Związek Gmin Wiejskich Województwa Podlaskiego proponuje wprowadzenie świadczeń finansowych dla osób pełniących funkcje wójta, burmistrza lub prezydenta miasta po zakończeniu ich kadencji. Uzasadnia, że „skoro postulaty dotyczące zniesienia zasady dwukadencyjności dotychczas nie zostały uwzględnione, to wnosi o wprowadzenie regulacji przyznających samorządowcom, którzy pełnili urząd wójta, burmistrza czy prezydenta miasta co najmniej przez dwie kolejne kadencje, świadczenie rekompensujące utratę prawa do dalszego kandydowania.” Przeczytaj więcej: Sejm przeciw zniesieniu dwukadencyjność wójtów, burmistrzów i prezydentów miast
Grzegorz Jakuć, przewodniczący Związku Gmin Wiejskich Województwa Podlaskiego i wieloletni wójt gminy Turośń Kościelna, podkreśla, że omawiana propozycja nie jest tożsama z rozwiązaniem zaproponowanym w ubiegłym roku przez Komisję Małych Miast Związku Miast Polskich. Komisja postulowała wówczas wprowadzenie ustawowych regulacji gwarantujących wójtom, burmistrzom i prezydentom miast prawo do wcześniejszej emerytury po zakończeniu pełnienia funkcji.
Skoro określonej grupie pracowników administracji publicznej prawnie ogranicza się możliwość funkcjonowania w demokratycznym państwie, to uważamy, że ustawodawca wzorem innych krajów europejskich, powinien przewidzieć odpowiednią formę czasowej rekompensaty. Trzeba bowiem pamiętać, że sytuacja każdej z tych osób jest inna. Jedni są w okresie przedemerytalnym, inni dopiero rozpoczynają swoją karierę zawodową. Po zakończeniu jednej kadencji często wypada się z rynku pracy i trudno odnaleźć się w nowej rzeczywistości zawodowej. Dlatego uważamy, że powinien zostać wprowadzony odpowiednio długi okres wsparcia, który umożliwiłby byłym samorządowcom znalezienie zatrudnienia i płynne przejście do kolejnego etapu aktywności zawodowej – uzasadnia Grzegorz Jakuć.
Nawet 80 proc. włodarzy może stracić prawo do kandydowania
Grzegorz Jakuć argumentuje, że w różnych krajach Europy funkcjonują zasiłki przejściowe lub świadczenia rekompensacyjne, które mają ułatwiać powrót na rynek pracy. Wyjaśnia, że w stanowisku nie padają konkretne kwoty ani czas, przez jaki mogłoby być wypłacane świadczenie, ponieważ temat wymaga przedyskutowania przez parlamentarzystów oraz na forum Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz Ogólnopolskiego Porozumienia Organizacji Samorządowych, do których podlascy samorządowcy zaadresowali swoje stanowisko.
Trzeba także przeanalizować taką propozycję pod kątem możliwości budżetu państwa. Nie mówimy oczywiście o świadczeniu odpowiadającym wysokości wynagrodzenia, lecz o wsparciu socjalnym na okres przejściowy – dodaje przewodniczący Związku Gmin Wiejskich Województwa Podlaskiego.
Samorządowiec ocenia, że w województwie podlaskim, w wyborach w 2029 roku nie będzie mogło ponownie kandydować ok. 80 proc. obecnych wójtów i burmistrzów. W nowej kadencji około 15 proc. samorządowców będzie miało zaledwie jedną kadencję doświadczenia. Jego zdaniem stanowi to poważne zagrożenie dla funkcjonowania samorządów, zwłaszcza w województwie położonym przy wschodniej granicy Polski, gdzie za granicą nadal trwa wojna Rosji z Ukrainą.
Uczestniczymy w wielu szkoleniach związanych z ustawą o ochronie ludności i obronie cywilnej. Ten potencjał może zostać zmarnowany, ponieważ z dnia na dzień przygotowana i wyszkolona kadra będzie pozbawiona możliwości dalszego wykorzystania zdobytych kompetencji. Osoby, które przyjdą na ich miejsce, będą musiały uczyć się wszystkiego od nowa, a na to potrzeba czasu i środków finansowych. Myślę, że dzisiaj nie stać nas na taki eksperyment – sygnalizuje Jakuć.
