Wykonanie dekretu z dnia 6 listopada 1938 r. o tymczasowym uregulowaniu ubezpieczeń społecznych na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA OPIEKI SPOŁECZNEJ
z dnia 19 listopada 1938 r.
w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 listopada 1938 r. o tymczasowym uregulowaniu ubezpieczeń społecznych na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego.

Na podstawie art. 5 i 6 dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 listopada 1938 r. o tymczasowym uregulowaniu ubezpieczeń społecznych na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego (Dz. U. R. P. Nr 85, poz. 572) zarządzam co następuje:
§  1.
(1)
Wykonywanie ubezpieczenia na wypadek choroby przeprowadzanego poprzednio przez b. czesko-słowacki okręgowy zakład ubezpieczenia na wypadek choroby w Cieszynie powierza się Ubezpieczalni Społecznej w Cieszynie, a ubezpieczenia przeprowadzanego przez b. czesko-słowacki okręgowy zakład ubezpieczenia na wypadek choroby we Frysztacie - Ubezpieczalni Społecznej we Frysztacie.
(2)
Ubezpieczalnia Społeczna w Cieszynie i Ubezpieczalnia Społeczna we Frysztacie są osobami prawa publicznego.
§  2.
Przemysłowe zakłady ubezpieczenia na wypadek choroby przy firmie Albert Hahn w Nowym Boguminie oraz przy firmie Fabryka Drutu Towarzystwa Górniczo - Hutniczego w Nowym Boguminie działają nadal w swoim dotychczasowym zakresie.
§  3.
Ubezpieczalnie Społeczne w Cieszynie i we Frysztacie ubezpieczają na wypadek choroby wszystkich pracowników, podlegających obowiązkowi ubezpieczenia w myśl §§ 2, 3 i 5 czesko-słowackiej ustawy o ubezpieczeniu pracowników na wypadek choroby, inwalidztwa i na starość z dnia 9 października 1924 r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 września 1938 r.(z wyjątkiem pracowników ubezpieczonych w zakładach wymienionych w § 2. Zatrudnionych na obszarze zachodniej części powiatu Cieszyńskiego ubezpiecza Ubezpieczalnia Społeczna w Cieszynie, zatrudnionych zaś na obszarze powiatu Frysztackiego - Ubezpieczalnia Społeczna we Frysztacie.
§  4.
Okresy składkowe przebyte przed wstąpieniem do jednej z wymienionych w §§ 1 i 2 instytucyj:
1)
w ubezpieczalniach społecznych lub w kasach chorych, działających na obszarze Rzeczypospolitej - oraz
2)
w czesko-słowackich instytucjach ubezpieczenia na wypadek choroby przed dniem zmiany suwerenności -

uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczeń na wypadek choroby.

