Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji, przez rewitalizację należy rozumieć proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych, prowadzony w sposób kompleksowy, poprzez zintegrowane działania na rzecz lokalnej społeczności, przestrzeni i gospodarki, skoncentrowane terytorialnie, prowadzone przez interesariuszy rewitalizacji na podstawie gminnego programu rewitalizacji[1].

Celem przedstawionej regulacji ustawowej jest ustanowienie formalnoprawnych warunków realizowania kompleksowej rewitalizacji obszarów zdegradowanych.


Uzasadnieniem wprowadzenia ustawy o rewitalizacji była postępująca degradacja obszarów zagospodarowanych, a w szczególności terenów miejskich. Projektodawcy podkreślili, że w wielu miastach i dzielnicach doszło do degradacji tkanki miejskiej
(w zakresie zużycia technicznego i zestarzenia funkcjonalnego zarówno infrastruktury,
jak i zabudowy, zwłaszcza mieszkaniowej) oraz erozji stosunków społecznych i powstania licznych problemów gospodarczych. Sytuacja wymaga zdecydowanego i konsekwentnego przeciwdziałania tym negatywnym zjawiskom, co stanowiło asumpt do podjęcia działań legislacyjnych[2]. Aktem o podstawowym znaczeniu dla urzeczywistniania rewitalizacji jest natomiast gminny program rewitalizacji.

Uchwałę w sprawie gminnego programu rewitalizacji podejmuje rada gminy.

Należy podkreślić, że przygotowanie, koordynowanie i tworzenie warunków do realizacji procesu rewitalizacji zostało zakwalifikowane do zadań własnych gminy, które nie mają
charakteru obligatoryjnego. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r.
o samorządzie gminnym, ustawy określają, które zadania własne gminy mają charakter obowiązkowy[3]. Tymczasem ustawa o rewitalizacji nie wprowadza obowiązku uchwalenia gminnego programu rewitalizacji.

Ustawodawca determinuje zasady stanowienia przez radę gminy aktów prawnych z zakresu rewitalizacji. Wskazane zadania powinny być wykonywane z zapewnieniem jawności
i przejrzystości działań, a także z zagwarantowaniem partycypacji społecznej w stanowieniu prawa. Interesariuszom należy umożliwić udział w każdym etapie procesu stanowienia aktów
z zakresu rewitalizacji. Jeżeli gmina zamierza realizować zadania związane z procesem rewitalizacji, to w pierwszej kolejności rada gminy podejmuje – z własnej inicjatywy albo na wniosek wójta – uchwałę w sprawie wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji. W przypadku gdy przedstawiona uchwała jest podejmowana z inicjatywy organu stanowiącego, to rada jednocześnie powierza wójtowi przeprowadzenie konsultacji społecznych dotyczących projektu tej uchwały. Zgodnie z art. 13 u.o.r., uchwała w sprawie wyznaczenia obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji jest aktem prawa miejscowego.

Ustawodawca dokonuje wyraźnego rozgraniczenia kompetencji wójta i rady gminy
w procesie sporządzania oraz uchwalania gminnego programu rewitalizacji. Po podjęciu przez organ stanowiący uchwały o przystąpieniu do sporządzenia gminnego programu rewitalizacji,
organ wykonawczy realizuje szereg czynności obejmujących:

  • ogłoszenie informacji o podjęciu uchwały o przystąpieniu do sporządzenia gminnego programu rewitalizacji na stronie podmiotowej gminy w Biuletynie Informacji Publicznej, a także w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości, w prasie lokalnej oraz przez obwieszczenie;
  • sporządzenie projektu gminnego programu rewitalizacji;
  • przeprowadzenie konsultacji społecznych projektu gminnego programu rewitalizacji;
  • wystąpienie o zaopiniowanie projektu gminnego programu rewitalizacji do wskazanych ustawowo organów;
  • wprowadzenie zmian wynikających z przeprowadzonych konsultacji społecznych i uzyskanych opinii oraz przedstawienie radzie gminy do uchwalenia projektu gminnego programu rewitalizacji.


