Obliczanie i opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne oraz wypłacanie zasiłków pieniężnych przez uspołecznione zakłady pracy, których fundusz płac kontrolowany jest przez bank.

INSTRUKCJA
MINISTRA PRACY I OPIEKI SPOŁECZNEJ ORAZ MINISTRA FINANSÓW
z dnia 18 października 1952 r.
w sprawie obliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz wypłacania zasiłków pieniężnych przez uspołecznione zakłady pracy, których fundusz płac kontrolowany jest przez bank.

§  1.
Uspołecznione zakłady pracy, których fundusz płac jest kontrolowany przez bank, opłacają składki na ubezpieczenia społeczne oraz pobierają środki pieniężne na wypłaty zasiłków z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa oraz zasiłków rodzinnych przez banki kontrolujące fundusz płac tych zakładów pracy.
§  2.
1.
Wymienione w § 1 zakłady pracy składają bankom kontrolującym polecenie przelewu na rachunek dochodów budżetowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na pełną kwotę należnych składek w trybie i formie określonych w przepisach wydanych zgodnie z § 16.
2. 1
Zakłady pracy, które nie złożą polecenia przelewu na składki wraz ze sprawozdaniem z wykonania funduszu płac w obowiązującym terminie bądź których polecenia przelewu nie mogą być zrealizowane przez bank w obowiązującym terminie z powodu braku środków na rachunku bankowym, opłacają odsetki zwłoki obliczane w wysokości i według zasad ustalonych szczególnymi przepisami. Nie dotyczy to jednostek budżetowych.
§  3.
Podstawa do obliczania składek, należnych od zakładów pracy, objętych niniejszą instrukcją, ustalona zostanie odrębnie.
§  4.
Kontrolę formalno-rachunkową nad prawidłowością obliczenia kwoty składek ubezpieczeniowych wykazanej w poleceniu przelewu oraz kontrolę nad terminowością składania poleceń przelewów na składki i nad opłacaniem odsetek wykonuje bank kontrolujący fundusz płac zakładu pracy.
§  5.
Bank kontrolujący wstrzymuje zakładowi pracy wszelkie wypłaty z funduszu płac do czasu złożenia sprawozdania z wykonania funduszu płac wraz z poleceniem przelewu na prawidłowo obliczoną kwotę składek i ewentualnych odsetek - niezależnie od zastosowania innych sankcji przewidzianych właściwymi przepisami.
§  6.
Zakłady pracy, których dotyczy niniejsza instrukcja, są zwolnione od składania w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych miesięcznych deklaracji składek.
§  7.
Środki pieniężne na wypłaty zasiłków zakłady pracy pobierają w banku, który kontroluje ich fundusz płac, na podstawie zleceń wypłaty z rachunku kredytów i wydatków budżetowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
§  8.
Realizacja wydatków z rozdziałów budżetowych na zasiłki chorobowe, pogrzebowe i rodzinne następuje bez uprzedniego otwarcia kredytów przez Ministra Finansów w Narodowym Banku Polskim.
§  9. 2
1.
W terminie do 10 dnia każdego miesiąca zakłady pracy obowiązane są nadesłać Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych rozliczenie ze środków pieniężnych pobranych w ubiegłym miesiącu na wypłatę zasiłków. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest upoważniony do przesuwania terminu składania rozliczeń w przypadkach szczególnie uzasadnionych.
2.
Pobrane, lecz nie wypłacone kwoty zakłady pracy są obowiązane przelać w ciągu 10 dni od daty pobrania środków pieniężnych do banku kontrolującego fundusz płac na rachunek kredytów i wydatków budżetowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Różnice przypadające do zwrotu z tego tytułu, nie przekraczające kwoty zł 250, zakłady pracy przelewają w trybie i w terminie ustalonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
3.
W przypadku niewykonania postanowień ust. 1 i 2 Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony:
a)
