Sprzęt z wypożyczalni PFRON-u trafi do indywidualnych osób

Zmiany w ustawie o rehabilitacji spowodują, że osoby, które wypożyczyły sprzęt z centralnej wypożyczalni Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, będą go mogły otrzymać na własność. Taki projekt wpłynął do Sejmu. Tymczasem PFRON ogłosił nową wersję programu o centralnej wypożyczalni, która ma działać do końca 2028 r. Z wypożyczalni do tego czasu mogą więc korzystać także nowe osoby.

Z końcem 2025 r. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) zamknął program „Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób niepełnosprawnych”. Osoby, które miały wypożyczony sprzęt, mogły z niego korzystać do końca września br. Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych (RARS), która prowadziła wypożyczalnię na zlecenie PFRON-u, wypowiedziała umowę. O kłopotach wypożyczalni i jej ostatecznym fiasku pisaliśmy w Prawo.pl wielokrotnie.

Tymczasowe rozwiązania prawne

Sytuacja się zmieniła, bo PFRON i resort rodziny szukali sposobu, jak rozwiązać kwestię kłopotliwego sprzętu z centralnej wypożyczalni. Kłopotliwego, bo kosztownego w utrzymaniu, użytkowaniu i organizacji jego wypożyczania. Obecnie na opiniowanie czeka w Sejmie komisyjny projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (druk nr 2701), który przygotowała Komisja ds. Polityki Społecznej i Rodziny. Projekt tworzy odrębną podstawę prawną, która ma umożliwić PFRON-owi nieodpłatne przekazanie sprzętu z wypożyczalni osobom z niepełnosprawnościami i ich rodzinom. Taka podstawa prawna jest konieczna, bo sprzęt do wypożyczalni zakupiony za blisko 100 mln zł jest rezerwą strategiczną i własnością Skarbu Państwa. Ma to być tylko czasowe rozwiązanie, które będzie obowiązywało do końca 2028 r., a potem zostanie wycofane z obiegu prawnego.

W związku z rozpoczętym procesem legislacyjnym, PFRON ogłosił nową wersję programu „Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnością”, która obowiązuje od 10 czerwca br.

- Obowiązujące umowy będą mogły być wówczas przedłużane z możliwością nieodpłatnego przekazania technologii na własność - po wprowadzeniu odpowiednich zmian legislacyjnych. Równolegle realizowane będą nowe wnioski o wypożyczenie technologii – z analogiczną perspektywą prawną dotyczącą ich przyszłej własności – informowała 23 czerwca wiceminister rodziny Maja Nowa, ówczesna pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych (złożyła rezygnację 24 czerwca - red.). Odpowiadała na interpelację poselską (nr 17331) posłanki Iwony Marii Kozłowskiej. Do jej biura poselskiego zgłosiła się bowiem zaniepokojona 85-letnia kobieta, która wypożyczała sprzęt z wypożyczalni, a otrzymała pismo z PFRON-u, że może z niego korzystać tylko do 30 września br., a nie do końca zawarcia umowy.

- W praktyce oznacza to, że osoby z niepełnosprawnościami, które nadal spełniają warunki programu oraz korzystają ze sprawnego sprzętu zgodnie z jego przeznaczeniem, nie będą mogły korzystać z urządzeń przez maksymalny okres przewidziany w umowach – wskazała posłanka Kozłowska.

- Według stanu na 22 maja br. liczba aktywnych umów wynosiła 1776, co oznacza, że tyle egzemplarzy technologii znajduje się u beneficjentów. Niemniej, po ewentualnym przyjęciu programu przez Radę Nadzorczą PFRON, wszystkie umowy będą mogły być kontynuowane – odpowiada Maja Nowak.

Koszty wypożyczalni niewspółmierne do efektów

Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych podkreśla, że funkcjonowanie ogólnopolskiej wypożyczalni generowało bardzo wysokie koszty, niewspółmierne do efektów.

Zakupione technologie w większości nie nadają się do wypożyczenia. Dotyczy to w szczególności sprzętu osobistego użytku, jak aparaty słuchowe lub sprzętu o zbyt niskiej wartości, dla którego koszt obsługi logistycznej jest niewspółmiernie wysoki, jak wózki ręczne. W takiej sytuacji, w większości przypadków optymalnym rozwiązaniem będzie przekazanie zakupionego sprzętu bezpośrednio osobom ze szczególnymi potrzebami lub poprzez organizacje społeczne lub jednostki samorządu terytorialnego, które będą mogły efektywnie rozdysponować zakupione technologie – czytamy.

Jak informuje projektodawca, całkowity koszt utrzymania wypożyczalni wyniósł blisko 7,326 mln zł, z czego aż ponad 1,892 mln zł stanowiły wydatki na magazynowanie. Dodatkowo proces dostosowania i montażu wielu technologii okazał się ekonomicznie nieuzasadniony. Przykładowo przy wózkach ręcznych, których cena zakupu wynosiła od 792,96 zł do 15 655,91 zł brutto, koszt dostosowania pojedynczego egzemplarza wynosił 1 353,00 zł brutto. W przypadku wszystkich zakupionych wózków ręcznych o łącznej wartości 7 829 035,45 zł oznaczałoby to koszt dostosowania na poziomie 2 461 107,00 zł, czyli aż 31,44 proc. ich ceny zakupu.

– Powyższe wydatki trudno uznać za efektywne i oszczędne, zwłaszcza w kontekście bardzo niskiego stopnia wykorzystania zasobów wypożyczalni. Do końca grudnia 2025 r. z jej usług skorzystało 1964 beneficjentów, którzy wypożyczyli jedynie 2717 sprzętów, spośród 14 555 dostępnych – pisze projektodawca. I dodaje, że nowe przepisy w sposób jednoznaczny określają tryb likwidacji rezerwy strategicznej udostępnionej Funduszowi, zasady nieodpłatnego przekazywania asortymentu z tej rezerwy oraz udział ministra właściwego do spraw wewnętrznych i PFRON w procesie.

Jak wynika z programu dotyczącego wypożyczalni, który obowiązuje od 10 czerwca, w szczególności można skorzystać w niej z:

• oprogramowania wspierającego komunikację alternatywną;
• programów do translacji brajla;
• zestawu: tablet z oprogramowaniem działającym w oparciu o system Android;
• powiększalników przenośnych i stacjonarnych;
• drukarek brajlowskich;
• PCeye – urządzenia do sterowania komputerem za pomocą wzroku;
• urządzenia wspomagającego słyszenie;
• systemu wspomagającego słyszenie;
• linijki brajlowskiej;
• aparatów słuchowych.

Wnioski można składać w regionalnych oddziałach PFRON-u. Co istotne, w ramach programu nie jest świadczony serwis naprawczy w trakcie wypożyczenia. Osoba, która wypożyczyła sprzęt, może za zgodą PFRON-u naprawić sprzęt na swój koszt lub zrezygnować z jego wypożyczenia. W wypożyczaniu aparatów słuchowych będą pośredniczyły teraz niektóre punkty protetyczne (do października 2027 r.). PFRON w okresie 2027–2028 dołoży do wypożyczalni jeszcze ponad 18 mln zł.