Warto zwrócić uwagę, że czynności polegające na zaopiniowaniu projektu programu rewitalizacji mają charakter obligatoryjny bądź fakultatywny. W każdym przypadku wójt obowiązkowo występuje o zaopiniowanie projektu przez zarząd właściwego powiatu (w zakresie zgodności ze strategią rozwoju powiatu), zarząd właściwego województwa (w zakresie zgodności z planem zagospodarowania przestrzennego województwa i strategią rozwoju województwa), właściwego wojewodę (w zakresie zgodności z zadaniami rządowymi służącymi realizacji celu publicznego określonego w art. 6 u.g.n.), właściwe organy wojskowe, ochrony granic oraz bezpieczeństwa państwa (w zakresie wymagań bezpieczeństwa i obronności), właściwego komendanta powiatowego (miejskiego) Państwowej Straży Pożarnej (w zakresie ochrony przeciwpożarowej), właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, właściwą gminną komisję urbanistyczno-architektoniczną, operatorów sieci uzbrojenia terenu, w tym zarządców dróg oraz linii i terenów kolejowych oraz Komitet Rewitalizacji, jeżeli został powołany. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 ustawy, Komitet Rewitalizacji stanowi forum współpracy i dialogu interesariuszy z organami gminy w sprawach dotyczących przygotowania, prowadzenia i oceny rewitalizacji oraz pełni funkcję opiniodawczo-doradczą wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Dopuszcza się powołanie osobnych Komitetów Rewitalizacji dla wyznaczonych podobszarów rewitalizacji.

Ponadto, w przypadku gdy jest to uzasadnione specyfiką obszaru rewitalizacji, wójt zwraca się o zaopiniowanie projektu programu rewitalizacyjnego przez: właściwego regionalnego dyrektora ochrony środowiska (w zakresie form ochrony przyrody), właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków (w zakresie form ochrony zabytków), właściwego dyrektora urzędu morskiego (w zakresie zagospodarowania pasa technicznego, pasa ochronnego oraz morskich portów i przystani), właściwy organ nadzoru górniczego
(w zakresie zagospodarowania terenów górniczych), właściwy organ administracji geologicznej (w zakresie zagospodarowania terenów osuwisk), właściwego dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej (w zakresie zagospodarowania obszarów szczególnego zagrożenia powodzią), ministra właściwego do spraw zdrowia (w zakresie zagospodarowania obszarów ochrony uzdrowiskowej), Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe (w zakresie nieruchomości Skarbu Państwa będących w trwałym zarządzie tego Gospodarstwa). Wójt wyznacza podmiotom opiniującym projekt programu termin przedstawienia opinii, nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni, licząc od dnia doręczenia projektu gminnego programu rewitalizacji. Nieprzedstawienie opinii w wyznaczonym terminie uważa się za równoznaczne z pozytywnym zaopiniowaniem projektu gminnego programu rewitalizacji. Wyznaczenie maksymalnego terminu zajęcia stanowiska przez podmiot opiniujący zabezpiecza interesy gminy przed nadmierną przewlekłością postępowania w sprawie uchwalenia programu rewitalizacji.

Gminny program rewitalizacji jest sporządzany dla obszaru rewitalizacji. Jeżeli jednak obszar rewitalizacji dzieli się na podobszary, to program jest sporządzany oddzielnie dla każdego z podobszarów. Ustawodawca szczegółowo określa przedmiot gminnego programu rewitalizacji.

Przepis art. 15 ust. 1 ustawy o rewitalizacji określa minimalną treść programu stanowiąc, że zawiera w szczególności:

