Roboty ziemne w sąsiedztwie sieci wodociągowych powinno poprzedzać określenie bezpiecznej odległości

Pracami szczególnie niebezpiecznymi są prace, przy których występuje zwiększone ryzyko wypadku. Do prac szczególnie niebezpiecznych bez wątpienia należy zaliczyć prace poniżej poziomu gruntu, w szczególności prace ziemne, wykopy pod fundamenty, rurociągi, etc. Niewłaściwe ich prowadzenie może prowadzić nie tylko do narażenia zdrowia i życia wykonujących je pracowników, ale również sprowadzić zagrożenie na osoby postronne.

Szczegółowe zasady zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót ziemnych reguluje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. Nr 47, poz. 401) - dalej r.b.h.r.b.
Wykonywanie prac ziemnych powinno być prowadzone w oparciu o projekt określający położenie wszelkich instalacji i urządzeń podziemnych, mogących się znaleźć w zasięgu prowadzonych prac. Działania te mają na celu zapobieżenie ewentualnym uszkodzeniom instalacji i urządzeń, co może być przyczyną wielu groźnych wypadków. Wykonywanie robót ziemnych w bezpośrednim sąsiedztwie sieci elektroenergetycznych, gazowych, telekomunikacyjnych, ciepłowniczych, wodociągowych i kanalizacyjnych powinno być poprzedzone określeniem przez kierownika budowy bezpiecznej odległości, w jakiej mogą być one wykonywane od istniejącej sieci, i sposobu wykonywania tych robót. Bezpieczną odległość wykonywania robót ustala kierownik budowy w porozumieniu z właściwą jednostką, w której zarządzie lub użytkowaniu znajdują się te instalacje. Miejsca robót należy oznakować napisami ostrzegawczymi i ogrodzić.
Prace przygotowawcze powinny objąć również zbadanie gruntu, ustalenie poziomu wód gruntowych, czy też zapewnienie dróg dojazdowych dla środków transportu współpracujących z maszynami do robót ziemnych.
Niezmiernie istotne jest również, by do miejsc prowadzenia prac ziemnych miały dostęp jedynie osoby upoważnione i odpowiednio poinstruowane. Do wykonywania poszczególnych prac powinni być wyznaczenie pracownicy, którzy:

• nie mają przeciwwskazań lekarskich do wykonywania ww. prac;
• zostali odpowiednio przeszkoleni w zakresie prowadzenia prac ziemnych;
• posiadają dodatkowe uprawnienia wymagane przy niektórych rodzajach prac takich jak prace spawalnicze, prace związane z wykorzystaniem koparek, koparko-ładowarek.

W czasie wykonywania wykopów w miejscach dostępnych dla osób niezatrudnionych przy tych robotach należy wokół wykopów pozostawionych na czas zmroku i w nocy ustawić balustrady, składające się z deski krawężnikowej o wysokości 0,15 m i poręczy ochronnej umieszczonej na wysokości 1,1 m. Wolną przestrzeń pomiędzy deską krawężnikową a poręczą wypełnia się w sposób zabezpieczający przed ewentualnym przejściem przez nią, zaopatrzone w światło ostrzegawcze koloru czerwonego. Balustrady powinny być ustawiane w odległości nie mniejszej niż 1 m od krawędzi wykopu. Dodatkowo, w przypadkach uzasadnionych względami bezpieczeństwa wykop należy szczelnie przykryć, w sposób uniemożliwiający wpadnięcie do wykopu. W przypadku, gdy teren, na którym są wykonywane roboty ziemne nie może być ogrodzony, wykonawca robót powinien zapewnić stały jego dozór.

Niebagatelne znacznie ma odpowiednie zabezpieczenia ścian wykopu – w wyniku osunięcia się mas ziemnych może dojść do poważnych, w tym i śmiertelnych wypadków. Wykopy o ścianach pionowych nieumocnionych, bez rozparcia lub podparcia, mogą być wykonywane tylko do głębokości 1 m w gruntach zwartych, w przypadku gdy teren przy wykopie nie jest obciążony w pasie o szerokości równej głębokości wykopu. Wykopy bez umocnień, o głębokości większej niż 1 m, lecz nie większej od 2 m, można wykonywać, jeżeli pozwalają na to wyniki badań gruntu i dokumentacja geologiczno-inżynierska. Stosowanie zabezpieczeń ażurowych ścian wykopów można stosować tylko w gruntach zwartych (stosowanie takiego zabezpieczenia jest zabronione w okresie zimowym).
W przypadku wykonywania wykopów ze skarpami o bezpiecznym nachyleniu, zgodnym z przepisami odrębnymi, należy:

• w pasie terenu przylegającego do górnej krawędzi skarpy, na szerokości równej trzykrotnej głębokości wykopu, wykonać spadki umożliwiające łatwy odpływ wód opadowych w kierunku od wykopu;
• likwidować naruszenie struktury gruntu skarpy, usuwając naruszony grunt, z zachowaniem bezpiecznego nachylenia w każdym punkcie skarpy;
• sprawdzać stan skarpy po deszczu, mrozie lub po dłuższej przerwie w pracy.

Bezpieczne nachylenie ścian wykopów powinno być określone w dokumentacji projektowej wówczas, gdy:

1) roboty ziemne są wykonywane w gruncie nawodnionym;
2) teren przy skarpie wykopu ma być obciążony w pasie równym głębokości wykopu;
3) grunt stanowią iły skłonne do pęcznienia;
4) wykopu dokonuje się na terenach osuwiskowych;
5) głębokość wykopu wynosi więcej niż 4 m.
W przypadku, gdy wykop osiągnie głębokość większą niż 1 m od poziomu terenu, należy wykonać zejście (wejście) do wykopu. Odległość pomiędzy zejściami (wejściami) do wykopu nie powinna przekraczać 20 m. Wchodzenie do wykopu i wychodzenie po rozporach oraz przemieszczanie osób urządzeniami służącymi do wydobywania urobku jest zabronione. Każdorazowe rozpoczęcie robót w wykopie wymaga sprawdzenia stanu jego obudowy lub skarp.
W czasie wykonywania robót ziemnych nie powinno dopuszczać się do tworzenia się nawisów gruntu. Koparka w czasie pracy powinna być ustawiona w odległości od wykopu co najmniej 0,6 m poza granicą klina naturalnego odłamu gruntu. Przy wykonywaniu robót ziemnych sprzętem zmechanizowanym należy wyznaczyć w terenie strefę niebezpieczną i odpowiednio ją oznakować. Przebywanie osób pomiędzy ścianą wykopu a koparką, nawet w czasie postoju, jest zabronione.
Przestrzegania powyższych wymagań jest niezmiernie ważne, ponieważ do najczęściej występujących zagrożeń przy prowadzeniu prac ziemnych należą:

• zasypanie pracowników w wyniku zawalenia się ścian wykopu;
• wpadnięcie do wykopu np. na skutek obsunięcia się ziemi z krawędzi wykopu;
• uderzenie pracownika znajdującego się w wykopie przez bryłę ziemi, kamienie, itp.

Podane powyżej wymagania dotyczące przestrzegania przepisów BHP przy prowadzeniu prac ziemnych nie są jedynymi obowiązującymi wymogami w powyższym zakresie. Dodatkowe, szczegółowe wymagania prawne w zakresie prowadzenia prac ziemnych dotyczące m.in. magazynowania urobku oraz wykorzystywanych materiałów, pracy maszyn ziemnych oraz sposobu montażu/demontażu dodatkowej infrastruktury niezbędnej na etapie prowadzenia prac ziemnych zostały określone szczegółowo w r.b.h.r.b.