Odpowiedzialność i tryb postępowania w sprawach szkód w majątku wojskowym.

USTAWA
z dnia 17 czerwca 1948 r.
o odpowiedzialności i trybie postępowania w sprawach szkód w majątku wojskowym.

Rozdział  I.

Przepisy ogólne.

Art.  1.
1.
Ustalanie i dochodzenie roszczeń Skarbu Państwa z tytułu szkód, powstałych w majątku wojskowym, następuje na zasadach i w trybie, określonym w niniejszej ustawie.
2.
Do roszczeń, określonych w ust. 1, stosuje się przepisy kodeksu zobowiązań.
Art.  2.
1.
Osobami wojskowymi w rozumieniu niniejszej ustawy są żołnierze, pozostający w czynnej służbie wojskowej.
2.
Funkcjonariuszami cywilnymi w administracji wojskowej w rozumieniu niniejszej ustawy są:
a)
urzędnicy, pełniący służbę cywilną w jednostkach wojskowych,
b)
pracownicy cywilni, zatrudnieni na podstawie umowy w jednostkach wojskowych.
Art.  3.

Majątkiem wojskowym w rozumieniu niniejszej ustawy jest majątek Skarbu Państwa albo osób trzecich, znajdujących się w użytkowaniu, pod zarządem lub w przechowaniu władz wojskowych.

Art.  4.

Osoba, odpowiedzialna za szkodę wyrządzoną w majątku, określonym w art. 3, wolna jest od odpowiedzialności wobec osób trzecich do wysokości odszkodowania, przyznanego Skarbowi Państwa.

Rozdział  II.

Tryb postępowania.

Art.  5.
1.
W przypadku powstania szkody w majątku wojskowym władza wojskowa przeprowadza dochodzenie administracyjne.
2.
Zadaniem dochodzenia administracyjnego jest ustalenie przyczyny powstania szkody, jej wysokości, osoby odpowiedzialnej za szkodę, podstaw odpowiedzialności tej osoby oraz ujawnienie jej majątku, z którego szkoda może być pokryta.
3.
Władza wojskowa może w toku dochodzenia administracyjnego wzywać osoby, które uważa za odpowiedzialne za szkodę, świadków i biegłych do stawiennictwa i złożenia wyjaśnień, zeznań lub opinii na zasadach i pod rygorami, przewidzianymi w przepisach o postępowaniu administracyjnym.
Art.  6.
1.
Władza wojskowa może wydać zarządzenie o zabezpieczeniu roszczenia Skarbu Państwa na majątku osoby wojskowej lub funkcjonariusza cywilnego w administracji wojskowej, gdy zwłoka grozi niebezpieczeństwem utraty zaspokojenia
2.
Zarządzenie o zabezpieczeniu, zaopatrzone klauzulą wykonalności przez władzę wojskową, jest tytułem wykonawczym do zabezpieczenia roszczenia Skarbu Państwa w trybie egzekucji administracyjnej.
Art.  7.

Jeżeli w dochodzeniu administracyjnym ustalono, że szkoda w majątku wojskowym powstała z winy osoby wojskowej lub funkcjonariusza cywilnego w administracji wojskowej i w czasie trwania stosunku służbowego lub stosunku pracy, władza wojskowa wydaje zarządzenie o wynagrodzeniu szkody, chociażby w chwili wydania zarządzenia stosunek ten nie istniał.

Art.  8.
1.
Zarządzenie o wynagrodzeniu szkody winno zawierać uzasadnienie i pouczenie co do odwołania.
2.
Od zarządzenia tego przysługuje osobie, której ono dotyczy, odwołanie w ciągu 14 dni od jego doręczenia.
3.
Zarządzenie wojskowej władzy odwoławczej jest ostateczne w toku postępowania administracyjnego.
Art.  9.
1.
Osoba wojskowa lub funkcjonariusz cywilny w administracji wojskowej może - w terminie miesięcznym od dnia doręczenia ostatecznego zarządzenia o wynagrodzeniu szkody - wystąpić na drogę sądową przeciw Skarbowi Państwa z powództwem o ustalenie, czy roszczenie Skarbu Państwa istnieje w całości lub w części. W sporze tym obowiązek udowodnienia istnienia winy i szkody ciąży na Skarbie Państwa.
2.
Wniesienie powództwa, przewidzianego w ust. 1, nie wstrzymuje wykonania zarządzenia o wynagrodzeniu szkody.
Art.  10.

Ostateczne zarządzenie o wynagrodzeniu szkody, zaopatrzone klauzulą wykonalności przez władzę wojskową, jest tytułem wykonawczym do dokonywania potrąceń z uposażenia i z zaopatrzenia emerytalnego osób wojskowych i funkcjonariuszów cywilnych w administracji wojskowej na zasadach i w trybie określonym w osobnych przepisach oraz do wszczęcia egzekucji z innego majątku tych osób w trybie egzekucji administracyjnej.

