Sejm ponownie przedłużył czasowe zawieszenie prawa do azylu na granicy z Białorusią
Sejm ponownie zgodził się na przedłużenie czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy państwowej z Republiką Białorusi przez kolejne 60 dni. Ograniczenie wprowadzone obowiązuje od 27 marca 2025 roku. Kolejne ograniczenie będzie obowiązywać do 18 września 2026 r.
Czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej zostało wprowadzone rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 27 marca 2025 r. na podstawie art. 33a ust. 5 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ograniczenie obowiązuje przez 60 dni, ale za zgodą Sejmu na wniosek Rady Ministrów może być przedłużane, do tej pory już siedmiokrotnie.
W uzasadnieniu wniosku, który wpłynął do Sejmu 29 czerwca, rząd wskazał, że przyczyny wprowadzenia ograniczenia prawa nie ustały. Nadal na odcinku granicy państwowej z Białorusią dochodzi do instrumentalizacji migracji, a podejmowane w jej ramach działania stanowią poważne i rzeczywiste zagrożenie m.in. dla bezpieczeństwa państwa. Rząd przypomina, że podczas takich zdarzeń agresywni cudzoziemcy atakowali polskie patrole – rzucali kamieniami, butelkami, tlącymi się gałęziami, cegłami oraz kijami z przymocowanymi nożami i gwoździami. Zaznaczono ponadto, że „białoruskie służby państwowe aktywnie współuczestniczyły (w sposób skryty lub jawny) w atakach na żołnierzy, policjantów i funkcjonariuszy Straży Granicznej”.
- Odnotowywane były liczne przypadki bezpośrednich ataków ze strony przedstawicieli służb białoruskich przez celowanie z broni palnej, rzucanie kamieniami w służby polskie obecne na linii granicy, oślepianie laserami czy też silnym światłem stroboskopowym i uniemożliwianie w ten sposób zapobiegania próbom nielegalnego przekraczania granicy przez migrantów – uzasadnił wniosek rząd. Zwrócił uwagę, że na prowadzone pod nadzorem służb białoruskich próby przygotowywania i wykorzystania tuneli przebiegających pod zaporą graniczną do przerzutu grup cudzoziemców do Polski.
Czasowe ograniczenie może być przedłużone
Okres, na jaki można wprowadzić w drodze rozporządzenia Rady Ministrów czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie może przekraczać 60 dni. W przypadku, gdyby nie ustały przyczyny wprowadzenia tego ograniczenia, okres jego obowiązywania może być przedłużony na czas oznaczony, nie dłuższy niż 60 dni, po wyrażeniu przez Sejm zgody na to przedłużenie. Przedłużenie również będzie następować w drodze rozporządzenia Rady Ministrów.
W przypadku gdyby ustały przyczyny wprowadzenia czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przed upływem okresu, na jaki ograniczenie to zostało wprowadzone, będzie ono mogło zostać zniesione na całym odcinku granicy, na którym jest stosowane, albo na jego części. Wcześniejsze zniesienie czasowego ograniczenia również będzie następowało w drodze rozporządzenia Rady Ministrów.
Istotą czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest to, że w czasie i miejscu jego stosowania organ Straży Granicznej nie będzie przyjmował wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. W tym czasie i miejscu nie będzie również stosowany przepis art. 28 ustawy o udzielaniu ochrony dotyczący deklaracji zamiaru złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Przesłanki czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku
Urząd do Spraw Cudzoziemców przypomina, że w ustawie z 21 lutego 2025 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostały określone łączne przesłanki czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej:
- ma miejsce instrumentalizacja (w znaczeniu przyjętym w art. 2 pkt 6a ustawy);
- działania podejmowane w ramach instrumentalizacji stanowią poważne i rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa;
- wprowadzenie tego ograniczenia jest niezbędne dla wyeliminowania zagrożenia dla bezpieczeństwa lub społeczeństwa, a inne środki nie są wystarczające do jego wyeliminowania.
Przeczytaj także: Zawieszenie prawa do azylu budzi wątpliwości co do zgodności z Konstytucją
Kto jednak może złożyć wniosek?
Czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nie będzie jednak obejmować wszystkich osób występujących z takim wnioskiem. Nowe przepisy przewidują, że pomimo stosowania ograniczenia w danym czasie i miejscu, wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej będzie przyjmowany przez organ Straży Granicznej od cudzoziemca będącego:
- małoletnim bez opieki
- kobietą ciężarną;
- osobą, która może wymagać szczególnego traktowania, w szczególności ze względu na swój wiek lub stan zdrowia;
- osobą, wobec której zachodzą okoliczności, które w ocenie organu Straży Granicznej jednoznacznie świadczą, że jest ona zagrożona rzeczywistym ryzykiem doznania poważnej krzywdy w państwie, z którego przybyła bezpośrednio na terytorium Polski;
- obywatelem państwa stosującego instrumentalizację, z którego terytorium cudzoziemcy przybywają do Polski.
Gdyby cudzoziemiec, który byłby objęty co najmniej jednym z powyższych wyjątków, dopuściłby się zachowania, w związku z którym konieczne byłoby użycie lub zastosowanie wobec niego środków przymusu bezpośredniego, użycie broni lub innego uzbrojenia bezpośrednio po tym, jak przekroczył albo usiłował przekroczyć granicę z użyciem przemocy i we współdziałaniu z innymi osobami, to wyjątki te nie będą stosowane i wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej nie zostanie przyjęty.
