Rzecznik TSUE: Umowy o szczepionki na COVID-19 za mało dostępne

Rzecznik generalny Athanasios Rantos wydał opinię, z której wynika, iż Komisja Europejska nie zapewniła wystarczająco szerokiego publicznego dostępu do umów dotyczących zakupu szczepionek przeciwko COVID-19. Nie jest to jeszcze ostateczna decyzja - tę podejmie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Jak przypomniano w oficjalnym komunikacie, w czasie pandemii COVID-19 Unia Europejska wprowadziła scentralizowany mechanizm zakupu szczepionek w celu zapewnienia państwom członkowskim szybkiego i sprawiedliwego dostępu do tych szczepionek. W tym celu Komisja Europejska powołała wspólny zespół negocjacyjny złożony z niektórych jej urzędników i niewielkiej liczby ekspertów z państw członkowskich, odpowiedzialny za negocjowanie z przedsiębiorstwami farmaceutycznymi umów zakupu szczepionek z wyprzedzeniem.

W 2021 r. posłowie do Parlamentu Europejskiego oraz osoby prywatne wystąpili o udzielenie dostępu do tych umów i niektórych związanych z nimi dokumentów. Komisja udzieliła im jedynie częściowego dostępu, utajniając w szczególności nazwiska członków wspólnego zespołu negocjacyjnego i niektóre postanowienia umowne dotyczące odszkodowań dla przedsiębiorstw farmaceutycznych. Jej zdaniem, pełne ujawnienie tych informacji naruszyłoby prywatność i integralność osób, których dotyczyły, a także interesy handlowe odnośnych przedsiębiorstw.

Wyroki sądu do utrzymania 

Uznając, że dostęp ten był niewystarczający, wspomniani posłowie do Parlamentu Europejskiego oraz osoby prywatne zwrócili się do Sądu Unii Europejskiej, domagając się stwierdzenia nieważności spornych decyzji Komisji. W dwóch wyrokach z dnia 17 lipca 2024 r. sąd orzekł, że Komisja nie zapewniła wystarczająco szerokiego publicznego dostępu do umów zakupu szczepionek przeciwko COVID-19. Komisja wniosła następnie odwołania do Trybunału Sprawiedliwości.

W swojej opinii rzecznik generalny Athanasios Rantos zaproponował, aby trybunał oddalił argumenty Komisji i utrzymał w mocy wyroki sądu. Jeśli chodzi, po pierwsze, o ujawnienie danych osobowych członków zespołu negocjacyjnego (w szczególności nazwisk, imion oraz funkcji zawodowej lub instytucjonalnej), rzecznik generalny przypomniał, że osoba fizyczna może uzyskać te informacje, jeżeli wykaże, że ich przekazanie jest niezbędne do realizacji celu leżącego w interesie publicznym. Uznał, że sąd słusznie orzekł, iż przejrzystość procesu negocjowania umów dotyczących szczepionek przeciwko COVID-19 stanowi określony cel w interesie publicznym w rozumieniu prawa Unii. Rzecznik generalny zwrócił ponadto uwagę, że samo ujawnienie zanonimizowanych wersji oświadczeń o braku konfliktu interesów nie pozwala na konkretne i rzeczywiste sprawdzenie bezstronności członków zespołu negocjacyjnego. Co się tyczy, po drugie, postanowień umownych dotyczących odszkodowań dla przedsiębiorstw farmaceutycznych, zaproponował, by również odrzucić argumenty Komisji, w których twierdzi ona, że ich ujawnienie zagrażałoby interesom handlowym odnośnych przedsiębiorstw.

Rzecznik generalny stanął na stanowisku, że Komisja nie wykazała, iż ujawnienie postanowień dotyczących odszkodowania mogłoby sprzyjać strategicznym zachowaniom stanowiącym nadużycie lub zwiększyć ryzyko powództw odszkodowawczych skierowanych przeciwko przedsiębiorstwom farmaceutycznym. Podkreślił w szczególności, że postanowienia te nie mają wpływu na warunki ponoszenia odpowiedzialności przez przedsiębiorstwa wobec poszkodowanych osób trzecich, lecz dotyczą wyłącznie mechanizmów zwrotu kosztów, które mogą mieć zastosowanie między państwami członkowskimi a przedsiębiorstwami po ewentualnym ustaleniu odpowiedzialności tych ostatnich.