Raport NIL: Nowe uczelnie medyczne prezentują niski poziom kształcenia

Naczelna Izba Lekarska opublikowała wyniki ogólnopolskiego badania ankietowego dotyczącego jakości kształcenia na kierunkach lekarskich. Analizy pokazują nierówności w poziomie nauczania między uczelniami "starymi" i "nowymi". Co więcej, samorząd lekarski wskazuje, że planowane przez resort zdrowia skrócenie staży podyplomowych to kolejny krok do obniżenia jakości kształcenia.

Ukazała się III edycja raportu dotyczącego jakości kształcenia na kierunkach lekarskim i lekarsko-dentystycznym w roku akademickim 2023/2024. Badanie zostało przeprowadzone wśród uczelni prowadzących lub ubiegających się o uprawnienia do kształcenia przyszłych lekarzy i lekarzy dentystów. Do udziału w badaniu zaproszono 19 szkół wyższych, z czego siedem prowadzi zarówno kierunek lekarski, jak i lekarsko-dentystyczny. Ankieta objęła m.in.: kompetencje kadry naukowo-dydaktycznej, sposób prowadzenia zajęć przedklinicznych i klinicznych, efekty kształcenia oraz liczbę studentów. W tej edycji zastosowano zmodyfikowaną metodologię - przygotowano dwie odrębne ankiety, przy czym formularz dla kierunku lekarskiego był bardziej rozbudowany.

– Jakość kształcenia lekarzy i lekarzy dentystów jest jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa pacjentów. Szczegółowe dane pozwalają lepiej zrozumieć proces edukacji medycznej w Polsce i wskazać obszary wymagające poprawy. Uczelnie deklarują gotowość do prowadzenia szkolenia obronnego, jednak warunkiem jest zapewnienie finansowania tego zadania z budżetu państwa – podkreślał Artur Białoszewski, ekspert NIL ds. badań i analiz oraz współautor raportu.

Dysproporcje w jakości kształcenia

Z danych zaprezentowanych w raporcie wynika, że z 19 uczelni, które wzięły udział w badaniu, około połowa to nowe jednostki podlegające resortowi nauki, pozostałe są nadzorowane przez Ministerstwo Zdrowia. Dr Damian Patecki, przewodniczący Komisji Kształcenia Medycznego NIL, zwrócił uwagę na systemowy problem braku jednego resortu odpowiedzialnego za kształcenie medyków. – Obecnie mamy rywalizację pomiędzy Ministerstwem Zdrowia a Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Uważamy, że za kształcenie studentów powinno odpowiadać jedno ministerstwo, w sposób całościowy – podkreślił dr Patecki.

Eksperci wskazują w raporcie na dysproporcje w jakości kształcenia oraz dorobku naukowym. W roku akademickim 2023/2024 pracownicy badanych uczelni uzyskali łącznie ponad 1,6 mln punktów MEiN oraz ponad 64 tys. punktów Impact Factor, z czego zdecydowana większość przypadła na tzw. „stare” uczelnie medyczne. Tylko jedna z nowych uczelni posiadała kategorię A w dyscyplinie nauki medyczne.

 Masowe otwieranie nowych kierunków lekarskich było możliwe dlatego, że przymykano oczy na niespełnianie wymogów. My jako samorząd nie jesteśmy przeciwko żadnej uczelni, zależy nam wyłącznie na tym, by każda z nich trzymała odpowiedni standard, bo ci absolwenci będą naszymi kolegami i koleżankami, odpowiedzialnymi za zdrowie pacjentów – mówił dr Damian Patecki, anestezjolog, członek Naczelnej Rady Lekarskiej i przewodniczący Komisji Kształcenia Medycznego NIL.

Raport NIL ma służyć jako narzędzie wspierające uczelnie, decydentów i samorząd lekarski w działaniach na rzecz podnoszenia standardów kształcenia. – Nie chodzi o stygmatyzowanie kogokolwiek, ale o realną poprawę jakości edukacji przyszłych lekarzy i lekarzy dentystów – podsumował płk rez. dr n. med. Stefan Antosiewicz z Komisji Kształcenia Medycznego NIL.

Skrócenie stażu to krok w złą stronę

Resort zdrowia planuje - nowelizując ustawę z 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty - skrócenie staży podyplomowych. W przypadku lekarzy dentystów będzie to połowa wcześniejszego okresu (sześć miesięcy), w przypadku lekarzy - siedem miesięcy.

