Kiedy pracodawca ma prawo żądać od pracowników i zleceniobiorców naprawienia wyrządzonej szkody?
Pracodawca zatrudnia pracowników na podstawie umowy o pracę oraz umowy zlecenia. Z żadnym z pracowników nie podpisano umowy o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie. Pracownicy zamiast sprzedać w pierwszej kolejności produkty z krótkim okresem ważności sprzedali produkty z dłuższym okresem ważności. Pracownicy narazili pracodawcę na szkodę z uwagi na przeterminowanie części towaru.
Czy pracodawca ma prawo żądać od pracowników naprawienia wyrządzonej szkody?
Taka odpowiedzialność nie jest wykluczona.
Brak odpowiedzialności pracownika za mienie powierzone nie stanowi automatycznie o tym, że pracownik nie może odpowiadać na zasadach ogólnych. Tak wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 maja 2000 r. (I PKN 635/99, OSNP 2001, nr 21, poz. 642) którego zdaniem "pracownik, któremu nie można przypisać winy w nadzorze nad mieniem powierzonym z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się (art. 124 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) - dalej k.p. ani winy umyślnej za szkodę powstałą w tym mieniu (art. 122 k.p.), nie jest zwolniony od odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 114 k.p."
Czy pracodawca ma prawo żądać od pracowników naprawienia wyrządzonej szkody?
Taka odpowiedzialność nie jest wykluczona.
Brak odpowiedzialności pracownika za mienie powierzone nie stanowi automatycznie o tym, że pracownik nie może odpowiadać na zasadach ogólnych. Tak wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 maja 2000 r. (I PKN 635/99, OSNP 2001, nr 21, poz. 642) którego zdaniem "pracownik, któremu nie można przypisać winy w nadzorze nad mieniem powierzonym z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się (art. 124 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) - dalej k.p. ani winy umyślnej za szkodę powstałą w tym mieniu (art. 122 k.p.), nie jest zwolniony od odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 114 k.p."
Zgodnie z art. 114 k.p., pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w k.p. Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.
We wskazanej w pytaniu sytuacji w ocenie pracodawcy doszło do wyrządzenia szkody przez kilku pracowników. Zastosowanie znajdzie zasada, że w razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych.
Do odpowiedzialność zleceniobiorców, zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) - dalej k.c. gdyż stosunek jaki łączy ich z przedsiębiorcą ma charakter stosunku cywilnoprawnego. Odpowiedzialność za nienależyte wykonanie umowy określa art. 471 k.c. Stosownie do tego przepisu dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
W stosunku do pracowników, jak i w stosunku do zleceniobiorców pracodawca musi udowodnić określone fakty i twierdzenia. W przypadku pracowników pracodawca będzie musiał oprócz zaistnienia szkody udowodnić również winę, naruszenie obowiązków pracowniczych i związek przyczynowy o tyle w wypadku zleceniobiorców sprawa będzie prostsza. Należy wykazać szkodę i związek przyczynowy między nienależytym wykonaniem zobowiązania a szkodą, bowiem "dłużnik ponosi odpowiedzialność dopiero wtedy, gdy wierzyciel udowodni, iż na skutek nienależytego wykonania umowy poniósł szkodę, która pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z nienależytym wykonaniem umowy." Tak SN w wyroku z dnia 26 listopada 2004 r. (I CK 281/04, LEX nr 146366). Natomiast przy odpowiedzialności cywilnoprawnej kontraktowej to na dłużniku spoczywa obowiązek udowodnienia braku winy (Sąd Apelacyjny w Katowicach, V ACa 245/09, LEX nr 551987) w wyroku z dnia 9 lipca 2009 r., którego zdaniem "w przypadku odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 k.c. wierzyciela nie obciąża obowiązek udowodnienia winy dłużnika o niewykonaniu bądź nienależytym wykonaniu zobowiązania, a li tylko samego faktu niewykonania lub nienależytego wykonania." W przypadku zobowiązań cywilnoprawnych dłużnik odpowiedzialny jest co do zasady za niezachowanie należytej staranności.
Kamil Szymański - specjalista z zakresu prawa pracy
We wskazanej w pytaniu sytuacji w ocenie pracodawcy doszło do wyrządzenia szkody przez kilku pracowników. Zastosowanie znajdzie zasada, że w razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych.
Do odpowiedzialność zleceniobiorców, zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) - dalej k.c. gdyż stosunek jaki łączy ich z przedsiębiorcą ma charakter stosunku cywilnoprawnego. Odpowiedzialność za nienależyte wykonanie umowy określa art. 471 k.c. Stosownie do tego przepisu dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
W stosunku do pracowników, jak i w stosunku do zleceniobiorców pracodawca musi udowodnić określone fakty i twierdzenia. W przypadku pracowników pracodawca będzie musiał oprócz zaistnienia szkody udowodnić również winę, naruszenie obowiązków pracowniczych i związek przyczynowy o tyle w wypadku zleceniobiorców sprawa będzie prostsza. Należy wykazać szkodę i związek przyczynowy między nienależytym wykonaniem zobowiązania a szkodą, bowiem "dłużnik ponosi odpowiedzialność dopiero wtedy, gdy wierzyciel udowodni, iż na skutek nienależytego wykonania umowy poniósł szkodę, która pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z nienależytym wykonaniem umowy." Tak SN w wyroku z dnia 26 listopada 2004 r. (I CK 281/04, LEX nr 146366). Natomiast przy odpowiedzialności cywilnoprawnej kontraktowej to na dłużniku spoczywa obowiązek udowodnienia braku winy (Sąd Apelacyjny w Katowicach, V ACa 245/09, LEX nr 551987) w wyroku z dnia 9 lipca 2009 r., którego zdaniem "w przypadku odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 k.c. wierzyciela nie obciąża obowiązek udowodnienia winy dłużnika o niewykonaniu bądź nienależytym wykonaniu zobowiązania, a li tylko samego faktu niewykonania lub nienależytego wykonania." W przypadku zobowiązań cywilnoprawnych dłużnik odpowiedzialny jest co do zasady za niezachowanie należytej staranności.
Kamil Szymański - specjalista z zakresu prawa pracy
Autor:
