąd Administracyjny. Według prawników, to przełomowe orzeczenie, a spory wynikają z braku ustawowej definicji pojęcia „odszkodowania”

Brak ustawowej definicji pojęcia odszkodowanie w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych rodzi wciąż komplikacje, a spory trafiają na sądowe wokandy. W rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie konflikt między organami podatkowymi a podatnikiem dotyczył zwolnienia z PIT zasądzonego wyrokiem sądu wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

Spór powstał na tle następującej sytuacji. Podatnik przez kilkanaście lat był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Pracodawca 30 października 2017 r. wypowiedział mu umowę o pracę, powołując się na likwidację (art. 361 par. 1 Kodeksu pracy). W chwili otrzymania wypowiedzenia pracownik był w wieku przedemerytalnym i podlegał z tego tytułu pełnej ochronie.

Nie zgodził się więc z wypowiedzeniem umowy o pracę i złożył do sądu rejonowego pozew o przywrócenie do pracy (art. 45 par. 1 k.p.) i zasądzenie od pracodawcy wynagrodzenia za cały czas pozostawiania bez pracy (art. 47 k.p.).

Dowiedz się więcej: „Zmiany w przepisach o mobbingu - obowiązki pracodawcy od 5 listopada 2026 r." - Link https://www.wolterskluwer.com/pl-pl/solutions/lex/kadry/wiedza/zmiany-w-przepisach-o-mobbingu-obowiazki-pracodawcy-od-5-listopada-2026?utm_source=prawopl&utm_medium=link&utm_campaign=WKPL_FIR_NUR_LKAD-WEB-POT-mobbing-obowiazki-11-26-TOFU_LFM/FIS0126001_KWB017&utm_term=web&utm_content=link

Sąd rejonowy zasądza wynagrodzenie

Sąd rejonowy orzekł o przywróceniu do pracy oraz zasądził od pracodawcy na rzecz pracownika wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Sąd stwierdził, że wypowiedzenie umowy o pracę było niezgodne z przepisami prawa, ponieważ pracownik korzystał z ochrony trwałości stosunku pracy. Sąd okręgowy podtrzymał w całości wyrok sądu pierwszej instancji. Pracownik stawił się do pracy a pracodawca wypłacił mu zasądzone wynagrodzenie (173 400 zł brutto). Od tej kwoty płatnik pobrał i przekazał urzędowi skarbowemu 29 881 zł tytułem zaliczki na podatek dochodowy.

Podatnik wystąpił o interpretację czy wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, podlega zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 lub art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT?

Wskazał, że wypłacona mu kwota nie powinna być opodatkowana, bowiem stanowi odszkodowanie otrzymane na podstawie wyroku sądowego, którego wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw (kodeksu pracy), a odszkodowanie to nie zostało wprost zakwalifikowane w ustawie o PIT do odszkodowań wyłączonych ze stosowania zwolnienia z podatku dochodowego.

Skarbówka – wynagrodzenie nie jest odszkodowaniem

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. W ocenie organu, pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Wynagrodzenia tego nie można traktować jednak jako odszkodowania. Kodeks pracy wprowadza wyraźne rozgraniczenie pomiędzy wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy a odszkodowaniem. Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy jest świadczeniem związanym bezpośrednio ze stosunkiem pracy. Kwota wypłaconego wynagrodzenia stanowi więc przychód ze stosunku pracy w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o PIT.

Sądy – to jednak jest odszkodowanie

Uchylając zaskarżoną interpretację, WSA w Warszawie wyrokiem z 19 kwietnia 2023 r.  (III SA/Wa 2955/22) podzielił stanowisko skarżącego.

Również Naczelny Sąd Administracyjny stanął po stronie podatnika. Wyrokiem z 9 września 2026 r. (II FSK 1245/23) oddalił skargę kasacyjną Dyrektora KIS. NSA wyjaśnił, że podstawowymi warunkami zwolnienia świadczenia z podatku, na podstawie regulacji zawartej w art. 21 ust. 1 pkt 3 i pkt 3b ustawy o PIT powinien być jego odszkodowawczy charakter w świetle art. 47 k.p.

Zdaniem NSA, sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że świadczenia należne pracownikowi z tytułu naruszenia przez pracodawcę przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę (za wypowiedzeniem) w sytuacji, gdy zostało otrzymane na podstawie wyroku, będzie objęte dyspozycją przepisu art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT, czyli jest zwolnione z podatku, ponieważ jest ono odszkodowaniem.