do zawieszania prawa zakładu pracy do podejmowania z rachunku kredytów i wydatków budżetowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych środków pieniężnych na zasiłki,
b)
do wystawiania bezakceptowych żądań zapłaty na pobrane, lecz nie wypłacone kwoty i na sumy, których zakład pracy nie rozliczył. Na podstawie żądania zapłaty bank kontrolujący spisuje odpowiednią sumę z otwartych kredytów budżetowych na fundusz płac jednostek budżetowych bądź z rachunku rozliczeniowego lub bieżącego pozostałych zakładów pracy i przelewa je na rachunek kredytów i wydatków budżetowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
§  10.
1.
Zasiłki chorobowe i rodzinne wypłacają zakłady pracy w terminach wypłat wynagrodzeń.
2.
Podstawę wymiaru zasiłków pieniężnych ustala się według przepisów ogólnie obowiązujących.
§  11.
Nadzór ogólny i kontrolę nad prawidłowością dokonywanych przez zakłady pracy wypłat zasiłków pieniężnych wykonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
§  12. 3
Nieprawnie wypłacone zasiłki pieniężne zakłady pracy są obowiązane zwrócić Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Na ustaloną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sumę nieprawnych wypłat Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawia żądanie zapłaty analogicznie jak w § 9 ust. 3 lit. b).
§  13.
Odpowiedzialnymi w zakładzie pracy za prawidłowe obliczanie i terminowe przelewanie składek i odsetek oraz za prawidłowość i terminowość wypłat zasiłków są kierownik zakładu pracy oraz główny (starszy)księgowy.
§  14.
1.
W ciągu 3 miesięcy od daty wejścia w życie niniejszej instrukcji zakłady pracy przeprowadzą z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych ostateczne rozliczenie za okres do 30 listopada 1952 r. z tytułu składek i zasiłków i wpłacą Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w trybie dotychczasowym, należności wynikające z rozliczeń.
2.
Na kwoty nie uregulowanych w powyższym terminie należności oraz na należności ujawnione w toku kontroli w późniejszym terminie, a dotyczące okresu przed 1 grudnia 1952 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wystawić żądanie zapłaty analogicznie jak w § 9 ust. 2.
3.
Postanowienia ust. 1 i 2 nie dotyczą należności objętych wykonywanymi przez zakłady pracy układami ratalnymi.
§  15.
W uzasadnionych przypadkach Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wyłączyć spod działania niniejszej instrukcji niektóre zakłady pracy.
§  16.
Szczegółowe przepisy w sprawie wykonania niniejszej instrukcji:
1)
dla banków kontrolujących fundusze płac zakładów pracy wyda Narodowy Bank Polski w porozumieniu z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych,
2)
dla zakładów pracy wyda Zakład Ubezpieczeń Społecznych w porozumieniu z Narodowym Bankiem Polskim.
§  17.
Z dniem wejścia w życie niniejszej instrukcji tracą moc obowiązującą w stosunku do zakładów pracy objętych tą instrukcją wszelkie przepisy sprzeczne z jej postanowieniami.
§  18.
Instrukcja wchodzi w życie z dniem 1 grudnia 1952 r.
1 § 2 ust. 2 zmieniony przez § 1 pkt 1 instrukcji z dnia 5 kwietnia 1954 r. (M.P.54.A-33.487) zmieniającej nin. instrukcję z dniem 1 lipca 1953 r.
2 § 9 zmieniony przez § 1 pkt 2 instrukcji z dnia 5 kwietnia 1954 r. (M.P.54.A-33.487) zmieniającej nin. instrukcję z dniem 1 lipca 1953 r.
3 § 12 zmieniony przez § 1 pkt 3 instrukcji z dnia 5 kwietnia 1954 r. (M.P.54.A-33.487) zmieniającej nin. instrukcję z dniem 1 lipca 1953 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1952.A-92.1436

Rodzaj: Instrukcja
Tytuł: Obliczanie i opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne oraz wypłacanie zasiłków pieniężnych przez uspołecznione zakłady pracy, których fundusz płac kontrolowany jest przez bank.
Data aktu: 18/10/1952
Data ogłoszenia: 08/11/1952
Data wejścia w życie: 01/12/1952