Jak podkreśla NIL, staż podyplomowy to dobry i sprawdzony etap kształcenia lekarzy prowadzący do nabywania pełnych uprawnień do samodzielnego wykonywania zawodu. Jest on niezbędny do zapewnienia właściwego poziomu kształcenia lekarzy i lekarzy dentystów. Drastyczne skrócenie okresu trwania stażu podyplomowego nie zapewni właściwego przygotowania lekarzy i lekarzy dentystów do samodzielnego wykonywania zawodu z zachowaniem bezpieczeństwa pacjentów oraz jakości udzielanych im świadczeń zdrowotnych. Samorząd lekarski przypomina, że staż podyplomowy stanowi niezbędne uzupełnienie wiedzy, a zwłaszcza umiejętności praktycznych uzyskanych w trakcie studiów. Ta forma kształcenia cieszy się także znacznym poparciem studentów kierunków lekarskich i lekarsko-dentystycznych.

Przedstawiciele samorządu lekarskiego podkreślają, że takie zmiany obniżą jakość kształcenia. – Rektorzy uczelni liczą na to, że dzięki likwidacji stażu zostanie dla nich więcej pieniędzy, ale tak się nie stanie, ponieważ celem tych zmian są oszczędności. Samorząd lekarski jest jednoznacznie przeciwny likwidacji stażu. Nawet tzw. stare uczelnie medyczne mają dziś problem z zapewnieniem studentom odpowiedniej liczby zajęć praktycznych, ponieważ w ostatnich latach znacząco wzrosła liczebność grup studenckich. Staż był 13-miesięcznym okresem, w którym młodzi lekarze nadrabiali braki praktyczne – zaznacza dr Patecki.

Dr Patecki odniósł się również do roli centrów symulacji medycznej. –  Są one bardzo przydatnym narzędziem dydaktycznym, ale nie są w stanie zastąpić praktyki przy pacjencie. Szczególnie na stomatologii widzimy, że materiały wykorzystywane w centrach symulacji nie są regularnie uzupełniane z powodu braku środków. Mamy do czynienia z pewnego rodzaju fikcją i lukrowaniem rzeczywistości – ocenił dr Damian Patecki.

Szybciej wejdą do zawodu

Ministerstwo Zdrowia twierdzi, że argumentem za skróceniem stażu jest położenie nacisku na praktyczne kształcenie przeddyplomowe, a aktualny program stażu powiela efekty osiągane na VI roku studiów. Do skrócenia staży przekonują też rektorzy reprezentujący Konferencję Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych.

Skrócenie stażu podyplomowego u lekarzy w żaden sposób nie obniża jakości przygotowania do pełnienia zawodu. Co więcej, biorąc pod uwagę reformę systemu kształcenia i nowe standardy oraz fakt, że rok VI jest rokiem w pełni praktycznym i będzie zakończony standaryzowanym egzaminem praktycznym (OSCE). To przedłużający się okres kształcenia podyplomowego odbiera możliwość młodym lekarkom i lekarzom wcześniejszej realizacji zadań w ramach rezydentury. Krótszy staż to drobny krok w stronę nowoczesnego, europejskiego modelu edukacji lekarskiej, gdzie lekarze zaraz po studiach zasilają system opieki zdrowotnej i dobry krok w stronę racjonalnego wydatkowania środków publicznych – zapewnia prof. Leszek Domański, rektor Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.

Natomiast Bartłomiej Chmielowiec, rzecznik praw pacjenta, stwierdza, że nie długość stażu jest decydująca. - To początek dyskusji, kluczowa jest kwestia praktyki i jakość kształcenia. Cieszę się z inicjatyw ministerstwa zdrowia i KRAUM, by młodzi lekarze byli jak najlepiej przygotowani wchodząc do zawodu w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa pacjentowi. Wszyscy chcemy działać na rzecz pacjentów. Myślę, że uda się znaleźć optymalne dla wszystkich rozwiązanie – zaznacza.

Pod koniec ubiegłego tygodnia, o zmianach w projekcie nowelizacji ustawy o wykonywaniu zawodu lekarza i lekarza dentysty, w tym dotyczących kształcenia studentów medycyny, rozmawiali przedstawiciele ministerstwa zdrowia z prezesami okręgowych izb lekarskich, przedstawicielami Naczelnej Rady Lekarskiej, Porozumienia Rezydentów OZZL oraz środowisk studenckich.

– Ministerstwo zdrowia pracuje nad nowelizacją ustawy o wykonywaniu zawodu lekarza i lekarza dentysty. Nowelizacja ustawy jest szerokim dokumentem. Będą prowadzone konsultacje publiczne, natomiast dzisiaj chcemy się skupić na tych zagadnieniach, które budzą wątpliwości i niezrozumienie. Jednym z nich jest kwestia zmiany okresu stażu podyplomowego – zapewnia prof. Mariusz Klencki, dyrektor departamentu rozwoju kadr medycznych MZ.