Czy po zakłuciu się igłą należy sporządzić protokół powypadkowy?
Po ekspozycji zawodowej pracownika na wirusy HIV, HBV czy HCV (np. po zakłuciu igłą, zranieniu ostrym narzędziem itp.), pracodawca powinien sporządzić protokół ustalenia przyczyn i okoliczności wypadku.
Pytanie pochodzi z publikacji Serwisu BHP.
W myśl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 z późn. zm.) – dalej u.u.s.w.p. za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą: 1) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych; 2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia; 3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Poszczególne przesłanki zawarte w pojęciu "wypadek przy pracy", zostały zdefiniowane jako: 1) nagłość – czas nieprzekraczający jednej zmiany roboczej (m.in. wyrok SN z dnia 30 czerwca 1999 r., II UKN 24/99, OSNP 2000, nr 18, poz. 697), 2) przyczyna zewnętrzna – czynnik zewnętrznych pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, zdolny – w istniejących warunkach – wywołać szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan zdrowia pracownika dotkniętego już schorzeniem samoistnym (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1999 r., II UKN 87/99, OSNP 2000, nr 20, poz. 760), 3) uraz – uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego (art. 2 pkt 13 u.u.s.w.p.). Szczegółowe zasady postępowania powypadkowego określają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 105, poz. 870).
Zobacz także: Procedura postępowania powypadkowego obejmuje m.in. sporządzenie karty wypadku>>
Co do zasady, ekspozycja zawodowa pracownika personelu medycznego zatrudnionego w podmiocie leczniczym w wyniku np. zakłucia igłą, skaleczenia ostrym narzędziem itp., powinna być traktowane jako wypadek przy pracy, gdyż takie zdarzenie spełnia wszystkie elementy definicji wypadku przy pracy. W praktyce, z uwagi na mnogość tego typu zdarzeń w służbie zdrowia, pracodawcy jedynie wszczynali procedurę poekspozycyjną (badania poszkodowanego pracownika, podanie mu leków retrowirusowych, monitorowanie jego stanu zdrowia itp.) oraz odnotowywali zdarzenie w odpowiednim rejestrze. Dopiero w przypadku stwierdzenia u pracownika np. zakażenia wirusem HBV , HCV czy HIV, pracodawcy sporządzali dokumentację, która uprawniała pracownika do ubiegania się o świadczenia odszkodowawcze z tytułu wypadku przy pracy czy choroby zawodowej. Taka praktyka była i nadal jest stosowana przede wszystkim z uwagi na koszty związane z dużą liczbą wypadków przy pracy (odnotowywanych w protokołach powypadkowych). Zgodnie z art. 30 u.u.s.w.p. wysokość składki na ubezpieczenie wypadkowe dla danego pracodawcy ustala się w oparciu o kategorię ryzyka, która jest uzależniona m.in. od liczby poszkodowanych w wypadkach przy pracy. Z powyższych względów pracodawcy starają się unikać każdorazowego sporządzania dokumentacji powypadkowej w przypadku zakłucia lub drobnego skaleczenia pracownika medycznego, wstrzymując się do czasu stwierdzenia ewentualnych poważniejszych, niż tylko uszkodzenie naskórka, następstw tego zdarzenia.
Zobacz także: Określono obowiązki pracodawcy w zakresie profilaktyki zranień personelu medycznego>>
Ponieważ nie spotkałem się z podważaniem tego rodzaju praktyk przez organy nadzoru nad warunkami pracy (Państwową Inspekcję Pracy czy Państwową Inspekcję Sanitarną), mogę jedynie odpowiedzieć, że takie praktyki nie są uznawane za niezgodne z prawem na tyle, aby stawały się przedmiotem dochodzeń o naruszenie przepisów dotyczących wypadków przy pracy. Co więcej, wszystko wskazuje na to, że takie podejście spotyka się z cichą aprobatą wspomnianych organów. Jednak niezależnie od tego, z formalnego punktu widzenia niewątpliwie mamy w podobnych przypadkach do czynienia z wyraźnym rozdźwiękiem pomiędzy literą prawa a jego stosowaniem. Biorąc powyższe pod uwagę, decyzja odnośnie do dalszego postępowania pozostaje w gestii pracodawcy. Należy przypomnieć, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu prac związanych z narażeniem na zranienie ostrymi narzędziami używanymi przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych (Dz. U. poz. 696), obowiązujące od dnia 27 czerwca 2013 r., nałożyło na pracodawcę podmiotów leczniczych szereg dodatkowych obowiązków w związku z ekspozycją zawodową, związaną ze zranieniem ostrymi narzędziami. Po każdym tego typu zdarzeniu, niezależnie od prowadzonego postępowania powypadkowego wynikającego z przepisów bhp, pracodawca powinien również: 1) badać przyczyny i okoliczności zranienia oraz odnotować je w "wykazie zranień ostrymi narzędziami przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych", 2) jeżeli to konieczne, dokonać zmian w procedurze bezpiecznego postępowania z ostrymi narzędziami , w tym będącymi odpadami medycznymi, lub poinformować pracowników o nowym ryzyku związanym z używaniem ostrego narzędzia, 3) poinformować lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami – w przypadku ekspozycji na krew lub inny potencjalnie zakaźny materiał biologiczny, 4) wdrożyć procedurę postępowania poekspozycyjnego, umożliwiającą niezwłoczne udzielenie poszkodowanemu pomocy medycznej oraz zapobieżenie skutkom narażenia, a także objęcie go profilaktyczną opieką zdrowotną po narażeniu, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.
Zobacz także: Instrumenty prawne zapobiegania zranieniom pracowników w podmiotach leczniczych>>
Zobacz także: Postępowanie po ekspozycji zawodowej na zakażenie wirusami HIV, HBV, HCV>>
Więcej na ten temat w Serwisie BHP.