  • - szczegółową diagnozę obszaru rewitalizacji (służącą wyznaczeniu obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji), która obejmuje analizę negatywnych zjawisk społecznych, w szczególności: bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego, a także niewystarczającego poziomu uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym, a ponadto negatywnych zjawisk gospodarczych, środowiskowych, przestrzenno-funkcjonalnych i technicznych oraz lokalnych potencjałów występujących na terenie tego obszaru;
  • - opis powiązań gminnego programu rewitalizacji z dokumentami strategicznymi gminy, w tym strategią rozwoju gminy, studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz strategią rozwiązywania problemów społecznych;
  • - opis wizji stanu obszaru po przeprowadzeniu rewitalizacji;
  • - cele rewitalizacji oraz odpowiadające im kierunki działań służących eliminacji lub ograniczeniu negatywnych zjawisk społecznych oraz negatywnych zjawisk gospodarczych, środowiskowych, przestrzenno-funkcjonalnych i technicznych;
  • - opis przedsięwzięć rewitalizacyjnych, w szczególności o charakterze społecznym oraz gospodarczym, środowiskowym, przestrzenno-funkcjonalnym lub technicznym, w tym: listę planowanych podstawowych przedsięwzięć rewitalizacyjnych, wraz z ich opisami zawierającymi w odniesieniu do każdego przedsięwzięcia: nazwę i wskazanie podmiotów je realizujących, zakres realizowanych zadań, lokalizację, szacowaną wartość, prognozowane rezultaty wraz ze sposobem ich oceny w odniesieniu do celów rewitalizacji, o ile dane te są możliwe do wskazania oraz charakterystykę pozostałych dopuszczalnych przedsięwzięć rewitalizacyjnych, realizujących kierunki działań służących eliminacji lub ograniczeniu negatywnych zjawisk;
  • - mechanizmy integrowania działań służących eliminacji lub ograniczeniu negatywnych zjawisk oraz przedsięwzięć rewitalizacyjnych;
  • - szacunkowe ramy finansowe gminnego programu rewitalizacji wraz z szacunkowym wskazaniem środków finansowych ze źródeł publicznych i prywatnych;
  • - opis struktury zarządzania realizacją gminnego programu rewitalizacji, wskazanie kosztów tego zarządzania wraz z ramowym harmonogramem realizacji programu;
  • - system monitorowania i oceny gminnego programu rewitalizacji;
  • - określenie niezbędnych zmian w uchwałach, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego[4];
  • - określenie niezbędnych zmian w uchwale w sprawie zasad wyznaczania składu oraz zasady działania Komitetu Rewitalizacji;
  • - wskazanie, czy na obszarze rewitalizacji ma zostać ustanowiona Specjalna Strefa Rewitalizacji wraz ze wskazaniem okresu jej obowiązywania;
  • - wskazanie sposobu realizacji gminnego programu rewitalizacji w zakresie planowania i zagospodarowania przestrzennego, w tym: wskazanie zakresu niezbędnych zmian w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, wskazanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego koniecznych do uchwalenia albo zmiany, w przypadku wskazania konieczności uchwalenia miejscowego planu rewitalizacji, o którym mowa w art. 37f ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym[5] – wskazanie granic obszarów, dla których plan ten będzie procedowany łącznie z procedurą scaleń i podziałów nieruchomości, a także wytyczne w zakresie ustaleń tego planu;
  • - załącznik graficzny przedstawiający podstawowe kierunki zmian funkcjonalno-przestrzennych obszaru rewitalizacji sporządzony na mapie w skali co najmniej 1:5000 opracowanej z wykorzystaniem treści mapy zasadniczej, a w przypadku jej braku
  • – z wykorzystaniem treści mapy ewidencyjnej w rozumieniu ustawy z dnia 17 maja 1989 r.
  • – Prawo geodezyjne i kartograficzne[6].

W opisie przedsięwzięć rewitalizacyjnych zamieszcza się przedsięwzięcia rewitalizacyjne służące realizacji celu publicznego określonego w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami[7] lub przedsięwzięcia prywatne. Ustawodawca zapewnia elastyczność w wykonywaniu zadań z zakresu rewitalizacji. Przedsięwzięcia rewitalizacyjne zamieszczone w gminnym programie rewitalizacji, mogą bowiem być realizowane również poza obszarem rewitalizacji, jeżeli wynika to z ich specyfiki. Gminny program rewitalizacji uwzględnia również przedsięwzięcia rewitalizacyjne obejmujące osoby, które w związku z rewitalizacją muszą czasowo lub trwale zmienić miejsce zamieszkania na miejsce położone poza obszarem rewitalizacji.