Świadczenie po kadencji? Samorządowcy nie mówią jednym głosem
Radosław Kuś, burmistrz Wolbromia i członek Komisji Rewizyjnej Zarządu Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Małopolski, który kieruje gminą pierwszą kadencję, ma mieszane odczucia wobec zasady dwukadencyjności. Jego zdaniem, jeśli już wprowadzać takie ograniczenie, powinno ono obowiązywać dopiero po trzeciej kadencji, ponieważ dwie kadencje to zbyt krótki okres, by zrealizować zamierzenia i zapewnić rozwój gminy.
Większy problem widzę po stronie wyborców niż tych wybieranych. Jeżeli dana społeczność nie jest w stanie wykreować lidera, który mógłby zmienić jakiś „zgniły układ”, który czasem w samorządach się zdarza, to ustawa o dwukadencyjności jest pewnym rozwiązaniem. Ale jeżeli ktoś jest dobry i się realizuje, to czemu ma zmieniać pracę? – mówi Radosław Kuś.
Do propozycji wprowadzenia świadczeń finansowych dla samorządowców po zakończeniu kadencji odnosi się jednak sceptycznie. Uważa, że każdy, kto decyduje się kandydować, zna obowiązujące reguły.
Poza tym rynek pracy jest szeroki, a sytuacja zawodowa poszczególnych osób bywa bardzo różna – podkreśla Radosław Kuś.
Uwagę zwraca na inny problem: kwestie wynagrodzenia kierownika jednostki samorządu terytorialnego, bo obecne rozwiązania są nieadekwatne do zakresu odpowiedzialności, m.in. w kwestiach związanych z bezpieczeństwem.
Z kolei Adam Ciszkowski, burmistrz Halinowa i prezes Związku Samorządów Polskich, stwierdza, że propozycja podlaskich samorządowców mogłaby być przedmiotem analizy.
Na ten moment jednak uważam, że byłoby to trudne do przeforsowania i społecznie mało popularne, a nawet źle odebrane – mówi Adam Ciszkowski.
Jednocześnie podkreśla, że w opinii Związku Samorządów Polskich dwukadencyjność, skoro obowiązuje, to powinna dotyczyć także posłów, marszałków, starostów, a nie jedynie prezydentów, burmistrzów i wójtów.
Ekspert: To byłby kolejny „przywilej władzy”
Dr Jakub Dorosz-Kruczyński, specjalista z zakresu prawa administracyjnego i samorządu terytorialnego oraz ekspert Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego, sprzeciwia się zarówno emeryturom branżowym, jak i świadczeniom rekompensacyjnym dla samorządowców po zakończeniu kadencji. Jego zdaniem byłyby one formą „szczególnej emerytury branżowej”, która mogłaby zostać odebrana przez opinię publiczną jako kolejny „przywilej władzy”. Wskazuje też, że nowoczesne technologie dają dziś bardzo duże możliwości.
Nawet jeśli ktoś przez pewien czas pełnił funkcję wójta i prowadził politykę, która nie wszystkim przedsiębiorcom odpowiadała, nadal może znaleźć zatrudnienie wykonywane zdalnie lub w modelu hybrydowym – wskazuje ekspert. Poza tym dotychczasowa praktyka pokazuje, że byli wójtowie odnajdują się z powodzeniem w sektorze publicznym. Niejednokrotnie znajdują zatrudnienie w okolicznych gminach lub jednostkach samorządu terytorialnego innego rodzaju – dodaje Jakub Dorosz-Kruczyński.
Jego zdaniem, jeśli w ogóle należałoby rozważać zmiany dotyczące sytuacji pracowniczej i ubezpieczeniowej wójtów, dyskusja powinna dotyczyć raczej charakteru podstawy ich zatrudnienia.
Zastanowiłbym się, czy obecnie obowiązujący stosunek pracy jest w tym przypadku uzasadniony. Być może należałoby rozważyć stworzenie szczególnego rodzaju stosunku prawnego, dostosowanego do specyfiki pełnienia funkcji wójta – mówi dr Dorosz-Kruczyński, pozostawiając tę kwestię otwartą.
