Obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, a także studentom i uczniów odbywających zajęcia (praktyki zawodowe) w zakładzie lub w innym miejscu

Pracodawca, zgodnie z art. 304 k.p. ma obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunkw pracy osobom fizycznym wykonującym w zakładzie lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę - prace na innej podstawie niż stosunek pracy. Chodzi o osoby wykonujące pracę w ramach stosunku cywilnoprawnego, jak np. umowa o dzieło, umowa zlecenia lub agencyjna, oraz studentw i uczniw odbywających praktyki zawodowe. Ponieważ mogą tu nasuwać się wątpliwości, czy na pracodawcy zatrudniającym osoby na podstawie umowy cywilnoprawnej spoczywają wszystkie obowiązki w zakresie bhp, oraz czym to skutkuje dla konkretnego pracodawcy, wyjaśnijmy, że w odniesieniu do tych osb ustawodawca nałożył na pracodawcę taki sam obowiązek jak wobec pracownikw, czyli obowiązek zapewnia tym osobom bezpiecznych i higienicznych warunkw pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Oznacza to, że np. w przypadku powierzenia elektrykowi (niebędącemu pracownikiem zakładu) wykonywania prac na terenie zakładu pracy, pracodawca musiałby się m.in. upewnić, czy posiada on do wykonania tych prac wymagane kwalifikacje i uprawnienia oraz czy pozwala mu na to stan jego zdrowia.

Ponieważ zrównanie obowiązków bhp wobec pracowników i zleceniobiorców wywoływało, pewne wątpliwości, Departament Prawny Głównego Inspektora Pracy PIP po konsultacji z Departamentem Warunków Pracy MPiPS w piśmie z 16 listopada 1998 r. zajął następujące stanowisko: „(...) Art. 304 § 1 k.p. nakłada na pracodawcę obowiązek zapewniania bezpiecznych i higienicznych warunków pracy osobom wykonującym pracę na innej postawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Obowiązek ten – zgodnie z art. 207 § 2 k.p. – powinien być realizowany m.in. przez organizowanie pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy, zapewnienie przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bhp i wydawanie poleceń usunięcia uchybień w tym zakresie.

Natomiast do osób fizycznych, wykonujących pracę u danego pracodawcy na innej podstawie niż stosunek pracy, na mocy art. 3041 k.p., mają zastosowanie przepisy art. 211 k.p., określające niektóre z obowiązków pracownika – a wśród nich – obowiązek znajomości przepisów i zasad bhp, uczestniczenia w szkoleniach i instruktażach przeprowadzonych w tym zakresie, a także poddawania się wstępnym, okresowym i innym zaleconym badaniom lekarskim.

Określone w art. 207 § 2 k.p. obowiązki pracodawcy mającego chronić życie i zdrowie osób dla niego pracujących (pracowników i innych) poprzez zapewnienie im bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, przy odpowiednim zastosowaniu osiągnięć nauki i techniki, mają raczej charakter techniczno-organizacyjny i wiążą się z zapewnieniem w jego zakładzie takich warunków pracy, w jakich jej wykonywanie nie będzie zagrażało życiu lub zdrowiu pracujących. Dlatego też pracodawca, występujący w roli zleceniodawcy, nie ma bezwzględnego obowiązku kierowania osób, nie będących pracownikami, na badania lekarskie czy też szkolenia bhp. Jeżeli jednak uzna, że jest to konieczne, np. ze względu na rodzaj wykonywanej pracy i długość trwania umowy, może to uczynić, te zaś osoby, zgodnie z postanowieniami art. 211 pkt 1 i 5 k.p., będą miały obowiązek wykonania tego polecenia”.
Obowiązek ochrony zdrowia lub życia nie zależy od formy zatrudnienia, ale od samego faktu, że praca taka jest lub ma być świadczona. Obowiązek ten upoważnia pracodawcę, do egzekwowania od tych osób wykonywania pracy w sposób zgodny z przepisami i zasadami bhp.