Art.  11.
1.
Władza wojskowa zarządza skierowanie sprawy o wynagrodzenie szkody na drogę procesu cywilnego w przypadkach:
a)
gdy odpowiedzialność za szkodę ponosi osoba, nie będąca w chwili wyrządzenia szkody osobą wojskową ani funkcjonariuszem cywilnym w administracji wojskowej,
b)
gdy osoba wojskowa lub funkcjonariusz cywilny w administracji wojskowej ponosi odpowiedzialność za szkodę bez względu na swą winę.
2.
Władza wojskowa może w innych przypadkach niż wymienione w ust. 1 odstąpić od wydania zarządzenia o wynagrodzeniu szkody i zarządzić skierowanie sprawy na drogę procesu cywilnego, jeżeli uzna to w danych okolicznościach za celowe.
Art.  12.
1.
W przypadkach, gdy nie ma warunków do wydania zarządzenia o wynagrodzeniu szkody ani do skierowania sprawy na drogę procesu cywilnego, władza wojskowa wydaje zarządzenie o umorzeniu postępowania.
2.
Władza wojskowa może również wydać zarządzenie o umorzeniu postępowania w przypadkach:
a)
gdy roszczenie jest oczywiście nieściągalne,
b)
gdy koszty związane z dochodzeniem roszczenia przewyższają jego wartość,
c)
gdy wysokość szkody nie przewyższa sumy 500 zł.
3.
Minister Obrony Narodowej może w porozumieniu z Ministrem Skarbu obniżyć lub podwyższyć wysokość sumy, określonej w ust. 2 lit. c).
4.
Władza wojskowa może podjąć postępowanie, umorzone w myśl ust. 1 i 2.
Art.  13.

Każda czynność władzy wojskowej, podjęta w trybie postępowania, unormowanego niniejszą ustawą, przerywa bieg przedawnienia wierzytelności Skarbu Państwa.

Art.  14.
1.
Przepisy niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do roszczeń Skarbu Państwa o zwrot nienależnego świadczenia, otrzymanego z majątku wojskowego.
2.
Do zwrotu nienależnego świadczenia nie stosuje się przepisu art. 127 kodeksu zobowiązań.
Art.  15.

Minister Obrony Narodowej w porozumieniu z Ministrami: Sprawiedliwości i Skarbu określi w drodze rozporządzenia właściwość władz wojskowych i szczegółowy tryb postępowania w sprawach, unormowanych w niniejszej ustawie.

Rozdział  III.

Przepisy końcowe.

Art.  16.

Stosowanie przepisów niniejszej ustawy nie wyłącza odpowiedzialności osób, wymienionych w art. 2, w trybie karnym, dyscyplinarnym lub honorowym.

Art.  17.

Przepisów niniejszej ustawy nie stosuje się do szkód, powstałych w czasie wojny w związku z działaniami wojennymi.

Art.  18.

Przepisów niniejszej ustawy nie stosuje się do osób, zmobilizowanych na podstawie art. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 4 listopada 1944 r. o militaryzacji Polskich Kolei Państwowych (Dz. U. R. P. Nr 11, poz. 55).

Art.  19. 1

1.
Przepisy niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do żołnierzy, urzędników i pracowników cywilnych, pozostających w służbie bezpieczeństwa publicznego lub Powszechnej Organizacji "Służba Polsce", oraz do osób, wykonujących w tejże organizacji powszechny obowiązek przysposobienia młodzieży.
2.
Uprawnienia Ministra Obrony Narodowej, przewidziane w niniejszej ustawie, przysługują w zakresie służby bezpieczeństwa publicznego Ministrowi Bezpieczeństwa Publicznego zaś w zakresie służby w Powszechnej Organizacji "Służba Polsce" - Prezesowi Rady Ministrów.
Art.  20.

Z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy tracą moc obowiązującą przepisy art. 13, 14 i 15 ustawy z dnia 2 kwietnia 1925 r. o potrąceniach z uposażenia i zaopatrzenia emerytalnego osób wojskowych oraz funkcjonariuszów państwowych w administracji wojskowej (Dz. U. R. P. z 1933 r. Nr 58, poz. 439).

Art.  21. 2

Wykonanie niniejszej ustawy porucza się Prezesowi Rady Ministrów oraz Ministrom Obrony Narodowej i Bezpieczeństwa Publicznego, każdemu w jego zakresie działania, w porozumieniu z Ministrami Sprawiedliwości i Skarbu.

Art.  22.

Ustawa niniejsza wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

1 Art. 19 zmieniony przez art. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 19 kwietnia 1950 r. (Dz.U.50.20.169) zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 maja 1950 r.
2 Art. 21 zmieniony przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 kwietnia 1950 r. (Dz.U.50.20.169) zmieniającej nin. ustawę z dniem 5 maja 1950 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1948.36.246

Rodzaj: Ustawa
Tytuł: Odpowiedzialność i tryb postępowania w sprawach szkód w majątku wojskowym.
Data aktu: 17/06/1948
Data ogłoszenia: 03/08/1948
Data wejścia w życie: 03/08/1948