Mammografia pozwala znaleźć zmiany w piersiach, które mogą być jeszcze niewyczuwalne, i pozwolić jak najwcześniej rozpocząć leczenie. Wczesne wykrycie raka daje 90 proc. szans na skuteczne wyleczenie. Jednak w Polsce tylko 33,5 proc. kobiet korzysta z bezpłatnej mammografii. Bo edukacja to za mało, konieczny jest dobry system, który im w tym pomoże. Rozpoczął się właśnie Pink October (różowy październik) - Miesiąc Świadomości Raka Piersi.
- Na koniec 2025 roku na profilaktyczną mammografię zgłosiło się 33,5 proc. uprawnionych kobiet. To wynik niższy, niż na początku realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej – w 2020 roku zgłaszalność wynosiła około 39 proc. Tymczasem strategia zakładała osiągnięcie poziomu 60 proc. do końca 2024 roku. Oznacza to, że nie tylko nie zbliżamy się do celu 60 proc., ale zgłaszalność spadła poniżej poziomu odnotowanego w 2020 roku – wskazuje Onkofundacja Alivia.
Polskie Towarzystwo Onkologiczne (PTO) przypomina, że w latach 2012–2016, kiedy kobiety otrzymywały imienne zaproszenia, zgłaszalność wynosiła około 42–44 proc. rocznie. Po 2016 r. zrezygnowano z wysyłki imiennych zaproszeń. - Wczesne wykrycie raka piersi może zdecydować o przebiegu leczenia, dlatego tak trudno zaakceptować sytuację, w której z mammografii korzysta zaledwie co trzecia uprawniona kobieta. Od lat słyszymy, że trzeba zwiększać świadomość i zachęcać do badań. Tymczasem dane pokazują, że sama komunikacja nie wystarcza. Potrzebujemy systemu, który aktywnie przypomina kobietom o mammografii i maksymalnie ułatwia wykonanie badania – mówi Paulina Gadomska-Dzięcioł, koordynatorka ds. relacji zewnętrznych w Onkofundacji Alivia.
PTO w raporcie „Profilaktyka raka piersi. Zwiększanie uczestnictwa w mammografii: diagnoza problemu i propozycje działań” szacuje, że uczestnictwo na poziomie około 70 proc. może zmniejszać ryzyko zgonu z powodu raka piersi nawet o ok. 40 proc. kobiet w porównaniu z kobietami, które nie uczestniczą w mammografii przesiewowej.
Istotną rolę odgrywają mammobusy, bo ok. 54–56 proc. mammografii w ramach programu wykonywanych jest mobilnie. Dlatego tak ważne jest utrzymywanie sieci mobilnych punktów badań, szczególnie w miejscach, gdzie dostęp do stacjonarnych pracowni jest trudniejszy. Na mammografię w ramach programu finansowanego przez państwo mogą zgłaszać się co dwa lata kobiety w wieku 45-74 lata. Można umawiać się telefonicznie, w placówkach lub przez aplikację na telefonie mojeIKP oraz centralną e-rejestrację (przez Internetowe Konto Pacjenta).
Czytaj też: Profilaktyka jest dla osób zdrowych - warto skorzystać z darmowych badań
Zdaniem Onkofundacji Alivia, Polska powinna wykorzystać dostępne rozwiązania technologiczne, aby profilaktyka była prostsza i bardziej przystępna. Potrzebne są systemowe rozwiązania, które aktywnie przypomną o badaniu i ułatwią jego wykonanie – poprzez imienne zaproszenia, SMS-y, telefony czy Internetowe Konto Pacjenta, a także dzięki większemu zaangażowaniu położnych i lekarzy pierwszego kontaktu. Ważne jest również proste umawianie wizyt i ograniczenie barier organizacyjnych.
Wciąż zbyt często miejsce zamieszkania decyduje o tym, czy ktoś wykona badanie i szybciej rozpocznie leczenie. Dla przykładu w województwach pomorskim, lubuskim i wielkopolskim zgłaszalność na mammografię w programie przesiewowym wynosi około 39 proc., podczas gdy w województwie opolskim – ok. 29 proc. Jeszcze większe różnice widać na poziomie pojedynczych gmin. W niektórych z nich na badania zgłasza się mniej niż 10–15 proc. kobiet, podczas gdy w innych uczestnictwo przekracza 55–60 proc. Nie ma też skutecznego systemu raportowania badań wykonywanych prywatnie, co nie daje całościowego obrazu i zaburza planowanie profilaktyki.
- Pink October jest okazją, by przypomnieć, że profilaktyka raka piersi nie może być odkładana na później. Wczesne wykrycie choroby daje kobietom ogromne szanse na skuteczne leczenie, dlatego tak ważne jest, by wiedza o badaniach prowadziła do konkretnych działań. Potrzebujemy zarówno sprawniejszego systemu profilaktyki, jak i komunikacji, która nie straszy chorobą, ale pokazuje, dlaczego warto się zbadać i pomaga zrobić pierwszy krok – przypomina Onkofundacja Alivia.
W ramach tegorocznego Pink October powstała strona internetowa z pakietem rzetelnych informacji i praktycznych wskazówek dotyczących profilaktyki i potrzebnych badań. Treści promujące profilaktykę przeciwnowotworową będę obecne na kilkuset nośnikach digitalowych w całej Polsce, a cykl wideo w mediach społecznościowych Fundacji będzie zachęcał kobiety do regularnych kontroli oraz dbania o zdrowie. Fundacja wspólnie z polską marką odzieżową Moraj prowadzi również kampanię „RóżSięNaBadania”, która przypomina o mammografii, znaczeniu wczesnego wykrywania raka piersi oraz innych ważnych elementach profilaktyki.
Rak piersi jest najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet w Polsce i w całej Unii Europejskiej. Obecnie wśród kobiet diagnozuje się ponad 21 tys. nowych zachorowań rocznie. Jednocześnie jest to nowotwór, który – wykryty odpowiednio wcześnie – daje ponad 90 proc. szans na skuteczne wyleczenie.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