Ustalenia gminnego programu rewitalizacji muszą być zgodne ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. W przeciwnym razie, przeprowadza się postępowanie w sprawie zmiany tego studium, w celu jego dostosowania do gminnego programu rewitalizacji. W takim przypadku wójt sporządza projekt zmiany studium, uwzględniający ustalenia gminnego programu rewitalizacji, niezwłocznie po uchwaleniu tego programu. Postępowanie w sprawie zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy prowadzi się w trybie określonym w przepisach ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Procedura zmiany studium ma w takim przypadku charakter uproszczony, ponieważ:

  • nie znajduje zastosowania art. 9 ust. 1 u.p.z.p. dotyczący obowiązku podjęcia uchwały o przystąpieniu do sporządzenia zmiany studium;
  • w ogłoszeniu o przystąpieniu do sporządzania projektu zmiany tego studium w sposób określony w art. 11 pkt 1 u.p.z.p., wójt nie określa formy, miejsca i terminu składania wniosków dotyczących tego studium; jak również
  • wójt sporządzając projekt zmiany tego studium na podstawie art. 11 pkt 4 u.pz.p., nie rozpatruje wniosków dotyczących studium.

Ponadto ustawodawca dopuszcza jednoczesne prowadzenie postępowania w sprawie zmiany studium oraz w sprawie uchwalenia albo zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Uchwalenie zmiany tego studium następuje przed wyłożeniem do publicznego wglądu projektu planu miejscowego albo jego zmiany. Dodatkowo przepisy ustawy o rewitalizacji umożliwiają wszczęcie postępowania w sprawie zmiany studium oraz w sprawie uchwalenia albo zmiany planu miejscowego przed uchwaleniem gminnego programu rewitalizacji, a po sporządzeniu i zamieszczeniu na stronie podmiotowej gminy w Biuletynie Informacji Publicznej projektu gminnego programu rewitalizacji. Uchwalenie zmiany studium następuje po uchwaleniu gminnego programu rewitalizacji.

Gminny program rewitalizacji nie jest aktem prawa miejscowego, a zatem nie ma mocy powszechnie obowiązującej. Uchwała w sprawie programu ma charakter aktu kierownictwa wewnętrznego, którego ustalenia są wiążące wyłącznie dla organów gminy. Ustalenia programu determinują bowiem treść określonych aktów prawa miejscowego, tj. uchwały
w sprawie Specjalnej Strefy Rewitalizacji oraz miejscowego planu rewitalizacji. Regulacja programu nie może natomiast bezpośrednio kształtować uprawnień i obowiązków obywateli, jak również nie wynika z niego samodzielna podstawa prawna do wydawania decyzji administracyjnych.

Warto podkreślić, że na mocy przepisów przejściowych ustawy o rewitalizacji, gmina może kontynuować, zainicjowane przed wejściem w życie ustawy, procesy odnowy obszarów zdegradowanych na podstawie dotychczasowych dokumentów strategicznych. Zgodnie bowiem z art. 52 ust. 1 ustawy, do dnia 31 grudnia 2023 r. dopuszcza się realizację przedsięwzięć wynikających z programu zawierającego działania służące wyprowadzeniu obszaru zdegradowanego ze stanu kryzysowego, przyjmowanego uchwałą rady gminy, bez uchwalania gminnego programu rewitalizacji. W takim przypadku wyznaczenie w drodze uchwały obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji, Strefy, a także uchwalenie miejscowego planu rewitalizacji nie jest dopuszczalne. Jeżeli program zawierający działania służące wyprowadzeniu obszaru zdegradowanego ze stanu kryzysowego został uchwalony przed dniem wejścia w życie ustawy, a jednocześnie zawiera co najmniej opis procesu wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów gminy oraz diagnozę pozwalającą na wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji – na jego podstawie może zostać opracowany i uchwalony gminny program rewitalizacji.

 



Przypisy:

  • [1] Dz. U., poz. 1777.
  • [2] Nr druku 3594.
  • [3] Tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 446.
  • [4] Tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.
  • [5] Tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 199 ze zm., dalej również jako u.p.z.p.
  • [6] Tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 520 ze zm.
  • [7] Tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.