§  5.
(1)
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych powierza się wykonywanie na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego:
1)
ubezpieczenia na wypadek inwalidztwa i na starość, wykonywanego poprzednio przez Centralny Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Pradze,
2)
ubezpieczenia od wypadków, wykonywanego poprzednio przez Zakład Ubezpieczenia Robotników od Wypadków w Brnie,
3)
ubezpieczenia pensyjnego pracowników umysłowych, wykonywanego poprzednio przez Powszechny Zakład Pensyjny w Pradze i jego oddziały.
(2)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonywa wymienione w ust. (1) ubezpieczenia na podstawie przepisów, jakie normowały te ubezpieczenia w dniu 30 września 1938 r.
§  6.
(1)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych udzielać będzie świadczeń na podstawie przepisów wymienionych w § 5 ust. (2) tylko w tych przypadkach, gdy prawo do świadczenia powstało wyłącznie na podstawie okresów ubezpieczenia przebytych po zmianie suwerenności na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego, bądź też na podstawie wykonywanego tam po tym czasie zatrudnienia.
(2)
Osobom uprawnionym do świadczeń przewidzianych w ust. (1) przysługuje dodatek w wysokości i na zasadach określonych w art. 2 ust. (2) dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 listopada 1938 r. o tymczasowym uregulowaniu ubezpieczeń społecznych na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego (Dz. U. R. P. Nr 85, poz. 572), zwanego w dalszych przepisach rozporządzenia niniejszego "dekretem".
§  7.
(1)
Osobom zamieszkałym na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego prawo do zasiłku z tytułu ubezpieczeni wymienionych w § 5 ust. (1), przysługuje zarówno wtedy, gdy prawo do świadczenia wynika wyłącznie z okresów ubezpieczenia przebytych przed dniem zmiany suwerenności w ubezpieczeniu czesko-słowackim, jak i wtedy, gdy wynika ono ze zliczenia okresów przebytych w ubezpieczeniu czesko-słowackim przed dniem zmiany suwerenności z okresami ubezpieczeniowymi przebytymi w polskich instytucjach ubezpieczeniowych po zmianie suwerenności.
(2)
Okresy ubezpieczeniowe, wymienione w ust. (1), zalicza się na zachowanie ekspektatywy i na okres wyczekiwania, jak również uwzględnia się przy ustalaniu wysokości świadczenia.
§  8.
Nie mają prawa do zasiłków przewidzianych w dekrecie osoby, które uprawnione były do świadczeń z czesko-słowackich instytucyj ubezpieczeń społecznych, a które zamiast tych świadczeń otrzymały świadczenia ubezpieczeniowe bądź zasiłki z państwa trzeciego, jak również osoby, które nie posiadają obywatelstwa polskiego. Na żądanie instytucji udzielającej zasiłków osoby interesowane powinny przedstawić dowód obywatelstwa. W przypadkach, gdy zasiłki są już wypłacane, wypłata zasiłków może być wstrzymana do czasu przedstawienia tego dowodu.
§  9.
(1)
Przyznawanie i wypłacanie zasiłków powierza się Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.
(2)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych dostarczy tymczasowo środków na wypłatę zasiłków, przy czym:
1)
środków na zasiłki dla osób uprawnionych do świadczeń z powszechnego zakładu pensyjnego funkcjonariuszów prywatnych w Pradze dostarczy Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Pracowników Umysłowych,
2)
środków na zasiłki dla osób uprawnionych do świadczeń z czesko-słowackich instytucyj ubezpieczenia od wypadków - Fundusz Ubezpieczenia od Wypadków i Chorób Zawodowych,
3)
środków na zasiłki dla osób uprawnionych do świadczeń z Centralnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Pradze - Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników.
(3)
Zasiłki dla osób uprawnionych do świadczeń z Centralnej Kasy Brackiej w Pradze wypłacać będzie do czasu odmiennego uregulowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
§  10.
(1)
Ubezpieczalnie Społeczne w Cieszynie i we Frysztacie wykonywają w zakresie ubezpieczeń powierzonych w myśl § 5 Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych oraz w zakresie akcji zasiłkowej na podstawie dekretu czynności następujące:
1)
ustalanie obowiązku ubezpieczenia,
2)
ustalanie uprawnień do kontynuowania poszczególnych rodzajów ubezpieczenia,
3)
wymierzanie i pobieranie składek ubezpieczeniowych oraz kontrola uiszczania składek przez pracodawców,
4)
przyjmowanie roszczeń o świadczenia oraz przeprowadzanie czynności przygotowawczych dla udzielania świadczeń,
5)
przyjmowanie roszczeń o zasiłki na podstawie dekretu w przypadkach, gdy świadczenie nie zostało przyznane przez czesko-słowacką instytucję ubezpieczeń społecznych, oraz przeprowadzanie czynności przygotowawczych dla udzielania zasiłków,
6)
kontrolę osób pobierających świadczenia lub zasiłki.
(2)
Te z czynności wymienionych w ust. (1), które dotychczas należały do zakresu obowiązków przemysłowych zakładów ubezpieczenia na wypadek choroby wymienionych w § 2, należą nadal do zakresu działania tych zakładów.
(3)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych może powierzyć instytucjom ubezpieczenia na wypadek choroby (§§ 1 i 2) wykonywanie także innych czynności ubezpieczeniowych lub też może przejąć wykonywanie niektórych czynności wymienionych w ust. (1).
§  11.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwraca koszty wykonywania czynności, o których mowa w § 10, według norm ustalonych przez Ministra Opieki Społecznej.
§  12.
Należności ze składek ubezpieczeniowych, odsetek zwłoki i kar pieniężnych, z tytułu zatrudnienia na ziemiach odzyskanych, istniejące w dniu zmiany suwerenności lub powstałe po zmianie suwerenności, powinny być uiszczone do właściwej, w myśl rozporządzenia niniejszego, polskiej instytucji ubezpieczeniowej.
§  13.
Nadzór nad instytucjami ubezpieczeniowymi, wymienionymi w §§ 1 i 2, sprawuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie przysługującym w dniu 30 września 1938 r. Centralnemu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w Pradze.
§  14.
Rozporządzenie niniejsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1938.92.632

Rodzaj: Rozporządzenie
Tytuł: Wykonanie dekretu z dnia 6 listopada 1938 r. o tymczasowym uregulowaniu ubezpieczeń społecznych na odzyskanych ziemiach Śląska Cieszyńskiego.
Data aktu: 19/11/1938
Data ogłoszenia: 29/11/1938
Data wejścia w życie: 29/11/1938