Stabilne finanse ma zaledwie kilkanaście szpitali, a pole manewru z roku na rok mniejsze
124 szpitale powiatowe są realnie zagrożone utratą płynności, a zaledwie 14 placówek może pochwalić się relatywną stabilnością finansową. 108 szpitali osiągnęło poziom technicznej niewypłacalności - wynika z danych Związku Powiatów Polskich. Alarmująco rośnie też kwota strat, która powiększyła się w ciągu roku niemal dwukrotnie. Eksperci wskazują na konieczność pilnych działań i zdjęcia części kosztów z placówek - choćby w zakresie programów lekowych. Obecnie ryzyko podejmuje przede wszystkim szpital.
Jak wynika z najnowszej analizy Związku Powiatów Polskich „Szpitale powiatowe w kryzysie – analiza sytuacji finansowej w 2025 roku” (przygotowanej przez Bernadetę Skóbel i Ewelinę Kocembę), sytuacja finansowa szpitalnictwa z roku na rok nie tylko nie poprawia się, ale często ulega pogorszeniu. Rosną również stałe wydatki, na które placówki często mają ograniczony wpływ.
108 szpitali technicznie niewypłacalnych
Jak wynika z analizy ZPP, w 2025 r. zobowiązania wymagalne miało 125 z 207 badanych szpitali, choć jako jednostki sektora finansów publicznych nie powinny generować takich zaległości finansowych. Nastąpiło też duże pogorszenie danych finansowych w porównaniu z 2024 rokiem. Łączna strata netto badanych podmiotów wyniosła ponad 1,26 mld zł. To niemal dwukrotnie więcej niż w 2024 r., gdzie straty wyniosły ok. 772 mln zł. Strata ze sprzedaży również wzrosła – z 1,36 mld zł do 1,86 mld zł. Prawie 91 proc. szpitali wykazało stratę operacyjną na działalności podstawowej (w porównaniu do 82 proc. w zeszłym roku). W praktyce oznacza to, że 124 szpitale są realnie zagrożone utratą płynności, a zaledwie 14 placówek może pochwalić się relatywną stabilnością finansową. 108 szpitali osiągnęło poziom technicznej niewypłacalności.
Zaprezentowane wskaźniki jednoznacznie pokazują, że znaczna część szpitali powiatowych funkcjonuje w stanie trwałej nierentowności i narastającego zadłużenia. Utrzymujący się wysoki poziom zobowiązań, marginalny lub ujemny udział kapitałów własnych oraz brak zdolności do generowania dodatniego wyniku operacyjnego wskazują, że obecny model funkcjonowania tych placówek jest finansowo niewydolny - mówi Bernadeta Skóbel, radca prawny, kierownik Działu Monitoringu Prawnego i Ekspertyz Związku Powiatów Polskich.
Czytaj też w LEX: Sztuczna inteligencja jako narzędzie optymalizujące procesy w placówce medycznej >
W analizie wykazano też, że koszty działalności operacyjnej badanych szpitali powiatowych przekroczyły w 2025 roku 30,8 mld zł, z czego największą część stanowiły: wynagrodzenia wraz z pochodnymi (48,8 proc. w porównaniu do ok. 40 proc. w 2024 r.) oraz usługi obce (30,5 proc. – utrzymanie na zbliżonym poziomie).
- To pokazuje, jak silna jest presja na wydatki związane z zatrudnieniem personelu w tych placówkach oraz jak niewielki margines pozostaje na elastyczne zarządzanie działalnością leczniczą, w tym podejmowanie decyzji inwestycyjnych czy związanych z poprawą jakości i standardu usług świadczonych na rzecz pacjentów - ocenia mec. Skóbel.
Zobacz też w LEX: Autoryzacja placówki medycznej krok po kroku >
Na co, oprócz wynagrodzeń, najczęściej wydawane są środki szpitali? Duża część kosztów to także wspomniane „usługi obce” – pod tym terminem kryją się koszty niekoniecznie bezpośrednio medyczne, związane np. z koniecznością wynajęcia firmy sprzątającej, ochrony, cateringiem czy obsługi informatycznej. Istotna część składowa tego komponentu to jednak również koszty m.in. pensji dla zatrudnionych na kontraktach. Istotne miejsce w budżetach szpitali stanowiły też wydatki na zużycie materiałów i energii, które przekroczyły 5 mld zł (16,47 proc.). To np. koszty zakupu leków, materiałów medycznych oraz energii.
Ryzyko w programach lekowych szpital bierze na siebie
O propozycjach na oddłużanie szpitali pisali ostatnio eksperci w najnowszym raporcie „Zdrowie ponad długi. O finansach szpitali i dostępie do leków” kancelarii Rymarz Zdort Maruta oraz Telemedycznej Grupy Roboczej. Oprócz kwestii bezpośrednio związanych z działaniami naprawczymi w placówkach zwrócono w nim również uwagę na kwestię konieczności rozważenia zmian w celu zabezpieczenia realizacji programów lekowych. Obecny sposób finansowania ma bowiem niekorzystny wpływ na budżety szpitali.