Zdaniem NSA, wbrew stanowisku organu, określone w art. 47 k.p. wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy w orzecznictwie sądów powszechnych postrzegane jest jako majątkowe świadczenie odszkodowawcze, a potrzeba odwołania się do wypracowanej w tym względzie przez Sąd Najwyższy linii orzeczniczej jest konsekwencją tego, że przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie wprowadzają definicji ustawowej "odszkodowania", którym to zwrotem posłużył się ustawodawca w art. 21 ust. 1 pkt 3 i pkt 3b ustawy o PIT. Założenia wynikające z treści tego przepisu zostały zatem w warunkach niniejszej sprawy zrealizowane: źródłem wypłaty zasądzonego wyrokiem sądu rejonowego świadczenia był art. 47 k.p., a świadczenie to, określone jako wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, stanowi odszkodowanie podlegające zwolnieniu od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT., jeżeli stanowi równowartość utraconego wynagrodzenia netto.

Eksperci: Wyrok korzystny, wręcz przełomowy

- Analizowany wyrok należy uznać za przełomowy. Słusznie Naczelny Sąd Administracyjny wydał to orzeczenie, ponieważ świadczenie to ma charakter odszkodowawczy i nie stanowi przychodu w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Stanowisko to znajduje bezpośrednie potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego, gdyż omawiane wynagrodzenie rekompensuje szkodę poniesioną wskutek wadliwego rozwiązania stosunku pracy – podkreśla – dr Mateusz Gogol, doradca podatkowy,

Pogląd ten zaprezentowano m.in. w wyroku z 22 maja 2013 r. (sygn. akt P 46/11, OTK-A 2013/4/42). - Ubolewanie budzi fakt, że organy podatkowe wciąż nie dostrzegają tej oczywistości, zmuszając podatników do dochodzenia swoich racji aż przed NSA. Właściwy organ powinien wydać korzystną dla podatnika interpretację już na samym początku, a po niekorzystnym dla siebie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego – zamiast wnosić skargę kasacyjną – zrewidować swój pogląd. Pragnę podkreślić, że proces ten jest wieloetapowy, tym bardziej więc dziwi brak zastosowania przez organ wykładni prokonstytucyjnej – podkreśla dr Mateusz Gogol.

Wyrok należy ocenić jego zdaniem niezwykle pozytywnie.

- Otwiera on podatnikom drogę do odzyskania nienależnie zapłaconego podatku, a pracodawcom przypomina o konieczności prawidłowego klasyfikowania tego typu zdarzeń w rozliczeniach podatkowych – ocenia dr Mateusz Gogol.

Brak ustawowej definicji odszkodowania

- Wbrew obiegowej opinii ustawa o PIT nie przewiduje żadnej uniwersalnej, zerojedynkowej reguły zwalniającej z podatku wszystkie odszkodowania. Ocena możliwości zastosowania zwolnienia każdorazowo wymaga więc indywidualnej analizy. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia „odszkodowania”, regularnie rodzą się spory, czy danemu świadczeniu można przypisać charakter odszkodowawczy. Ta kwestia okazała się punktem zapalnym również w analizowanej sprawie – zauważa Maciej Jankowski, doradca podatkowy z kancelarii Paczuski Taudul.

Jego zdaniem, odmawiając możliwości zastosowania zwolnienia, Dyrektor KIS kurczowo uchwycił się dosłownego brzmienia Kodeksu pracy, w którym wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie zostało określone mianem „odszkodowania”.

-Z kolei WSA, uchylając interpretację, powołał się na dorobek orzeczniczy sądów powszechnych, w którym dostrzeżono odszkodowawczą rolę tego świadczenia. NSA podzielił w tym zakresie stanowisko sądu I instancji. Sąd kontynuuje tym samym korzystną linię orzeczniczą – podkreśla Maciej Jankowski.

W jego ocenie wyrok NSA zasługuje na aprobatę.

- Zważywszy na obecne brzmienie przepisów oraz orzecznictwo sądów powszechnych, konkluzja o możliwości zwolnienia z podatku wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy wydaje się nieuchronna. Można jednak poważnie zastanawiać się, czy objęcie świadczenia z art. 47 k.p. zwolnieniem z PIT było zamierzonym działaniem ustawodawcy. Zwolnienia w ustawie o PIT zostały bowiem co do zasady skonstruowane w taki sposób, aby objąć odszkodowania rekompensujące realny uszczerbek w majątku poszkodowanego (damnum emergens), a nie utracone korzyści (lucrum cessans). Odstępstwo od tej zasady w analizowanym przypadku sprawia, że pracownik, który utracił wynagrodzenie z powodu nieprawidłowego zwolnienia, a następnie „odzyskał” je w wyniku rozstrzygnięcia sądu pracy, znajduje się w korzystniejszym położeniu podatkowym niż pracownik, który normalnie kontynuował zatrudnienie – podkreśla Maciej Jankowski.