Obecnie, jeśli szpital chce taki program lekowy realizować, musi najpierw sam kupić leki, a więc ponieść koszt, a potem czekać, aż Narodowy Fundusz Zdrowia ewentualnie mu te pieniądze zwróci. Trzeba też przypomnieć, że NFZ płaci tylko za leki podane pacjentowi. Może być więc tak, że placówka kupi całe opakowanie, zainwestować pieniądze, po czym pacjent z różnych powodów przyjmuje, przykładowo, jedną kapsułkę z opakowania. I tylko za tę jedną dawkę szpital dostanie zwrot kosztów. Pod kątem biznesowym to duże ryzyko dla podmiotu leczniczego - wyjaśnia Dr Paweł Kaźmierczyk, radca prawny, senior associate w departamencie korporacyjnym kancelarii Rymarz Zdort Maruta oraz członek praktyki Life Sciences.
Dlatego wśród proponowanych w raporcie rozwiązań, które mogłoby poprawić także płynność finansową szpitali, znalazło się pokrycie przez NFZ pełnych kosztów zakupu leków w programach lekowych. Rozliczanie programów powinno też odbywać się w ramach świadczeń nielimitowanych. To eliminowałoby choćby ryzyko, że lek przestanie być sprowadzany ze względu na przekroczenie kwot określonych w umowach. - W trakcie dyskusji padł argument, że nie jest to wyjście idealne, bo szpitale mogą wówczas stracić chęć zarządzania tymi lekami, zacząć kupować na zapas itd. Stąd konieczność połączenia z wewnętrznymi politykami zarządzania, które powinny podlegać kontroli. Byłoby wówczas widać, czy szpital odpowiednio gospodaruje zasobami, czy wydatki są racjonalne - wskazuje dr Kaźmierczyk.
Czytaj też w LEX: Jak zarządzać ryzykiem prawnym w placówce medycznej >
Eksperci postulują również pokrywanie przez NFZ kosztów badań niezbędnych do kwalifikacji pacjentów do programów lekowych oraz świadczeń towarzyszących padaniu leku w ramach Ratunkowego Dostępu do Technologii Lekowych (RDTL). Zaproponowano też, by NFZ w terminie ciągu 14 dni weryfikował dokumentację, informował świadczeniodawców o stwierdzonych nieprawidłowościach i wzywał do ich usunięcia. Płatność miałaby następować wówczas szybko – po 15 dniach – jeśli nie zostałyby stwierdzone nieprawidłowości. Dopiero nieusunięcie usterek w terminie mogłoby skutkować odmową lub odłożeniem w czasie sfinansowania świadczenia.
Zobacz też szkolenie online w LEX: Plany naprawcze na nowych zasadach >
- Szpitale ponoszą pełne ryzyko finansowe związane z błędami formalnymi w danych rozliczeniowych przekazywanych do NFZ, pomimo tego, że świadczenie medyczne zostało faktycznie wykonane i pacjent otrzymał terapię. Nawet drobne uchybienia, takie jak np. nieistotny błąd formalny, mogą skutkować odmową sfinansowania kosztów świadczenia lub wstrzymaniem się z płatnością. W efekcie szpitale z przyczyn administracyjnych pozostają z niepokrytymi na bieżąco kosztami leczenia, co znacząco pogarsza ich płynność finansową, szczególnie w obszarze programów lekowych. Obecny system nieproporcjonalnie przenosi ryzyko na podmioty lecznicze, mimo że ryzyko pomyłek wynika m.in. z bardzo skomplikowanego systemu rozliczeń z NFZ - podkreślono w raporcie.
Zobacz też w LEX: Co nowego w ochronie zdrowia w 2026 r. >
Zarządzanie bez jasnej strategii
Pod koniec kwietnia odbył się protest szpitali powiatowych pod hasłem „Czarny tydzień”, organizowany przez Ogólnopolski Związek Pracodawców Szpitali Powiatowych. Wzięło w nim udział ok. 160 placówek. Był on wynikiem m.in. ostatnich zmian finansowania nadwykonań w niektórych badaniach obrazowych w ramach NFZ. - Nie mamy przedstawionego planu restrukturyzacji, jasnych decyzji, jakie świadczenia mają być utrzymywane lokalnie, ani realnego mechanizmu pokrywania ustawowych wzrostów wynagrodzeń, kosztów energii i podstawowych materiałów medycznych. W praktyce oznacza ta zarządzanie z miesiąca na miesiąc, między wypłatą pensji, opatami za media a utrzymaniem dyżurów i diagnostyki - wskazywał Krzysztof Żochowski, wiceprezes OZPSP.
Czytaj też w LEX: Projekty ustaw i rozporządzeń z zakresu prawa ochrony zdrowia >
